Archives

All posts for the month July, 2019

 

ስለ ሰላምና ዕርቅ እንዲሁም ግጭት አፈታ አስመልክቶ ከዚህ በታች የተገለጹትን በዚህ መነሻነት ከዚህ ቀጥሎ የተዘጋጀው ጽሑፍ እውነተኝነት ሃይማኖተኝነት ስለም እና ፍትሓዊነት አፈታትን ጥያቄዎች  ስለሆነ አንባቢ እያንዳንዱን ክፍል ከነበባ በኋላ  ስለዚህ እነዚህ

ጥያቄዎች  በአግባቡ የቤት ሥራዎች ይሠሩበት ከመጽሐፉ የተወሰዱ ጥቃዎች  በአግባብ ይሥሩ

1.     ሰላም በአያንዳንዳችን እጅ ነው ስንል ምን ማልታችን ነው?

2.    ቤተክርስቲያና ስለሰላም አጥብቃ እንድ ታሰተምር በተለይ ሰባኪያን ስለሰላም በአግባቡ እንዲያስተምሩ ምን ዝግጅት ማድረግ አለባት ?

3.    የሃይማኖት አባቶች በንስሐ ልጆቻቸው በኩል ሰላምን እንዲያስተምሩ የሰላም መመሪያ ቢዘጋጅ መልካምነቱን ይግለፁ ?

4.    ሰላም ከእምነት፣ ከመልካም አስተዳደር፣ ከዲሞክራሲ እና ከልማት ጋር እንዴት መጣጣም ይቻላል?

5.    ሰላምንና ግብረገብነትን በየደረጃው በትምህርት ቤቶች እንዴት ማስተማር ይገባል?

6.   ከመጽሐፉ በተገኘው ትምህርት በግልም ሆነ በቡድን ስለሰላም ምን መደረግ አለበት ይላሉ?

7.    የሃይማኖትና የመንግሥት ባለሥልጣናት ስለሰላም ጉዳይ አርአያ ሆነው ይታያሉ ወይ?

8.    መሪዎች ራሳቸውን የሰላም ሐዘዋርያ አድርገው ሌላውን ባገኙት አጋጣሚ ማስተማር ችሏል?

9.   ሰለሰላም ለማስተማር ከሚከተሉት እነማን በበለጠ ይሳተፉ?

                ሀ.  የደብር አስተዳዳሪዎ

                ለ.  ካህናት 

                .  ሰባክያነ ወንጌል

                .  የሰንበት ትምህርት ቤት ተማሪዎች

                ሠ.  የእድር መሪዎች

                ረ. የቀበሌና የወረዳ አመራር አባላት

                ሰ. ሌሎች የመንግሥት አካላት 

10.  ከላይ የተጠቀሱት ሁሉም፣ ስለ ሰላም ጠቃሚነት ከ5 ገጾች ባልበለጠ አስተያየትዎን ያዳበሩ

1.     ሃይማኖቶች ስለ ሰው ተፈጥሮና ምንነት ሲገልጽ የሰው ልጅ ፈጣሪ ልዩ ትኩረት የሰጠውና በከንቱ  ያልተፈጠረ ፍጡር  ነው ስንልምን ማለት ነው?

2.    ሰው ሃይማኖተኛ ፍጡር እንደሆነ የሃይማኖት ሊቃውንተ ይናገራሉ ሃይማኖታዊ ዝንባሌም የሰው ልጅ ተፈጥሯዊ ባህርይ ነው ስንል ምን ማለት ነው?

3.    ሃይማኖት የሰዎችን አመለካካትና ጠባይ ለመለወጥና ለመቃኘት ጠንካራ መሳሪያ እንደሆነ የተለያዩ መረጃዎች ያመለክታሉእርሱሶስ የሃይማኖት አባቶ ምን ቢያደርጉ የተሻለ ነው ይላሉ?

4.    የሃይማኖት አባቶች ቸርነትና ለጋሽነት የበጎነትና የነፃ አገልገሎት በመስጠት በፍትሕ በሰላምና ዕርቅ ጉዳዮች በመሰማራት ጠንካራ ማኅበራዊ ትሥሥር በመፍጠርና በሰዎች መካካል ድንበር ተሻጋሪ ቤተሰባዊነት በመገንባትም አስተዋጽኦ አላቸው ይላሉ?

5.    የሃይማኖት መሠረታዊ የጋራ ዕሴት ለሰው ልጅ በሙሉ ለመንፈሳዊ ሕይወት ብቻ ሳይሆን  ለምድራዊ ሕይወት ጭምር በጣም አስፈላጊ ነው ታድያ እንዴት ማስተማር ይገባል?

6.   ለሰው ልጅ ሰላማዊ አኗኗር የሚጠቅሙ በርካታ የጋራ ማኅበራዊ  ዕሴቶች ውስጥ የተወሰኑትን የጋራ ዕሴቶች  በተጨባጭ ይጥቀሱ?

7.   ሃይማኖት የጋራ ዕሴት መሆኑን በማጠበቅ የሚገኘውን ግለሰቦዊ በማኀበራዊነት ሀገራዊና ዓለም አቀፋዊ ፋይዳ ለትምህርት እንዲውል እነ ማን ይሳተፉ?

8.   ሃይማኖት የጋራ ዕሴት መሆኑን ባለማወቅና ባለመጠበቅ በግለሰቦች በማኅበረሰብ በሀገር እንዲሁም በመላው ዓለም ሰላምና የሰው ልጅ አብሮ የመኖር ባህርይ ላይ የሚያስከትለው ሁከት፣ ኢፍትሐዊነት፣ ጥላቻ ፣ማስገንዘብ መፍታት  እንዴት ይቻላል?

9.   ሃይማኖቶች የሰው ልጅ በመጨው ዓለም ከሚኖረው ዋጋ በተጨማሪ  በዚህ ዓለም   

 ሲኖር በሚኖረው የርስ በርስ ግንኙነት ወሳኝ ሚናዎች ምንና ምን ናቸው ይላል?

10.       ሰው በአምልኮት ከፈጣረው ጋር የሚገናኝባቸው በማኅበራዊ ኑሮው ሰው ከሰው ጋርና   

     ከተፈጥሮ ጋር በሰላም የሚኖርባቸው መሣሪያ  ምድን ናቸው ይጥቀሱ?

§  ከዚህ መሠረታዊ ግንዛቤ በመነሳት በሃይማኖቶች መካከል ያሉ ሃይማኖታዊ የጋራ ዕሴቶን ምንነት በአጭሩ ከላይ የተጠቀሱት  10 መጠይቆች ስለ ሃይማኖት እና

§  ሰላም ማለት በስምምነት፣ በፍቅር፣ በአንድነት፣ በተመሳሰብ፣ በመከባበር፣ የመኖር ውጤት ጠቃሚነቱን ከ5 ገጾች ባልበለጠ አስተያየቶትን ያዳብሩ

1.   እውነት የቃል (የንግግር) ነው?

2.   እውነት የሥራን (ተግባር)፣ የሐቀኝነት ነውን?

3.   እውነት ሐሳብን እና (ዕቅድን ) ይገልጻል?

4.   የእውነት ትክክለኝነት፣ ቀጥተኝነት፣ ሐቀኝነት፣ ታማኝነት፣ ተቀባይነትና እርግጠኝነት  እንዴት ይገለጽ?

5.   ትእውነት በሃይማኖት አስተምህሮ ከፍተኛ ቦታ ይሰጠዋል እርሶ እዴት እውነትን ይገልፁታል?

6.   እንደ ሃይማኖቶች አስተምህሮት እውነት በእራሱ የመጨረሻ ግብ ነው ብለው ያምናሉ እንዴት?

7.   እውነተኝነት በራሱ የመተማመን፣ የአዋቂነት፣ የቅንነት፣ የመልካም ሰውነት፣ የጀግንነት፣ የርኁርኁነት፣ አውንታዊነት፣ ሚዛናዊነትና የነፃነት  መገለጫ ነው ካሉ እንዴት ይገለጻል?

8.   እውነተኛ ሰው  በእውነት ላይ ከፍተኛ አመኔታ ስላላው እውነት ይናገራል፣ እውነትን ይሠራል እንጂ እውነትን በግድ ተቀበሉ አይልም፣ ስለእውነት አያታልልም ወይም አያስመስልም መልካምነቱ እንዴት ይገለጻል?

9.   ወሸተኛ ከንፈር በእግዚአብሔር ዘንድ አጸያፊ ነው፣ እውነትን የሚያደርጉ ግን በርሱ  

    ዘንድ የተወደዱ ናቸው” የሚለው በምን ላይ ነው?

10.       ፍትሕ ከእውነትኛነት ከሰላም ጋር ቁርኝነት እንዳለው የሃይማኖት ሊቃውን ያስረዱናል   

 ከቅዱሳት መጻሕፍት ይጥቀሱ? 

11.       እውነት ከተያዘ ፍትሕ አይጓደልም፣ እወነተኛ ሰውም ቅን ፈራጅ ሚዛናዊ ወይም ፍትሐዊ ነው ብለን ካልን በእነዚህ       ከላይ በተቀመጡ 11 ጥያቄ መሠረት መልሶት ከ5 ገጾች ባልበለጠ ይጻፉ?

1.     ፍትሕ ሲነሣ በአንተ ሊሆን የማትወደውን በሌላው ላይ አታድርግ የሚለው ፍትሐዊ ወርቃማ መመሪያ በሁሉም ቅዱሳት መጻሕፍት መገለጡ ልናስተውል ይገባል በዚህ መሠረት በየትኛው የመሐፍ ቅዱስ ምዕራፍና ቁጥር ነው የተጠቀሰው?

2.    ፍትሕ ከእውነተኛነትና ከሰላም ጋር ቁርኝነት እንዳለው የሃይማኖት ሊቃንት ያስረዱናል እንዴት ሆኖ?  

3.    ፍትሕ ካለ ሰላም አለ ፍትሕ ከሌለ ሰላም የለም ሰላም የፍትሕ ፍሬ ነው ይላሉ እርሶስ ምን ይላሉ?

4.    ይቅር ባይነት ጠባይም የአማኞች እንዲሆን ቅዱሳት መጻሕፍት ያስተምሩናል ይቅርታ ሰላም እንዳይደፈርስና ዕርቅ እንዳሰፍን ፍትሕ እንዳይጎድል ጥላቻና ልዩነተ ንዳይነግሥ ከፍተኛ አስተዋጽኦ አለው ብለው ካሉ እንዴት?

5.    ይቅርታ በይቅርታ ጠያቄና በ-ይቅርታ ባይ መካከል ያለ ትልቅ ክፍተት ነው የሚሉትካለ?

6.   ይቅርታ ባዮች ፍትሐዊ፣ ቅን፣ የፍቅርና የሰላም ሰዎች ናቸው ሰዎች  ብለው ይላሉ ምክንያቱስ?

7.    ይቅርታ ካለ ጠበኝነት፣ ቂም፣ በቀል፣ ቅንዓት፣ የሉም ማለት ነው እንዴት ሆኖ ይግለፁ?

8.    እግዚአብሔር አምላክ ሰዎች የይቅርታ ባለቤቶች እንዲሆኑ ፈቃዱ ነው ግብዞችና ትምክህተኛች እንድንሆን ግን አይፈቅድምየሚለውን ከመጽሐፍ ቅዱ በማገናኘት ይብራሩት?

9.   ለሰዎች ስሕተታቸውን ይቅር ብትሉ የሰማዩ አባታችሁ እናንተን ደግሞ ኃጢአታችሁ ይቅር ይላችኋልና፣ ለሰዎች ግን ስሕተታቸውን ይቅር ባትሉ የሰማይ አባታችሁ ኃጢአታችሁን ይቅር አይላችሁም ይቅር የምንለው ማነው እንዴትስ ነው?

 

1.  ሃይማኖቶች ተከታዮቻቸው የሆኑ ምእመናንን ለበጎ ነገሮች ታዛዥ እንዲሆኑ ለክፉ ነገሮች ደግሞ እምቢተኛ እንዲሆኑ  ከአማኞች ምን ይጠበቃል ይላሉ?

2.  ከሃይማኖት ተቋማት ሰዎች ለቤተሰብ ታዛዥነት፣ መልካም ለሆኑ ለማኀበራዊ ሕግጋት ተገዥነት እንዲኖራቸው ከትምሕርት ቤቶች ምን ይጠበቃል?

3.  አባትህን እና እናትህን አክብር፣ አታመንዝር፣ አትስረቅ፣ በሐሰት አትመስክር፣ የባልጅራህን? አትመኝ፣ ባልንጀራህን እንደራስህ አድርገህ ውደድ የሚሉት ትእዛዞች ጥቅሱን በማስቀመጥ ይበራሩ?

4.  ሰላም፣ ፍቅር፣ ደስታ ፍትሕና ብልጽግና መከባበር ሰብዓዊነት ነው ብለው ያምናሉ?

5.  የሥነ ምግባር መርሆዎች የሃይማኖታዊና ማኅበራዊ ዕሴቶች ምንጮች በመሆናቸው ጠቀሜታቸው ለማነው ለአገር ለቤተሰብ ለሁሉም ለተወሰኑ ?

6.  ሃይማኖታዊ የሥነ ምግባር መመሪያዎች በአብዛኛው እንዲተገብሩ የሚጠብቁት በግለሰብ ደረጃ፣ በሃይማኖት አባቶች በቤተ ሰብ፣ በወጣቶች በማህበረ ሰብ?

7.  በሥነ-ምግባር ዝርዝር ውስጥ የተጠቀሱት መመሪያዎች እንዲጠበቁ ምን መደረግ አለበት ይላሉ?

8.  ማንኛውም ግለሰብ ከሌላው ጋር በሚኖረው መልካም ግንኙነት ምክንያት የተሻለች አገር እንድትኖር የሥነ-ምግባር መርኅ ማለትም ሰላማዊነት ሰውን ማክበር፣ ለቤተሰብ ተገቢውን ትኩረትና ድጋፍ መስጠት የሚኖረበት አካባቢ ለሰብዓዊነት በአምላክ ለተፈጠሩ ሁሉ ምቹ ማን ምንመሥራት አለበት ይላሉ?

9.  በግለ ሰብ ወይም በህብረተሰብ ደረጃ መሆን የለባቸውም የሚሏቸውን ጠባዮች፣ እሴቶች፣ ልምዶች ይዘርዝሩ?

10.  በሕይወትዎ የይቅርታ ልምድ ተግባራዊ ለማድረግ ይሞክሩለጉድለታችንና ለችግሮቻቸን መፍትሔዎች ምን ሊሆን እንደሚችል ከ5 ገጽ ባልበለጠ ይጻፉ?

11.    በሃይማኖታዊና ማኅበራዊ ዕሴቶች ተኮትኰተው ያደጉ ሕፃናት ለኅብረተሰብ ሁለንተና ደኅንነትና እድገት ከፍተኛ አስተዋጽኦ ይኖራቸዋል በምንና በምን ይጠቅማል ይላሉ?

12.  በሃይማኖት እና የሥነ-ምግባር መርኆዎች ከተጠበቁ፣ ፈጣሪን የሚፈራ፣ ለሀገር የሚጠቅም፣ በማኅበሰቡ ውስጥም ታማኝና  አርአያ የሚሆን ትውልድ መፍጠር ይቻላል ካሉ እንዴት? ያብራሩ?

      ከላይ የተጠቀሱት ሁሉም ስለ መልካም ሥነ -ምግባር እና የግብረ ገብ ትምህርት 

     ጠቃሚነት ከ5 ገጽ ያልበለጠ አስተያየትዎትን ያዳብሩ

 

1.     ሰው ጥሩም ይሁን መጥፎ በነፃነቱ የመረጠው ምርጫ ነው?

2.    የሰው ልጅ የፈለገውን የማድረግ ነፃነት አለው ሲባል ገደብ የለሽ  ማለት  ነው?

3.    የሰው ልጅ ነፃነት በአቅሙ በማንነቱና በልዩ ልዩ ሰብዓዊ ሕግጋት የተወሰ ነው ብለው ያምናሉ እንዴት?

4.    ነፃነት የሚከበረውም የሌሎችን መብትና ነፃነት እስካከበሩ ድረስ ብቻ ነው  ካሉ ምክንያቱን ይግለፁ?

5.    ነፃነት ከተፈጥሮ ሕግ፣ ከማኅበረሰብ ሕግና ከእውቀት ጋር የጠበቀ ግንኙነት አለው ይላሉ ?

6.   ያለሕግና ገደብ የሚሰጥ ነፃነት ያልተገራ ፈረስን ያለልጓም እንደመጋለብ ይቆጠራል የሚለው ብሂላዊ አነጋገር እንዴት ይገለጻል?

7.    በፊታችሁ ሕይወትንና ሞትን በረከትንና መናገርም እንዳስቀመጥሁ እኔ ዛሬ ሰማይንና ምድርን በአንተ ላይ አስመሰክራለሁ  በየትኛው የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍ ይገኛል?

8.    ከተፈጠሩት ፍጥረታት በሙሉ ሰው እጅግ በጣም የከበረ ነው ማረጋገጫው ምንድ ነው?

9.   የሰው ዘር በሙሉ ከአንድ ምንጭ የተቀዳ መሆኑን ቅዱሳን መጻሕፍት ያረጋግጣሉ በየትኛው የመጽሐፍ ክፍሎች ነው የተጠቀሱት?

10.  ሰው ሁሉ በተፈጥሮ እኩል ነው በቀለም፣ በቋንቋ፣ በፆታ፣ በዕውቀት፣ በእድሜ፣ ወዘተ ቢለያይም የሰው ዘር አንድ ነው ብለው ይምናሉ?

የሰው ልጅ ነፃነት ከሚለው ጽንስ ሐሳብ ያለዎትን ማንነት እንዴ ይመለከቱታል? ስለ ሕይወትዎ ምን ግንዛቤ ከመጽሐፉ ምን  አግኝተዋል? ከሌሎች ጋር ያወያዩበት

ከዚህች ትከክለኛውን  የአለመግባባት የግጭት አፈታት ጥያቄዎችን ይመልከቱ የመጣበትን ምንጭ ማጥናት ያስፈልጋል አንዳንዱ የሥራ አመራር ሊቃውንት ችግሩን ማወቅ ማለት የችግሩን መፍትሔ ለማግኘት ግማሽ መንገድ መሄድ ነው የሚሉት ለዚህ ነው በአብዛኛው አለመግባባትን የማቃለል ሥራ ላይ ሲውሉ የሚታዩት የሚከተሉት በአግባቡ ተረድተው ለመሥራት ይሞክሩ

1.     አመቻችነት ይህ ተግባር የተሰጠው ሦስት ወገን ያልተግባቡ ወገኖቸ እንዲገናኙ  

            አመቺ ሁኔታ ለምሳሌ ጊዜ ቦታ ሌሎች አስፈላጊ ነገሮች ከመፍጠር    

           ውጪ ሌላ ድርሻ አላቸው ይላ እንዴት? ያብሩት?

2.     ማስገደድ ማስገደድ ልዩነት ወይም አለመግባባት በተፈጠረ ጊዜ ያንዱን ወገን   

          ፍላጎት ወይም ውሳኔ በሌላው ላይ በግድ መጫን ይቻላልን?

3.    . የአብላጫ ውሳኔ መፈጸም የዚህ ዓይነት ዘዴ አለመግባባቱን አብዛኞች ድምፅ  

                                በሰጡበት መንገድ መፍታት ችግሩን ይፉቷዋል ብለው

                              ያምናሉ አው ካሉ እንዴት ?

4.    ዕርቅ ይህ ዘዴ ሁሉቱን ወገኖች ሊያግባባ የሚችለውን መፍትሔ ብቻ  

   በመውሰድ  ከሁለቱም ወገን የሚቀረው ቀርቶ ስጥቶ መቀበል በሚል   

    መርሕ ማለት ምን ማልት ነው?

5.    መቀላቀል ይህ ዘዴ የተቃራኒውን ወገን አመለካከት ወይም ዓላማን በመቀበል  

        መተባበር ማት ነው ከተቃራኒው ጋር መተባበር ያለ ምንም መርህ             

          ይቻላል ወይ እንዴት?  

6.   ማለሳለስ ሁሉት ተቃራኒ ወገኖች የልዩነት ነጥቦቻቸውን ሆን ብልው ችላ በማት

       የሚያግባባቸውን ንጥቦ ብቻ እየለዩ አብሮ ለመቀጠል መወሰን ሲባል   

         ምንያታዊነቱ ምድን ነው ይሉ?

7.    መራቅ ይህ ከነገር ጦር እደሩ በተሰኘው አባባል  የሚገለጽ ይመስላል፣ ይህ     

     ዘዴ አለመግባባት ሊፈጥር ከሚችል ሁኔታ ሆን ብሎ መሸሸ ማለት ነውን?

8.    አለመግባባትን ለማቃለል ሶስተኛ ወገን ምን ድርሻ እንደሚኖረው ያውቃሉ?

9.   አለመገባባትን ለማቃለል የሚያስችል ብቃት ምን እንደሆነ ግንዛቤ ወስደዋል ከተረዱት ምን ድን ነው ?

10.   አለመግባባትን ለማቃለል የሶስተኛ ወገን ሚና ምንድን ነው ይላሉ?

11.    አለመግባባትነ ማቃለል ከሁለቱ የማይግባቡ ወገኖች አልፎ የሦስተኛ ወገንን አስፈላጊነት ምንድን ነው

12.  ሁለት ሊግባቡ ያልቻሉ ወገኖች በራሳቸው ጥረት ችግራቸውን ማቃለል ካልቻሉ ወደባሰ ሁኔታ እንዳይሸጋገር በራሳቸው ጋባዥነት ወይም በሌላ ጠያቂነት ሦስተኛ ወገን ሊገባበት ይችላል? እንዴት?

13.  ደራዳሪነት የአደራዳሪነት ተግባር በአብዛኛው ሁለት ወገኖች ተገናኘተው

         እንዲወያዩ መርዳት ብቻ  ነው ወይስ?

14.  ገላጋይነት ገላጋይነት ወይም በእንግሊዝኛው አርቢትሬሽን የምነለው ሦስተኛ  

       ወገን የሁለቱንም ወገኖች የአለመግባባት መነሻ ምክንያቶች መከራከሪያ      

        ነጥቦች ወዘተ ካደመጠ በኃላ ምን ያደርጋልን?

15.  አለመግባባት በማቀለል ተግባር የሦስተኛ ወገን መግባት በሁሉቱ ወገኖች ውሳኔ     

              ወይም ከሁለቱ አንዱ በሚያቀርበው ሃሳብ ያለበለዚያም በሦስተኛ ወገን     

               ሊመጣ የሚችል ነው ለአንድ ያለመግባባት ሁኔታ የትኛው የሦስተኛ   

               ወገን  ዓይነት ነው የሚጠቅመው?

16.  እነዚህና ሌሎችም የሚጠቅሙ ጥያቄዎች በማዳበር አለመግባባትን በጠቃሚ ሁኔታ ማቃለል ይቻላል ለሀገር እድገትም ጠቃሚነቱ ከፍተኛ ነው ስለዚህ ከ5 ገጽ ባልበለጠ ለመመለስ ይሞክሩ

 

 

አባ ሳሙኤል

በኢትዮጵያ አርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን

የልማትና ክርስቲያናዊ ተራድኦ ኮሚሽን ሊቀ ጳጳስ

                                                         አዲስ አበባ