Archives

All posts by admin

 

ገጽ

ማውጫ

መቅድም………………………………………………………………   1

መግቢያ……………………………………………………………….   4

ምዕራፍ አንድ  ሥነ ፍጥረት…………………………………..   8

ሀ. የሰው ተፈጥሮ………………………………………………. 10

ለ. የሰው ነፍስ ተፈጥሮ………………………………………… 11

ሐ. እግዚአብሔርና ሥነ ፍጥረቱ………………………………. 11

መ. ዴይዝም……………………………………………………… 18

ምዕራፍ ሁለት ስለ ሕዝብ ብዙኅነት የፈላስፋዎች

አስተያየት……………………………………….. 20

ሀ. የሕዝብን ብዛት አስተሳሰብ……………………………….. 21

ለ. ጥንታዊ (Classical) ዘመን……………………………….. 23

ሐ. ጥንታዊ (Early) የሥልጣኔ ዘመን………………………. 25

ምዕራፍ ሦስት የሥነ ሕዝብን መመጠን ተጽዕኖዎች……….. 46

ምዕራፍ ዐራት ሳይንስና ውጤቱ! ……………………………..  56

ምዕራፍ አምስት የሕዝብ ብዝኀነት እድገት…………………… 81

ምዕራፍ ስድስት ሰውና ላብራቶሪ (DNA) ……………………  93

ሀ. ስለ ሕዝብ ብዙኀነት የቤተ ክርስቲያን መልእክት………. 106

ለ. ረሀብና እርዛት በሽታና ሞት……………………………… 107

ሐ. ችግር ፈጣሪ ራሱ ሰው……………………………………. 108

መ. የችግሩስ መፍትሔ……………………………………….. 110

ምዕራፍ ሰባት የሰው ሥነ ምግባር በፈላስፎች አስተያየት……. 116

ሀ. ሂዶኒዝም…………………………………………………….. 120

ለ. ዩቲሊቴሪያኒዝም……………………………………………… 126

ሐ. ፔርፌክሽኒዝም……………………………………………… 130

መ. ኃጢአትና ተንኮል…………………………………………… 135

ሠ.  ሰውና ጤናው……………………………………………… 153

ረ. ጠንካራ ሕዝብና እውነተኛ እምነት…………………………. 159

ሰ. ዘመናዊ ሰው…………………………………………………. 165

ሸ. ዩቲሊቴሪያኒዝም ……………………………………………. 171

ቀ. ክርስቲያናዊ ሥነ ምግባር…………………………………… 178

ምዕራፍ ስምንት ፅንስ ማቋረጥ ቤተ ክርስቲያን አይፈቀድም.. 187

ሀ. የሰው ነፍስ እና ሞት……………………………………….. 203

ለ. ሞት ምንድን ነው??………………………………………… 204

ሐ. የሰው ነፍስና ከሥጋ ጋር መዋሐድ………………………. 206

መ. ሳይንስ እና ሥነ ሕዝብ……………………………………. 209

ምዕራፍ ዘጠኝ የኢትዮጵያውያን ጥንታዊ ሥልጣኔ………….. 219

ሀ.  ሳይንስና ሐኪሞቹ………………………………………… 225

ለ. ስለ ሕክምና አገልግሎት የቤተ ክርስቲያን መልእክት….. 232

ሐ. የቤተ ክርስቲያን መልእክት………………………………. 241

ዋቢ መጻሕፍት……………………………………………………… 245

ከአሁን በፊት በአዘጋጁ የታተሙ መጻሕፍት……………………. 247

መቅድም

መቅድም ማለት መጀመሪያ በቅድሚያ የሚገኝ በር ወይም መግቢያ (መቅድም) ማለት ነው፤ ለቤት በር አለው ለመጽሐፍም መግቢያ እንደሚያስፈልገው ግልጽ ነው፡፡ ስለዚህ  ይህ የመጽሐፉ በር ነው፡፡

  • ፍጡር ፈጣሪውን ለማወቅ ባሰበ ጊዜ እንደ መላእክት በአእምሮ ጠባይአዊ አብርሃም በሥነ ፍጥረት ተመራምሮ እንደ ነቢያት፣ ሐዋርያት፣ ፊቱን አይቶ ቃል በቃል ተነጋግሮ እንደ ቅዱስ ጳውሎስም በተአምራት ተገልጾለት ተመልሶም በመጽሐፍ አእምሮአዊና በተስፋ አረጋግጦ አምላክ እንደአለ የሚያምኑበት ትምህርት ነው እንጂ እንደ ዕቃ የሚገዙት፣ በእጅ የሚጨበጥ የሚዳሰስ እንደ መብልና መጠጥ የሚቀምሱት እንደ ልብስ የሚለብሱት አይደለም፡፡
  • ሃይማኖት እግዚአብሔር ከሁሉ በፊት የነበረ ዓለምን አሳልፎ የሚኖር ማንኛውንም ነገር ካለመኖር ወደ መኖር ያመጣ ያስገኘ ፍጥረታትን ሁሉ የፈጠረ ያስገኘ፤ ለእርሱ አስገኝ፤ አሳላፊ፤ አምጭ የሌለው በአንድነት፤ በሦስትነት ያለ፤ ሁሉን ቻይ፤ የማይለወጥ አንድ አምላክ መኖሩን ማመን ነው፡፡

“ሃይማኖት የአምልኮትን ሥርዓት ከእምነትም የተነሣ የሰውን አካሔድ ያጠቃልላል፡፡ የክርስትና ሃይማኖት መሠረት የሰው ምርምር ሳይሆን የእግዚአብሔር በመጽሐፍ ቅዱስ መገለጥ ነው፡፡ ለዚህም መገለጥ ሰው የሚሰጠው ተገቢ የሆነ የአጸፋ ምላሽ ማመንና መታዘዝ ነው”፡፡ 2ኛ ጢሞ. 4÷7፣ ይሁዳ 3÷20፣ 1ኛ ቆሮ. 2÷11፡፡

  • ሃይማኖት፡- አርአያ ፈጣሪ አምሳለ ፈጣሪ የሆነ ሰው ፈጣሪው እግዚአብሔርን የሚያውቅበት መሣሪያ ነው፡፡ “ነአምር ከመ ተፈጥረ ዓለም በቃለ እግዚአብሔር ወአስተርአየ ዘኢያስተርኢ ምንትኒ ዘኮነ እምኀበ ኢሀሎ”፡፡ ዓለም በእግዚአብሔር ቃል እንደተፈጠረ፡፡ የሚታየውም ነገር ከማይታየው እንደሆነ በእምነት እናውቃለን፡፡ ዕብ. 11÷3
  • ሃይማኖት፡- ሰው ከፈጣሪው ጋር የሚገናኝበት የጽድቅ መንገድ ነው፡፡ “አስመ እንተ ውስጡ ለሰብእ የኀድር ክርስቶስ በሃይማኖት ውስተ ልብክሙ” በልባችሁ ውስጥ በፍቅር ሥር መሠረታችሁ የጸና ሲሆን ክርስቶስ በሃይማኖት በሰው ውስጥ ያድራልና፡፡ ኤፌ. 3÷17፣ ዘሌ. 26÷12፡፡
  • “ወኢትኩኑ ኑፉቃነ ወኢትሑር ውስተ አርዑተ ቅኔ እለ ኢየአምኑ፡ መኑ ዘያስተዔርያ ለጽድቅ ምስለ ኃጢአት፣ ወመኑ ዘየኀብሮ ለብርሃን ምስለ ጽልመት፡፡ ወመኑ ዘየኀብሮ ለክርስቶስ ምስለ ቤልሆር፣ ወመኑ ዘይከፍሎሙ ለመሃይምናን ምስለ ኑፉቃን፡፡” ትርጉም
  • የእግዚአብሔር ታቦትስ በጣዖት ቤት ውስጥ የሚያኖር ማን ነው? የሕያው እግዚአብሔር ማደርያዎች እኛ አይደለምን? እግዚአብሔር እንዲህ ሲል ተናገረ “እኔ በእነርሱ አድራለሁ በመካከላቸውም እኖራለሁ አምላካቸውም እሆናቸዋለሁ እነርሱም ሕዝቤ ይሆኑኛል፡፡” 2 ቆሮ. 6÷16
  • ሃይማኖት፡- ሰው ተፈጥሮውንና ምንነቱን የሚረዳበት የሕይወት መመሪያ ነው፡፡ ንግበር ሰብአ በአርያነ ወበአምሳሊነ ዘፍ. 1÷26
  • ሃይማኖት፡- አእምሩ ከመ እግዚአብሔር ውእቱ አምላክነ፡፡ ወውእቱ ፈጠረነ ወአኮ ንሕነ፡፡ ንሕነሰ ሕዝቡ ወአባግዐ መርዔቱ፡፡ እግዚአብሔር እርሱ አምላካችን እንደሆነ ዕወቁ፣ እርሱ ፈጠረን እኛም አይደለም እኛስ ሕዝቡ የመሰማርያውም በጎች ነን፡፡ መዝ. 99÷3

መግቢያ

ይህን ስለ ሕዝብ ብዙኅነት የቤተ ክርስቲያን አስተምህሮና ሳይንስ የተሰኘውን መጽሐፍ የጻፍንበት ምክንያት በተለያዩ ሀገሮች የነበሩ የሥነ ሕዝብ ጸሐፊዎችና ፈላስፋዎች ያደረጉትን የሥነ ሕዝብ አወዛጋቢ ጉዳይ በግልጽ ለማሳየት የነበረውን የፍልስፍና ዘይቤ እና ሃይማኖታውያን ሥርዓቶችን፣ ለወጣቱ ትውልድ ለማሳወቅና የፈላስፎችን አስተሳሰብና አስተያየት በሥነ ሕዝብ ጥናት ላይ ምርምር ለሚያደርጉ ጸሐፊዎች በር ለመክፈት ነው፡፡

በሀገራችን አከራካሪው የሥነ ሕዝብ ጉዳይ አዲስ ነገር መስሎ ይታይ ይሆናል፡፡ በዘመናችን በዚህ ላይ ትኩረት ሰጥተው የጻፉ ሰዎች ባይኖሩም ነገር ግን በመጽሐፍ ቅዱስና በሌሎችም ቀኖናዊ የሃይማኖት መጻሕፍት ተጽፎ እናገኛለን፡፡

“ፍትሐ ነገሥት ንባብና ትርጓሜ” የተባለው መጽሐፍ ቅዱስ የነበረውንና ያለውን የጋብቻ ሁኔታ ሲገልጽ በውስጡ እምነትን፣ ሥርዓትን፣ ግብረ ገብነትን፣ ፍርድንና ሕግጋትን በአጠቃላይ የመንፈሳዊንና ሥጋዊውን አስተዳደርና ሥነ ሥርዓት አጠቃሎ የያዘ መጽሐፍ ነው፡፡

በብሉይ ኪዳን “ልጅ ለመውለድ ዘር ለመተካት፣ ለቀደምት ፍጥረታት ብዙ ተባዙ ምድርን ሙሏት ያላቸው የእግዚአብሔር ቃል መሆኑን እንረዳለን፡፡ ዘፍ.1÷28 በሐዲስ ኪዳንም አባትና እናቱን ትቶ ከሚስቱ ጋር ይተባበራል፡፡ ሁለቱም አንድ አካል ይሆናሉ፡፡ እግዚአብሔር አንድ ያደረገውን ሰው ሊለየው አይገባም ይላል፡፡ ማቴ.19÷6 ቅዱስ ጳውሎስ ሚስት የሌላቸው ወንዶችና ባል የሌላቸው ሴቶች እንደኔ ሆነው ቢኖሩ ይሻላቸዋል፡፡ መታገስ ባይችሉ ግን ያግቡ በፍትወት ፃር ከመቃጠል ማግባት ይሻላል” ይላል፡፡

በሕገ ወንጌል ሥርዓት መሠረት ጋብቻ የሚፈቀደው ለአንድ ወንድ አንዲት ሴት፣ ለአንዲት ሴት አንድ ወንድ ብቻ ነው፡፡ በዝሙት ምክንያት ካልሆነ በስተቀር መፋታት አይፈቀድም፡፡

በመጽሐፈ ሥነ ፍጥረት ስለ ሥነ ፍጥረት፣ ሊቀ ነቢያት ሙሴ አስፋፍቶ ጽፏል፡፡ ከርሱም በኋላ የተነሱ ነቢያት የእሱን ፈለግ በመከተል ጽፈዋል፡፡ እንዲሁም የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሃይማኖት ሊቃውንት ብዙ በሥነ ሕዝብና ክርስትናን በማንሳት ጉዳዮችን ግልጽ በሆነ ሐተታ ያብራራሉ፡፡

ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያናችን ግን ብዙ ተባዙ ምድርንም ሙሏት ያለውን አምላካዊ ትዕዛዝ ታስተምራለች፡፡ መፍጠር የቻለ አምላክ መመገብ አይሳነውምና፡፡ 318ቱ ሊቃውንት የጻፉት ፍትሐ ነገሥት የተሰኘው መጽሐፍ ስለ ሥርዓተ ጋብቻ በስፋት ያብራራልና  አንቀጽ 24 ላይ መመልከት ይቻላል፡፡

ለመግቢያ ያህል ስለአገራችን ይህን ካልን፣ የውጭውን ዓለም በተመለከተ በእንግሊዝ፣ በፈረንሳይ፣ በስዊድን፣ በጀርመንና በአሜሪካ ተነስቶ የነበረውን የሥነ ሕዝብ ፅንሰ ሐሳብ አወዛጋቢ ጉዳይ እንደየሀገሩ አመለካከትና አስተሳሰብ በመጽሐፉ ውስጥ በዝርዝር ተጽፏል፡፡ ለአብነት ያህል አንዳንዶቹን እንመልከት፤

  • ማክ አቨሊ፤ “ሕዝብ እንዲጨምር ከተፈለገ፣ በተፈጥሮ በታደለች ሀገር ላይ የተለያዩ ኢኮኖሚ ግንባታ መመሥረት አለብን፡፡ ሁሉም ነገር በተፈጥሮ የተሟላ ነው፡፡ አለበለዚያ ግን ሕዝብ ብቻውን በድህነትና በበሽታ ያልቃል፡፡ ሃብትና የሕዝብ ብዛት ለአንድ ሀገር መሪ የኃይል ምንጭ ነው፣ መሪው ብልህ ከሆነ በሕዝብ ብዛት ምክንያት የፖለቲካ ችግር አይኖርም” ይላል፡፡
  • በአንፃሩ ሰር ቶማስ ሙር የተባለ፣ “የሕዝብ ችግር ሊፈታ የሚችለው ሀገር በዕቅድ ሲመራ ነው በማለት የዜጎችንም ቤተሰብ መወሰንና መመጠን ይደግፋል፡፡ በዛን ጊዜ አንድ ቤተሰብ ከ16 ያልበለጠ፣ ከ10 ያላነሰ መሆን አለበት” ይላል፡፡
  • ቦርኒትዝ፣ “በ17ኛው ክፍለ ዘመን የነበረው የጀርመን ጸሐፊ፣ የሕዝብ ዕድገት አስፈላጊ ነው፣ አንድ ሀገር እንዲያድግ ከተፈለገ፣ ዜጎች መጨመር አለባቸው፡፡ ያላገቡና ልጅ የሌላቸው ሊቀጡ፣ ብዙ ልጆች ያሏቸው ደግሞ ሊሸለሙ” ይገባል በማለት ጽፏል፡፡

ስለዚህ የሕዝብ እድገት አስፈላጊ ነው የሚል አመለካከት እና የሕዝብ እድገት አስፈላጊ አይደለም ለድህነት ትልቁ ምክንያት ይህ ነው የሚሉ አስተሳሰቦች፣ እንዲሁም ከሕገ እግዚአብሔር መሠረት አንጻር ጽንስን ማስወረድ  በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ሃይማኖት ቀኖና  ሲታይ  በወንጀል የሚያስጠይቅ እንደሆነና እነዚህንና እነዚህን የመሳሰሉትን ነጥቦች አካቷልና በተለይ የሰው ልጅ ሥነ ምግባር በባሕላችንና በእምነታችን አንፃር ሲታይ ይህ ይገባል ይህ አይገባም የሚለውን ሁሉ የጣሰውን አዲሱ የሳይንስ ፈጠራ መጽሐፉን በማንበብ ይጠቀሙበት፡፡

 

መልካም ንባብ

ከአባ ሳሙኤል

በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን

የልማትና ክርስቲያናዊ ተራድኦ ኮሚሽን

ሊቀ ጳጳስ

 

 

፩. ቅዱስ ኤራቅሊስ “እምፅቡር ጽሩይ ገብራ ለድንግል፤ ከንጹሕ ዘርዕ ድንግልን ፈጠራት” ይላል፡፡ ይህም የሚያመለክተው እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም

ንጽሐ   ሥጋ ንጽሐ ነፍስ ንጽሐ ልቡና ያላደፈባት ንጽሕት ዘር መሆንዋን ነው፡፡

(ሃይ. አበው ም.፵፰ ክፍ. ፰ ቊ. ፴፩)

፪. ቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅ “ወሶበ ረከበ ሥጋሃ ቅዱሰ ወነፍሳ ንጽሕተ ፈጠረ ሎቱ ሕያወ መቅደሰ:- ሥጋዋን ቅዱስ ሆኖ ነፍስዋንም ንጽሕት ሆና ባገኘ ጊዜ ለራሱ ሕያው ማደሪያን ፈጠረ” ይላል፡፡

(ሃይ.አበው ም. ፷፮ ክፍ. ፱ ቊ. ፲፬)

፫. መልአኩ ቅዱስ ገብርኤል “ቡሩክት አንቲ እምአንስት” ሲል የተነገረላትንም የምስጋና ቃል  የቤተ ክረስቲያን ሊቃውንት ሲተረጉሙ  “ከሴቶች ሁሉ ተለይተሽ መርገመ ሥጋ መርገመ ነፍስ የሌለብሽ ነሽ” በማለት ያብራሩታል፡፡

( የሉቃስ ወንጌል ም.፩ ቊ. ፳፰ )

፬. ኢትዮጵያዊው ሊቅ ቅዱስ ያሬድ “አንጺሖ ሥጋሃ ቀዲሶ ኪያሃ” ያለውንም ሲተረጒሙ ጥንቱን ጥንተ አብሶ ኑሮባት አነጻት ማለት ሳይሆን ጥንቱንም እንዳይኖርባት አደረገ ማለት ነው ሲሉ ያትታሉ፡፡

፭. ኢትዮጵያዊው ሊቅ ቅዱስ  ያሬድ በመንፈስ ቅዱስ ተቃኝቶ “ማርያምሰ ተሐቱ እምትካት ውስተ ከርሡ ለአዳም ከመ ባሕርይ ፀዐዳ” ማርያምስ ከጥንት ጀምሮ በአዳም ውስጥ እንደ እንቊ ታበራ ነበር በማለት ከጥንት ጀምሮ  ንጽሐ ሥጋ፤ ንጽሐ ነፍስ፤ ንጽሐ ልቡና ያላደፈባት መሆንዋን መስክሯል፡፡

(ድጓ ዘኅዳር ማርያም ቅንዋቱን ተመልከት)

፮. ኦርቶዶክሳዊው ሊቅ መልአከ ታቦር ተሾመ ዘርይሁን የቅዱስ ያሬድን ቃል  “ወይቤላ እግዚአብሔር ለማርያም አዝማንየ አዝማንኪ፤ አምጣንየ አምጣንኪ፤ማርያም ሐቀፍኪዮ ወአነ ዮም ወለድክዎ፤ እግዚአብሔር አብ ማርያምን አላት፡- ዘመኔ ዘመንሽ፤መጠኔም  መጠንሽ ነው፤አንች ታቀፍሽው እኔ ዛሬ ወለድኩት፡፡” ምሥጢራዊ ዘይቤ፡- “ዘመኔ ዘመንሽ ነው” የሚለው ቃል የሚያመለክተው እሱ (እግዚአብሔር አብ) በአካል ቅድመ ዓለም በኖበረበት ጥንት ሁሉ እሷም በእሱ ኅሊና የዚያኑ ያህል ዘመን ያላት መሆኑን ሲሆን “መጠኔ መጠንሽ ነው” የሚለው ደግሞ ወልድ  ቅድመ ዓለም ከአብ ያለእናት እንደተወለደ ፤ ድኅረ ዓለምም ከድንግል ማርያም ያለ አባት መወለዱን ለማመልከት የተነገረ ቃል ነው፡፡ “እኔ ዛሬ ወለድኩት፤አንች ታቀፍሽው” የሚለው ቃል የሚያመለክተውም ይህንኑ እውነታ ነው፡፡ አንድም “እኔ ዛሬ ወለድኩት” የሚለው ቃል የሚያመለክተው ያን ጥንተ-ልደት ነው፡፡ በእግዚአብሔር ዘንድ ሁሉም ጊዜዬ ነውና በማለት ተርጒመውታል፡፡ ስለዚህ እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም በአምላክ ኅሊና ታስባ ትኖር የነበረች ፤ከጥንት ጀምሮ  ንጽሐ ሥጋ፤ ንጽሐ ነፍስ፤ ንጽሐ ልቡና ያላደፈባት ንጽሕት ቅድስት መሆንዋን መስክረዋል፡፡

(መልአከ ታቦር ተሾመ ዘርይሁን, መድበለ ትምህርት ኦርቶዶክሳዊ, ፳፻፮ ዓ.ም)

፯. የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሊቃውንትም የአበውን አሰረ ፍኖት በመከተል “መሠረተ ሕይወት ማርያም ወጥንተ መድኃኒት ዘእምቀዲሙ” ከጥንት ጀምሮ ንጽሕት ቅድስት መድኃኒት የሕይወት መሠረት እያሉ በማኅሌታቸው፤ በዝማሬያቸው ያመሰግኗታል፡፡

ነግሥ

፰. ቅዱስ ኤፍሬም “የዐቢ ክብራ ለማርያም እምኵሎሙ ቅዱሳን… ይእቲ ተዐቢ እምኪሩቤል ወትፈደፍድ እምሱራፌል” በጽርሐ አርያም ያሉ መንበረ ሥሉስ ቅዱስን የተሸከሙ ንጹሓን መላእክት እንኳ እንደማይስተካከሏት፤ ከቅዱሳን ሁሉ በላይ ክብሯ የበለጠና መትሕተ ፈጣሪ መልዕልተ ፍጡራን፤ ከጥንት ጀምሮ ንጽሕት፤ ቅድስት፤ ድንግል፤ እመ አምላክ፤ ወላዲተ አምላክ፤ ድንግል ወእም  ጥንተ አብሶ የሌለባት መሆኑዋን መስክሯል፡፡

የረቡዕ ውዳሴ ማርያ

፱. ኢትዮጵያዊው ሊቅ ቅዱስ  ያሬድ በመንፈስ ቅዱስ ተቃኝቶ ዝማሬ መላእክትን በዘመረበት ቃሉ “ብኪ ድኅነ ዓለም ወበወልድኪ ኮነ ሰላም” ለዓለም ድኅነት ምክንያት የሆነች፤ የንጹሓን፤ የቅዱሳን መላእክትን ባሕርይ ባሕርይ ሳያደርግ፤ በልሳነ ከይሲ ተሰውሮ የገባውን ሠይጣን በለቢሰ ሥጋ ድል የነሣባት ከጥንት ጀምሮ ንጽሕት ቅድስት መሆኑዋል አመስጥሯል፡፡

መቅድመ ኪዳን

ለዚህም  ነው የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሊቃውንትም የአበውን አሰረ ፍኖት በመከተል መጽሐፍ ቅዱሳዊና ቅዱስ ትውፊታዊ በሆነው ማስረጃነት መሠረት እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ጥንተ አብሶ፤ መርገመ ሥጋና መርገመ ነፍስ የሌለባት፤ ንጽሐ ሥጋ፤ ንጽሐ ነፍስ፤ ንጽሐ ልቡና ያላደፈባት ንጽሕት ዘር መሆንዋን ታምናለች፤ ታስተምራለች፡፡

ለዚህም ነው ቅዱስ ያሬድ የነቢያትን ትንቢት፤የጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስን ትምህርት፤ የሐዋርያትን ስብከት፤ የሊቃውንትን ትርጓሜና ድርሰት፤ የእርሱንም ድርሰት እያስማማ ሲዘምር የቅድስተ ቅዱሳን ቅድስት ድንግል ማርያምን ስም በግልጽ  ጠርቶ ወይም በምሳሌም ወይም በምሥጢርም ያላነሳበት አንድም ምስጋና የለውም፡፡ በረከቱ ይደርብን፡፡ አሜን

የአምላክ እናት፤ የፈጣሪ እናት፤ ወላዲተ አምላክ፤ እመ ብርሃን፤ ሰአሊተ ምሕረት፤ አቁራሪተ መዓት፤ ርኅርኅተ ኅሊና ከልጅሽ ከፈጣሪሽ ዘንድ በተገባልሽ ቃል ኪዳን መሠረት አማልደሽ ለሀገራችን ኢትዮጵያ ለሕዝቧ ምሕረትን፤ ይቅርታን፤ ቸርነትን፤ በረከትን፤ሰላምን አሰጭን፡፡ አሜን!

 

ይቆየን

ከብፁዕ አቡነ ሳሙኤል

 በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን

የልማትና ክርስቲያናዊ ተራድኦ ኮሚሽን ሊቀጳጳስ

አዲስ  አበባ

 

ጌታችን አምላካችን ኢየሱስ ክርስቶስ በዮርዳኖስ ወንዝ በዮሐንስ እጅ እንደተጠመቀ አልዋለም አላደረም ዕለቱን ገዳመ ቆሮንቶስ ወደሚባል ሥፍራ ወይም በረሀ ገባ፡፡

  • በዚያም ፵ ቀን ፵ ሌሊት ጾመ፣ ጾሙም እኛ እንደምንጾመው በቀንና በሌሊት ባለው ክፍለ ጊዜ በመብላትና በመጠጣት ሳይሆን ፵ውን ቀን ምንም ሳይበላና ሳይጠጣ እንደ አንድ ቀን አድርጎ ከቆመ ሳያርፍ፣ ከዘረጋ ሳያጥፍ እንደጾመ መጻሕፍት ይነግሩናል፡፡
  • ሆኖም ጾሙን በመጾም ላይ እንዳለ ሰይጣን መጥቶ በሦስት አርእስተ ኃጣውእ ፈተና አቀረበበት፤ የፈተናዎቹም ዓይነቶች ስስት፣ ትዕቢት እና ፍቅረ ንዋይ (ገንዘብን መውደድ) ነበሩ፡፡
  • ዲያበሎስ (ሰይጣን) ጌታችን አምላካችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስን በእነዚህ አርእስተ ኃጣውእ ለመፈተን ኀይለ ቃሉን ከመጽሐፍ ቅዱስ መሠረት ያደርግ ነበር፡፡ ነገር ግን ጌታችንና አምላካችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ጥቅሱን በጥቅስ እየመለሰ በመለኮታዊ ኀይሉ እየደመሰሰ ድል አድርጎታል፡፡
  • ሰይጣን በመጀመሪያ ጌታችንን የእግዚአብሔርስ ልጅ ከሆንህ እነዚህ ድንጋዮች እንጀራ እንዲሆኑ እዘዝ እና አንተም እኔም ርቦናል እንብላ አለው፡፡ እርሱ ጌታ ግን “ሰው በእንጀራ ብቻ አይኖርም፣ ከእግዚአብሔር አፍ በሚወጣ ቃል ሁሉ እንጂ ተብሎ ተጽፎአል ሲል ገሠጸው”፡፡

ሰይጣን ስሙ እንደ ኃጢአቱ ብዙ ነው፡፡ ይኸውም የወደቁት መላእክት አለቃ፣ የመልካም ነገር ተቃራኒ ዲያብሎስ ብዔል ዜቡል፣ ቤልሆር አብዩን አጶልዮን፣ ወንድሞች ከሳሽ ባለጋራ፣ የዓለም ሁሉ ከሳሽ ታላቁ ዘንዶ፣ የቀድሞው እባብ፣ ክፉው ነፍሰ ገዳይ የሐሰት አባት እየተባለ ይነገርለታል፡፡ ጌታችን ሰይጣን በጠየቀው ጥያቄ አሳፍሮ ከመለሰው በኋላ እንደገና ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስን ወደ ቅድስት ከተማ ሔደ፡፡ ሰይጣንም ደግሞ መጥቶ በአጠገቡ ቆሞ መላእክቱን ስለ አንተ ያዝልሃል፡፡ እግርህንም እንዳትሰናከል በእጃቸው ያነሡሃል ተብሎ ተጽፎአልና የእግዚአብሔርስ ልጅ ከሆንክ ራስህን ወደታች ወርውር አለው፡፡ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስም ሰይጣንን ጌታ አምላክህን አትፈታተነው ተብሎ ተጽፎአል ሲል አዋርዶና አሳፍሮ ሰደደው፡፡ ከዚህ በኋላም ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ወደረጅም ተራራ ሔደ፡፡ ሰይጣንም ተከትሎት ሔደ፡፡ በለመደው ትዕቢቱና ትምክህቱ ተሞልቶ ምትሐቱን አዘጋጅቶ የዓለምን መንግሥታት ሁሉ ክብራቸውን፣ ከተማቸውን በወርቅ፣ በአልማዝ በዕንቁ ለብጦ አስገጦ አስውቦ አሳምሮ አሳየው፡፡

ጌታችንንም እንዲህ አለው ወድቀህ ብትሰግድልኝ ይህን ሁሉ ክብር በወርቅና በአልማዝ በዕንቁና በከበረ ድንጋይ የተጌጠውን የተዋበውን ከተማ እሰጥሃለሁ ሲል በአምላክነቱ ሊፈትነው ሞከረ፡፡ ጌታችን ግን ሰይጣንን ሒድ አንተ ሰይጣን ለጌታህ ለአምላክህ ለእግዚአብሔር ስገድ እርሱንም ብቻ አምልክ ተብሎ ተጽፎአልና ብሎ በማያዳግም በትረ ግሣጼው ቀጣው፤ አሳፈረው፣ አባረረው፡፡ ከዚህ በኋላ ሰይጣን እንደጢስ ተኖ እንደ ትቢያ በኖ ከፊቱ ጠፋ፡፡ (ማቴ. ፬÷፩-፲፩)

የጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ሦስት ፈተናዎች ማለት ሰይጣን በስስት ሲመጣበት በትዕግሥት፣ በትዕቢት ሲመጣበት በትሕትና በአፍቅሮ ንዋይ ቢመጣበት በጸሊአ ንዋይ ዲያብሎስንና ሠራዊቱን በሙሉ ድል እንዳደረጋቸው ሁሉ እኛም በሕይወታችን ዘመን በጾማችንና በጸሎታችን፣ ጊዜ ትዕግሥትን፣ ትሕትናን ጸሊአ ንዋይን ገንዘብ አድርገን ብንጸና ፈቃደ ሥጋችንና ፈቃደ ሰይጣንን ድል ለማድረግ እንደምንችል ይታመናል፡፡ በነዚህ መንፈሳውያን መሣሪያዎች እንድንጠቀምም አስተምሮናል፡፡

ፈተና ቢደርስብን እንኳ የእግዚአብሔር መላእክት መጥተው እንደሚቆሙልንና እንደሚረዱን፣ እንደሚያጽናኑንና እንደሚያ- በረታቱንም አንጠራጠርም፡፡ ድል ለመንሣት ኀይል፣ ጽንዕ እንደምናገኝም በሙሉ ልብ እናምናለን፡፡ እንተማመናለን፡፡ ይኸውም “ይትዐየን መልአከ እግዚአብሔር ዐውዶሙ፤ ለእለ ይፈርሕዎ ወያድኅኖሙ፤ ጠዐሙ ወታእምሩ ከመኄረ እግዚአብሔር” ተብሎ ተጽፎአልና ይህም ማለት እግዚአብሔርን በሚፈሩና በሚያከብሩ ምእመናን ዙሪያ መላእክት ይከትማሉ፡፡ ስለዚህ እግዚአብሔር ደግ ቸር መሆኑን በአዳኝነቱ፣ በደግነቱ ልትተማመኑ እንድትችሉ በእርሱ ወደ እርሱ ተጠጉ ተብሎ ተጽፎአል፡፡ ተናጋሪውም ነቢየ እግዚአብሔር ቅዱስ ዳዊት ነው፡፡ “ወሰቦ ትጸውሙ ኢትኩኑ ከመ መደልዋን” በምትጾሙበት ጊዜ እንደ ግብዞች አትሁኑ “አንትሙሰ ሶበ ትጸውሙ ቅብኡ ርዕሰክሙ” እናንተስ ስትጾሙ ራሳችሁን ተቀቡ፡፡ ማለትም ጾመኛ ጸሎተኛ ተብላችሁ በውዳሴ ከንቱ ምክንያት ዋጋችሁን እንዳታጡ፡፡ ማቴ. ፮÷፲፮

በጊዜውም ያለ ጊዜውም አካሔዳቸውን ሁሉ ከእግዚአብሔር ጋር ያደረጉ ሰዎች ከጥንት ጠላታቸው ከዲያብሎስ የኃጢአት ቀምበር ነፃ ናቸው፡፡ በተለይም በጾም በጸሎት ቅኑት እንደገበሬ፣ ጽሙድ እንደ በሬ ሆነው ሌት ተቀን የሚተጉ አማንያን ሁሉ ጠላትን ድል ነሥተውት ይኖራሉ፡፡ ከሕፃንነት ዘመኑ አንሥቶ፣ በአምልኮተ እግዚአብሔር ጸንቶ ከመኖሩም በላይ በጾም በጸሎት ተወስኖ ይኖር የነበረው ነቢዩ ዳንኤል ከወገኖቹ ጋር ተማርኮ ወደ ባቢሎን ከተወሰደ በኋላ በአምልኮቱና በበጎ ምግባሩ ጸንቶ በመገኘቱ ከመጣበት ፈተና ሁሉ እንደዳነ ከመጽሐፈ ትንቢቱ እንረዳለን፡፡ ት.ዳን. ፱÷፫-፲፡፡

ነቢየ ልዑል ዳንኤል የነገሥታት ዘር ነበር፡፡ ዐዋቂ፣ ነገር አርቃቂ በዐራቱ ነገሥታተ ባቢሎን ነበረ፡፡ በእምነተ ጽኑዕነቱና በአምልኮቱ፣ በጸሎቱና በጾሙ በነገሥታቱም በሕዝቡም ዘንድ ታዋቂ ነበር፡፡ በዚሁም ምክንያት መኳንንቱና የንጉሡ አማካሪዎቹ ሁሉ የዳንኤልን በንጉሡ ዘንድ መወደድ አይተው ያልፈጸመውን ኃጢአትና ወንጀል ተብትበው ንጉሡ ከዳንኤል ጋር የሚጋጭበትንና የሚለያይበትን፣ የሚጣላበትንና ከፊቱ የሚርቅበትን እንዲያውም በተራቡ አናብስት ተበልቶ የሚጠፋበትን መንገድ አዘጋጁ፡፡ ይህም ፈተና በአምልኮተ እግዚአብሔር ምክንያት የመጣበት ነበር፡፡

  • ንጉሡ ናቡከደነጾርም ለጊዜው መስሎት በዳንአል ላይ ተቈጣ፡፡ ዳንኤል ግን ንጉሡን አንተ ብትቈጣ ንጉሥ ሆይ እኔ ከሕፃንነቴ ጊዜ ጀምሮ የማመልከው የአባቶቼን አምላክ እግዚአብሔርን ስለማመልክ የተለመደውን የዘወትር ጸሎቴን ከመጸለይ ፈጽሞ አላቋርጥም ብሎ ነገረው፡፡
  • ንጉሡም እጅግ ከመናደዱና ከመበሳጨቱ የተነሣ ከእጄ የሚያድንህ ሰው ከኔ የበለጠ ኃያል ፈጣሪም ሆነ ፍጡር ካለ አያለሁ ብሎ አማካሪዎቹ በጥላቻ መልኩ ያዘጋጁትን የውሳኔ ሀሳብ ጽሑፍ ወይም ቃለ ጉባኤ አጽድቆ ወዳጁ ዳንኤልን ወደተራቡት አናብስት ጉድጓድ ውስጥ ይዞ ወረወረው፡፡ ነገር ግን ንጉሡ ዳንኤል ይወደው ስለነበረ ሌሊቱን ሙሉ እህል ሳይቀምስ ሳይተኛና ሳያርፍ፣ ሲበሳጭና ሲያዝን አደረ፤ ዳንኤል እነዚህ ሁለት ቀን ሳይበሉ የሰነበቱት አናብስት ጅራታቸውን እንደለማዳ የቤት እንስሣ እየወዘወዙ ከእግሩ በታች ወድቀው የእግሩን ትቢያ እየላሱ ተቀበሉት እንጂ ምንም አልነኩትም፡፡
  • ዳንኤልም በአናብስት ጉድጓድ ውስጥ ገብቶ፣ ከአናብስት መካከል ቆሞ “ኢትመጥወነ ለግሙራ በእንተ ስምከ፣ ወኢትሚጥ ኪዳነከ፣ ወኢታርሕቅ ምሕረተከ እምኔነ፣ በእንተ አብርሃም ፍቁርከ፤ ወበእንተ ይስሐቅ ቁልዔከ ወበእንተ እስራኤል ቅዱስከ”፡፡
  • ስለስምህ ብለህ ለጥፋት አሳልፈህ አትስጠን ከእኛ ዘንድ ምሕረትን አታርቅብን፣ ኪዳንህንም አትመልስብን፣ አትርሳንም ስለወዳጆችህ፣ ስለአብርሃም፣ ስለይስሐቅና ስለያዕቆብ ብለህ አስበን እያለ ጸለየ፡፡ (ዳን. ፮÷፲፱-፳፯)

ንጉሡ ዳርዮስም ዳንአል ወደ አናብስት ጉድጓድ ውስጥ በመጣሉ አዝኖአልና፤ በነጋታው ከተቀመጠበት ተነሣ፤ ወደአናብስት ጉድጓድ ለመሄድ ዝግጅት አድርጎ ማልዶ ተነሣ፡፡ መኳንንቱን፣ መሣፍንቱን ራስ ቤትወደዶቹን አማካሪዎቹንና ባለሟሎቹን አስከትሎ ነቢዩ ዳንኤል ወደተወረወረበት የአናብስት ጉድጓድ ሄደ፡፡ ጉድጓዱ የታሸገበትን ማኅተም ቀደደ፡፡ በሩን ከፈተ ወደ ጉድጓዱም ተመለከተ እነሆ ዳንኤልም በጉድጓዱ ውስጥ በአናብስት መካከል በሕይወት ቆሞ ሲጸልይ አገኘው፡፡ በዚሁ ጊዜ ንጉሡ ዳርዮስ “የሕያው አምላክ አገልጋይ ዳንኤል ሆይ ሁልጊዜ የምታመልከው አምላክ እግዚአብሔር ከአናብስት አፍ ያድንህ ዘንድ ችሎአልን? አለው”፡፡

  • ዳንኤልም ንጉሡ ዳርዮስን “ንጉሥ ሆይ ሺህ ዓመት ንገሥ ቅንነት ተገኝቶብኛልና አንተንም ደግሞ ንጉሥ ሆይ አልበደልሁህምና አምላኬ መልአኩን ልኮ የአናብስትን አፍ ዘጋ፤ እነርሱም አልነኩኝም ብሎ መለሰለት”፡፡
  • ንጉሡም ዳንኤልን ከጉድጓድ አውጥቶ የዳንኤልን ጠላቶች የእርሱን አማካሪዎች አምጥቶ አናብስት ለእናንተ ደግሞ እንደ ዳንኤል ይሰግዱላችሁ እንደሆን ወደ ጉድጓዱ ውረዱ ብሎ ቢወረውሯቸው ገና ሳይወርዱ አናብስቱ እየዘለሉ ይዘው ቀለጣጥመው ሰባብረው ዋጡአቸው፡፡ በሠፈሩት ቁና መሠፈር አይቀርምና የሥራቸውን አገኙ፡፡
  • ከዚህ በኋላም ንጉሡና ቤተሰቡ፣ እንዲሁም በግዛቱ ውስጥ ያሉ ያገሩ ሕዝብ ሁሉ በዳንኤል አምላክ በእግዚአብሔር እንዲያምኑ አዋጅ አስተላለፈ፡፡ ሕዝቡም የእግዚአብሔርን ፈጣሪነት አምኖ፣ ተቀብሎ በአምልኮቱ ጸና፡፡ (ዳን. ፮÷፲፮-፳፰)
  • ስለዚህ እኛም ሰማይንና ምድርን ጥቃቅኑንና ግዙፋን ፍጥረታትን የፈጠረ እውተኛ ፈጣሪ አምላክ የሆነው እግዚአብሔርን በእውነት ማምለክና የተቀደሰ ሥራን መሥራት በጾም፣ በጸሎት መትጋት፣ በትእዛዛቱ መጽናት፣ በፍቅር፣ በአንድነት፣ በሰላም በትህትና አብሮ መኖር ይገባናል፡፡ መንገዳችንና አካሄዳችን እንዲሁ የቀና ከሆነ እግዚአብሔር አምላካችን ከመጣብን አስደንጋጭና ክፉ ፈተና ሁሉ እንደሚያድነን የታመነ ነው፡፡ ይህኑም ተረድተን ከከንቱ አምልኮ ተጠብቀን በጾም በጸሎት ተወስነን በሥጋው ወደሙ ጸንተን ከቈየነው ለተስፋ መንግሥተ ሰማያት እንደሚያበቃን አንጠራጠርም፡፡ ለዚሁም እንድንበቃ ቅዱስ ፈቃዱ ይሁንልን፡፡ (የሐ.ሥ. ፲÷፫-፬፣ ፲÷፴-፴፩) ይቆየን

                                                               ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ከወርኀ ጾሙ በኋላ

ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ከመዋዕለ ጾሙ በኋላ የማስተማር መርሐ ግብሩን ለመጀመር ከቆሮንቶስ ተራራ ወርዶ በቃና ዘገሊላ አጠገብ በባሕሩ ዳር ሁለት ወንድማማቾችን ጴጥሮስ የሚሉት ስምዖንንና ወንድሙ እንድርያስን መረባቸውን ወደ ባሕር ሲጥሉ አይቶ (በኋላዬ) ኑና ተከተሉኝ ሰዎችን የምታጠምዱ አደርጋችኋለሁ ብሎ አስከተላቸው፤

  • ይህም ሰዎችን በትምህርት፣ በተአምራት ታሳምናላችሁ፣ ከድንቁርና ወደ እውቀት፣ ከክሕደት ወደ እምነት ከገቢረ ኃጢአት ወደ ገቢረ ጽድቅ ትመልሳላችሁ፡፡ ከአጋንንት ቁራኝነት አላቅቃችሁ፣ በንስሓ አጥባችሁ ከእግዚአብሔር ጋር ለማገናኘት የሚያስችል ሥልጣን ታገኛላችሁ፡፡ ወደ ገሃነመ እሳት የሚወስደውን መንገድ በቅዱስ ወንጌል አጥራችሁ፣ የመንግሥተ ሰማያትን በር ከፍታችሁ ለማስገባት ትችሉ ዘንድ ቁልፍ ይሰጣችኋል፤ በምድር ያሠራችሁት በሰማይም እንደታሠረ እንዲሆን የምትችሉበትን ሥልጣን እሰጣችኋለሁ፤ በምድር የፈታችሁትም በሰማይ የተፈታ ይሆናል፡፡ ሰው ሁሉ በተድላ በደስታ በመንግሥተ ሰማይ ለመመላለስ እንዲበቃ ታደርጉታላችሁ አላቸው፡፡ እነርሱም ያለ አንዳች ጥርጥርና ማመንታት በሌለበት መረባቸውን፣ ጀልባቸውንና ቤታቸውን ትተው ከቤታቸው ተለይተው ሁሉን ትተው በቀና በጸና እምነት፣ በንጹሕ ልብ ተከተሉት፡፡ (ማቴ. ፬÷፲፰-፳፣ ማር. ፩÷፲፮-፳)

ከዚህ በኋላ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በገሊላና አካባቢዋ የመንግሥተ ሰማያትን ምሥጢር እያበሰረ ማስተማሩን ቀጠለ፡፡ መንግሥተ ሰማያት ቀርባለችና ንስሓ ግቡ እያለ አስተማረ፡፡ ይገሥጻቸው፣ ይመክራቸውና ያርማቸው ነበር፡፡ ይልቁንም በደዌ ዳኛ በአልጋ ቁራኛ የተያዙትን ይፈውሳቸው ነበር፡፡

ማለትም ሀ – ለምጻሞችን ያነፃቸው፣

ለ – የሞቱትን ያስነሣቸው፣

ሐ – ልምሾዎችንና ሽባዎቹን ያረታቸው፣

መ – አጋንንት ያደሩባቸውን ያወጣላቸው፣

ሠ  – ዲዳዎቹንና ደንቆሮዎቹን አንደበታቸውን

የከፈተላቸው፣

ረ –  ደም የሚፈሳቸውና የተቅማጥ በሽታ የያዛቸውን፣

የፈወሳቸው፣

ሰ – የራስ ፍልጠት፣ የሆድ ቁርጠት፣ የእግር ቁርጥማት፣  የቆዳ ምልጠት፣ የልብ ጥመት የያዛቸውንና ያደረባቸውን ከደዌያቸው ሁሉ የፈወሳቸው፣ ያላቅቃቸው ነበር፡፡

  • ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በሥጋና በነፍስ ደዌያትን በሚያመጡ ርኲሳን አጋንንት ላይ ሥልጣኑን በማሳየት በብዙ ሺህ የሚቈጠሩ ሰዎች ይከተሉት ነበር፡፡ በተለይም ከመጀመሪያ እስከ መጨረሻ ድረስ ከዋለበት የሚውሉ፣ ካደረበት የሚያድሩ ፻፳ ቤተሰብ ነበሩት፡፡

ክፍላቸውም፡- ፩ – አሥራ ሁለት ሐዋርያት፣

፪ – ሰባ ሁለት አርድእት፣

፫ – ሠላሳ ስድስት ቅዱሳት አንስት ተብለው የሚጠሩ፣ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስን ሲከተሉ፣ መንፈሳዊ አገልግሎትን ሲያሟሉ የኖሩ ናቸው፡፡

  • አምላካችን ኢየሱስ ክርስቶስ ቅዱስ ወንጌሉን ሲያስተምር እየተከታተሉ ሕዝቡን የሚያገለግሉ፣ ሰው ሁሉ ከኃጢአት፣ ከፍዳና ከዘለዓለማዊ ኲነኔ ወጥቶ፣ በክርስቶስ ክርስቲያን፣ በጥምቀቱ ውሉደ እግዚአብሔር አሰኝተው በዚሁ ስም እንዲጠሩ በማድረግ በዓለም ሁሉ ተሠማርተው፣ ሕይወታቸውን ወደ ቅድስና ለውጠው፣ የወንጌሉ ቃል ተግባራዊ እንዲሆን ያደረጉና አሁንም በተሰጣቸው ቃል ኪዳን መሠረት ሰው ዘለዓለማዊ ሕይወት እንዲኖረው የሚያደርጉ አሥራ ሁለቱ ሐዋርያት ናቸው፡፡
  • ስለሆነም ጌታችን በቅዱስ ቃሉ ያስተማረውን ሐዋርያት ተቀብለው ለዓለሙ ሁሉ ያደረሱት ትምህርተ ወንጌል ተባለ፤ ወንጌል ማለትም የደስታና የሰላም የፍሥሓና የምሥራች ነጋሪ አብሳሪ ማለት ነው፡፡ “መንግሥተ ሰማያት ቀርባለችና ንስሓ ግቡ” የምትል በመሆንዋ የምስራች ተባለች፡፡ (ማቴ. ፫÷፪፣ ማቴ. ፬÷፲፯)
  • ፯ኛ/ አምላካችንና መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ “የማስተማር ተግባሩን ሲጀምር መንግሥተ ሰማያት ቀርባለችና ንስሓ ግቡ” የሚል ነበር፡፡ በቀዳማይ አባታችን አዳም በደል ምክንያት አጥተናት የነበረችውን ገነት መንግሥተ ሰማያትን በዳግማይ አዳም ጌታ ፭ ሺህ ከ፭ መቶ ዘመን ሲፈጸም ተመልሳልናለችና ይህችው የከበረችን ሥፍራ ለማግኘት በጸጸትና በአንብዓ ንስሓ መታጠብ እጅግ አስፈላጊ መሆኑን ባለቤቱ አምላካችን ኢየሱስ ክርስቶስ ነግሮናል አስተምሮናል፡፡

ስለዚህ በክርስቶስ ክርስቲያን፣ በወልድ ውሉድ ተብለው የሚጠሩት ወገኖች በሙሉ ሥርዓተ አምልኮታቸውን ጠብቀው፣ የሚሠሩትንና ሊፈጽሙት የሚገባቸውን ተግባር ሁሉ አከናውነው ተዘጋጅተው መቀመጥ፣ መጠበቅ አለባቸው፡፡

                                                                                     ሥርዓተ ጾምወ ጸሎት

ጾምና ጸሎት እንደ ሰምና ፈትል የተስማሙ ናቸው፤ ጸሎት ዘወትር ከክርስቲያኖች አንደበት ሊለይ የማይገባ ተግባር ነው፤ በመሠረቱ ምእመናን ሁሉ ዘወትር መጸለይ እንደሚገባቸው መዘንጋት የለባቸውም፡፡

  • ከጸሎት የተለየ ክርስቲያን የአጋንንት በረት ነው ወይም ነፍስ የተለየው በድን ነው፡፡ ምክንያቱም ጸሎት የሕይወት እስትንፋስ ነው ተብሎ ተጽፏልና፡፡
  • ጾም ምንም እንኳ የተለየ ጊዜና ወራት ቢኖረውም ሁለቱ ትሩፋት ለክርስቲያን ሁሉ አስፈላጊዎች ናቸው፡፡ ክርስቲያን ነኝ የሚል ሁሉ በጽኑዕ እምነት፣ በንጹሕ ልቡና በቅንነት ከጸለየና ከጾመ ከእግዚአብሔር ዘንድ የለመነውንና የጠየቀውን ፈጣን መልስ እንደሚያገኝ የታመነ ነው፡፡ እግዚአብሔር ቅዱስና ንጹሐ ባሕርይ አምላክ ስለሆነ የሚቀርብለት ልመና፣ ጾምና መሥዋዕት ሁሉ በንጽሕና ከቅን ልቡና የመነጨ መሆን አለበት፡፡
  • ጾምና ጸሎት ለታይታና ለይስሙላ የሚደረግ ለግብር ይውጣ የሚቀርብ አይደለም፡፡ ምክንያቱም እግዚአብሔር አምላክን በትሕትና በንጽሕናና በቅድስና ሆነው ቢለምኑት፣ ቢጠሩት መልስ ይዞ የሚመለስ ፈጣን መሣሪያ ስለሆነ ነው፡፡
  • እውነትና ፍቅር ትሕትናና ይውህና ሳይዙ፣ ልቡናን ንጹሕ ሳያደርጉ እምነትንም ሳያጸኑ እነዕገሌ እንዲህ ያደርጋሉ ብለው ሃያ አራት ሰዓት ከእህልና ከውሃ ተለይተው እንደቶራ ተገትረው ቢለፈልፉና ቢጮኹ፣ ቢወድቁ ቢነሡ ጸሎቱ ከቅድመ እግዚአብሔር ደርሶ መልስ ይዞ ሊመለስ እንደማይችል መገንዘብ ተገቢ ነው፡፡
  • እግዚአብሔር ከልብ ባልመነጨ ረጅም ጸሎትና፣ እውነትን ባልያዘ ጾም ቢለምኑት አያስደስተውም፡፡ በትምክህት፣ በምቀኝነት፣ በክፋትና በተንኰል፣ የተተበተበ ልቡና ይዞ መላ ዘመናትን ቢወድቁ፣ ቢነሡ፣ ቢጾሙ እና ቢጸልዩ እግዚአብሔር ጆሮውን ወደዚሁ ጾምና ጸሎት አያዘነብልም፡፡ (ሉቃ. ፲፰÷፲፩፣ ኢሳ. ፶፰÷፫-፲፪፣ ማቴ. ፳፫÷፳፱-፴፯፣ ማቴ. ፳፫÷፲፬)
  • ለአብነት ያህል በንጽሕናና በቅድስና ፣ በመንፈሳዊ ቅንዓትና በቅን ልቡና፣ በጽኑዕ እምነትና በንጹሕ ኅሊና፣ በትዕግሥትና በትሕትና፣ በተስፋና በፍቅር የሚጸለይ ጸሎትን ሁሉ ከነቢይ ኤልያስ ጸሎት ጋር ብናገናዝበው ስለጸሎት ጠቃሚነትና ጎጂነት በቀላሉ ለመረዳትና ለመገንዘብ ያስችለናል፡፡
  • ኤልያስ “አቤቱ የአብርሃም፣ የይስሐቅና የያዕቆብ አምላክ ሆይ አንተ በእስራኤል ላይ አምላክ እንደሆንህ፣ እኔም ባሪያህ እንደሆንሁ፣ ይህን ሁሉ በቃል እንዳደረግሁ ዛሬ ይገለጽ፤ አቤቱ አንተ አምላክ እንደሆንኸ፣ ልባቸውንም ደግሞ እንደመለስህ ይህ ሕዝብ ያውቅ ዘንድ ስማኝ አቤቱ ስማኝ” ብሎ ባቀረበው አጭርና ልባዊ ጸሎት የተገኘው መልስ ፈጣን እንደነበረ እንመለከታለን፡፡ ኤልያስ በዚህ አጭር ጸሎቱ ያቀረበውን መሥዋዕት ከሰማይ እሳት ወርዶ እንደበላለት፣ እግዚአብሔርም እንደተቀበለለት በግልጽ ተረጋግጧል፡፡ (፩ኛ/ነገ. ፲፰÷፴፮)
  • ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ዘወትር ሳንታክት እንድንጸልይና የምንጸልየውንም ጸሎት በንጹሕ ልቡና ከተንኰልና ከምቀኝነት፣ ከክፋትና ከጥመት ከስርቆትና ከአምልኮ ጣዖት የጸዳን ሆነን አጭርና ልባዊ ጸሎት ለአምላካችን እግዚአብሔር እንድናቀርብ አዞናል፡፡
  • ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ስለአንዲት ነዝናዛ ሴት (መበለት)ና እግዚአብሔርን ስለማይፈራ አንድ ዐመጸኛ ዳኛ የሰጠን ምሳሌያዊ ትምህርትም በቂ ማስረጃችን ነው፡፡ የእነዚህንም ልመና ስናስተውል፡-

፩ኛ/ ከላይ እንደተገለጸው የኤልያስ ጸሎት አጭር እንደነበረ ነው፡፡ እንዲሁም ከንጹሕ ልብ የመነጨና ከሁሉም ነገር የጸዳ መሆኑን ተመልክተናል፡፡ ከዚህም አብነት የተነሣ የሁሉም ሰው ጸሎት አጭር ልባዊና ከዓለም አስተሳሰብ የራቀ መሆን እንዳለበት ቅዱስ መጽሐፍ ያዝዘናል፤ እንዲህ ሲል እናንተስ እንዲህ ጸልዩ፣ አባታችን ሆይ፣ በሰማይ የምትኖር ስምህ ይቀደስ… ይህን ጸሎት ያለ ማቋረጥ ዘወትር መጸለይ የሚገባን መሆኑን ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ አዞናል፡፡ (ማቴ. ፮÷፲፣ ሉቃ. ፲፰÷፩-፰)

፪ኛ/ ጸሎታችን ለታይታና ለውዳሴ ከንቱ ሳይሆን ቂምንና በቀልን፣ ክፋትንና ተንኰልን፣ ትምክህትንና ትዕቢትን አስወግደን ፍቅርንና ትሕትናን የዋህነትንና ርኅራኄን ገንዘብ አድርገን እንድንጸልይ የሚገባን መሆኑን በየክፍሉ ተነግሮናል ተረድተናል፡፡ ይኸውም አምላካችንና መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ እናንተ ልበ ደንዳኖች ጻፍቶችና ፈሪሳውያን በጸሎት ርዝማኔ እያመካኛችሁ የመበለቶችን ቤት ስለምትበሉ ወዮላችሁ፣ ስለዚህ የባሰ ፍርድ ትቀበላላችሁ ብሎአል፡፡

የፈሪሳውያንን ግብዝነትና ስውር ደባ፣ ስለጾማቸውና ጸሎታቸው ውስጣዊ ሕይወትም በእብነ በረድ እንዳሸበረቀ መቃብር ሆኖ ስለታየው ነቀፌታን አስከትሎባቸዋል፡፡ ይህም በእርሱ ዘንድ ምንም የተሠወረና የተደበቀ ምሥጢር እንደሌለ የሚያስረዳ ነው፡፡ (ማቴ. ፳፫÷፲፬፣ ሉቃ. ፲፰÷፩-፲፬)

፫ኛ/ ክርስቲያን ከመጸለዩ በፊት እንዴት መጸለይ እንደሚገባው ማወቅና መጠንቀቅ አለበት፡፡ ሲጸልዩ አይቶ ሳይማር ሳያውቅና ሳይጠነቀቅ እኔም ልጸልይ ቢል ምንም እንኳ ሀሳቡ መንፈሳዊ ቅንዓት እንዳደረበት ቢያመለክትም ከላይ እንደተገለጸው ሊያሟላው የሚገባውን ደረጃ በደረጃ ማጥናት ተገቢ መሆኑን ማወቅ ግዴታ ይሆናል፡፡

  • በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሥርዓተ ጸሎት መሠረት አንድ ክርስቲያን ሲጸልይ
  • ለማን ነው የምጸልየው?
  • ምንድን ነው የምጸልየው?
  • ለምን ነው የምጸልየው?
  • መቼ ነው የምጸልየው?
  • እንዴት ነው የምጸልየው?
  • የት ነው የምጸልየው? የሚሉ ሥርዓተ ጸሎት መመሪያዎችን በሙሉ ማወቅ ይጠበቅበታል፡፡

፬ኛ/ ከአንዳንድ በስም ክርስቲያን ነን ባዮች የሚሰማው ጸሎት እንኳንስ በእግዚአብሔር ፊት ቀርቦ ግዳጅ ሊፈጽም ይቅርና በሰው ጆሮ ሲሰማም እንኳ እጅግ የሚቀፍና የሚያስጸይፍ ነው፡፡ ወደ ቤተክርስቲያን ሄደው በዐጸዱ ሥር ቆመው የዕገሌን፣ የዕገሊትን ነገር ካላሳየኸኝ ዳግም ከደጀ ሰላምህ አልደርስም፤ የሚሉና የመሳሰሉ የአረማውያን ባሕርይ የሚከተሉ ብዙ ናቸው፡፡ (ማቴ. ፳÷፳፪)

፭ኛ/ ጾም ማለት ምን ማለት እንደሆነና ምን እንደሚመስል፣ እንዴትስ መጾም እንደሚገባ፣ በጾም ወራት ከምን ከምን መከልከልና መራቅ እንደሚያስፈልግ አስቀድሞ ሊቃውንትን፣ መጠየቅ፣ መጻሕፍትን ማንበብና ማወቅ ግዴታ ይሆናል፡፡ ከጥሉላተ መባልዕት ብቻ መገለሉ በልዩ ልዩ ሥርወ ኃጢአት መንከባለሉና መበከሉ ጾመኛ ነኝ ሊያሰኝ እንደማይቻል መታወቅ አለበት፡፡

፮ኛ/ አንድ ሰው ስለጾምና ስለጸሎት አጠቃቀም በተገቢው መንገድ ሳይገነዘብ ለመጾም ቢሞክር ጥፋትን እንጂ ልማትን፣ መርገምን እንጂ በረከትን አያስገኝም፤ ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በጾም ጊዜ እግዚአብሔርን እንጂ ሰውን መመልከት እንደማይገባን አስተምሮናል፡፡ ለመጾምና ለመጸለይ የሚዘጋጅ ሰው በቅድሚያ ፍቅርን፣ ትሕትናን፣ ትዕግሥትን፣ ንስሓን፣ ጸጸትን፣ ቸርነትን፣ ይቅር ባይነትን ገንዘብ ማድረግ ይገባል፡፡ ከዚህም ጋር ከልዩ ልዩ የአልኮል መጠጦች፣ ከክፋት ከተንኰል፣ ከቂም ከበቀል፣ ከዝሙት ከሐሜት፣ መንጻት ከክርስቲያን ወገን ሁሉ የሚጠበቅ ግዴታ ነው፡፡ እነዚህን ሁሉ አውቀን፣ ጠንቅቀን፣ የምንጸልይና የምንጾም ከሆነ አምላካችን ኢየሱስ ክርስቶስ ልመናችንን ሁሉ ተቀብሎ ይፈጽምልናል፡፡ ኢትዮጵያዊው ሊቅ ቅዱስ ያሬድ ስለጾም ሲያስተምር ይጹም ዐይን ይጹም ልሳን እዝንኒ ይጹም እሚሰሚዓ ሕሡም (ዐይን ይጹም አንደበትም ክፉ ከመናገር ይጹም ጆሮም የማይገባ የከፋ ነገርን ከመስማት ይጹም) ብሎ በዝማሬው አዝዞናል፡፡ ጾምና ጸሎት ማለት ይህን ይመስላል፡፡

፯ኛ/ የመለመንን ሥርዓት የማያውቅ ሰው እንኳንስ እግዚአብሔርን ሥጋውያን፣ ዓለማውያን/ ምድራውያን ባለሥልጣናትና ባለጸጎችንም ቢሆን አያስደስትም፡፡ በእውነትና ከልብ በመነጨ ጸሎት ሆኖ የተለማኞችን ልብ የሚነካና የሚቀሰቅስ ካልሆነ ለማኙ ከተለማኙ ሰው ሊያገኘው የፈለገውን ሊያገኝ አይችልም፡፡

፰ኛ/ ጌታችን አምላካችን ኢየሱስ ክርስቶስ ልጅ አባቱን ዓሣ ቢለምነው እባብ፣ ጊንጥ ይሰጠዋልን? እን ኪያስ እናንተ ክፉዎች ስትሆኑ፣ ለልጆቻችሁም መልካም ስጦታ መስጠትን ካወቃችሁ በሰማያት ያለው አባታችሁ በእውነት ለሚለምኑት እንዴት አብልጦ መልካም ነገርን ይሰጣቸዋል? ካለ በኋላ “ለምኑ ይሰጣችሁማል” ፈልጉ ታገኙማላችሁ፣ መዝጊያን አንኳኩ ይከፈትላችሁማል፤ የሚለምን ሁሉ ይቀበላልና፣ የፈለገውንም ያገኛል ብሎአል፡፡ (ማቴ. ፯÷፯)

፱ኛ/ ሐና የፈለገችውን ለማግኘት ወደ ቤተ እግዚአብሔር ሔደች፡፡ ልቧን ከክፉ ነገረ ሁሉ አጽድታም ወደ እግዚአብሔር ጸለየች፡፡ እግዚአብሔርም ጸሎትዋን ፈጥኖ ሰማት ምክንያቱም ጸሎትዋ አጭርና ልባዊ ስለነበረ ነው፡፡ የጸሎትዋ አቀራረብም አቤቱ የሠራዊት ጌታ እግዚአብሔር ሆይ! የባሪያህን መዋረድ ተመልክተህ ብታስበኝ፣ እኔንም ባትረሳኝ ለባርያህም ወንድ ልጅ ብትሰጥ ዕድሜውን ሙሉ ለእግዚአብሔር እሰጠዋለሁ ምላጭም በራሱ ላይ አይደርስም የሚል ነበር፡፡

፲ኛ/ ሐና በዚህ አጭር ጸሎትዋ ርኅሩኅ አምላክ ውርደትዋንና ስድቧን ሁሉ አይቶ አስወገደላት፣ የልቧንም ምኞት ፈጸመላት ወንድ ልጅም ሰጣት፡፡ ከዚህም በኋላ ከልብ ለለመነችውና ልመናዋንም ሰምቶ የፈለገችውን ሰጣት፡፡ ለልዑል እግዚአብሔር ምስጋናዋን ስታቀርብ “ጽጉባነ እክል ርኅቡ፣ ወርኁባን ጸግቡ፣ እስመ መካን ወለደት ሰብአተ፣ ወወላድሰ ስእነት ወሊደ” አለች፡፡ የቃሉ ትርጉም እህል በልተው የጠገቡ ተራቡ፣ የተራቡትም ጠገቡ፣ መካንዋ ሰባት ወለደች፤ ወላድዋ ደግሞ መከነች ማለትም ሕልቃና አንደኛዋ ሐና፣ ሁለተኛዋ ፍናና የሚባሉ ሁለት ሚስቶች ነበሩት፡፡ ነገር ግን ፍናና ልጆች ሲኖሩአት ሐና ስላልወለደች ፍናና በሐና ላይ ታላግጥ ነበረችና ልዑል እግዚአብሔር የሐናን ግፍ አይቶ ሦስት ወንዶችና ሁለት ሴቶች ልጆችን ስትወልድ ፍናና ደግሞ መውለድን በማቆምዋ ከዚህ በላይ የተጠቀሰውን ኀይለ ቃል ተናገረች፡፡ (፩ኛ/ ሳሙ. ፩÷፬-፯፣ ፪÷፳-፳፩)

፲፩ኛ/ በዚህም መሠረት ወደ እግዚአብሔር የሚቀርበው ጸሎት እግዚአብሔር አምላክ የማይፈልገውን በደል ለመፈጸምና ይህም በእግዚአብሔር ስጦታ የማጥቃያ መሣሪያ ለማግኘት ማለት ሀብት አግኝቶ ሰውን ለመበደል ሳይሆን ሰጥቶ፣ መጽውቶ ለመጽደቅ መሆን እንዳለበት፣ እንዲሁም ባለጸጋ ሆኖ በሰው ወይም በድሆች ላይ ለመታበይ፣ ለመመካት፣ ለመኩራራትና ለመመጻደቅ እንዳልሆነ መገንዘብ እንደሚገባ ቅዱሳት መጻሕፍት ያዝዙናል፡፡

፲፪ኛ/ ጾምና ጸሎት ከዘመነ ብሉይ ጀምሮ በሥርዓተ አምልኮት እና በሥርዓተ እምነታችን መሠረት ሲፈጸም የኖረ፣ ያለና የሚኖር ነው፡፡ ሆኖም ጾምና ጸሎት ሰዎች የሠሩትና የደነገጉት ሳይሆን የእግዚአብሔርን ፈቃድና ትእዛዝ መሠረት በማድረግ በየዐረፍተ ዘመኑ የነበሩት አባቶች ሲጠቀሙበትና ሲጠቅሙበት፣ እስካሁንም በተግባር ሲፈጽሙት የሚታይ ቅዱስ ተግባር ነው፡፡

፲፫ኛ/ ጸሎት የሕይወታችን እስትንፋስ ስለሆነ ያለ ጾምም ዘወትር ሊደረግ የሚገባው ልመና ነው፡፡ ጾም ግን ምንም እንኳ ክርስቲያን የሆነ ሁሉ የሚፈጽመው ትሩፋት የሆነ ሁሉ መሆኑ ቢያመለክትም ከጥሉላተ መባልዕት የምንከለክልበት ብቻ ቢመስልም ይኸው ሥርዓትም ከጸሎት ጋር የማይለያይ መሆን እንዳለበት ማንም ሊዘነጋው የማይገባ መንፈሳዊ ግዴታ ነው፡፡

  •    ጠግበው የነበሩ እንጀራ አጡ፡፡

ተርበው የነበሩ ከራብ ዐርፈዋል

መካኒቱ ሰባት ወልዳለችና

ብዙም የወለደችው ደክማለች፡፡

ምክንያቱም ጸሎት የተለየው ጾም የማጣትና የችግር ጾም ተብሎ ከሚነገረው አባባል የተለየ አይደለምና ነው፡፡

፲፬ኛ/ አንዳንድ በስም ክርስቲያን ነን ባዮች ጾምን ከእምነት ትሩፋት ለይተው ይመለከቱታል፣ አንዳንዶቹ ደግሞ ትሩፋት የሆኑትን ሁሉም አያስፈልጉም ይላሉ፤ በዚህም አመለካከታቸው እምነታቸውን ከሁሉ በላይና ከማንም እምነትም የተለየ አድርገው ሲናገሩ ይሰማሉ፣ በተጋድሎአቸውና በገቢረ ተአምራትነታቸው ቅዱሳን የሚል ቅጽል ከተሰጣቸው ጋር ራሳቸውን ያስተካክላሉ እንዲህ አይነቱ አመለካከትም ቅዱሳት መጻሕፍትን ካለማንበብና ካለመመርመር የተነሣ ሊሆን እንደሚችል በምሁራን ዓይን ታይቷል፡፡

፲፭ኛ/ ጾምን ከጸሎት ለይቶ መጾም ጸሎትን ከጾም ነጥሎ መጸለይ ቢቻልም ሁለቱን ለየብቻ መፈጸም እንደማይገባ ግን ለሁሉ ግልጽ መሆን አለበት፡፡ ይልቁንም ጸሎተኛና ጾመኛ ሰው በማንኛውም ጊዜና ቀን፣ ወራትና ዓመታት ቢሆን ሰውን የሚያስቀይምና እግዚአብሔርን የሚያሳዝን መሆን የለበትም፡፡ ቀደም ብለን እንደአተትነው ምእመናን በኅብረተሰቡ መካከል ሆነው እንዴት መጸለይና መጾም እንደሚገባቸው ለማወቅ እንደሚችሉ አስቀድመው ሕጉንና ትእዛዙን መመርመርና ማጥናት፣ ማወቅና መረዳት ይገባቸዋል፡፡

፲፮ኛ/ የጾምና የጸሎት አጀማመርና አፈጻጸምን ሳያውቁ በመላምት ወይም ሰዎች ያደርጋሉ በማለት ለመጾምና ለመጸለይ በድፍረት ተነሣሥቶ መሞከሩ ከላይ እንደተጠቀሰው ውጤት አልባና ዋጋቢስ እንደሚሆን አያጠራጥርም፡፡ እዚህ ላይ አንድ ታሪክ ብንጠቅስ አንድ ኀይለኛ ሽፍታ ነበረ ዳዊት ሳይደግም ውዳሴ ማርያም ሳያደርስ እህል የሚባል ነገር ፈጽሞ አይቀምስም ነበር፡፡ ነገር ግን እሱባለበት አካባቢ የሚያልፍን ሰው ገንዘቡን ልብሱን እየገፈፈ ይወስድ ነበር፡፡ ከዕለታት አንድ ቀን አንድ ሰው በድንገት እሱ ካለበት ቦታ ደረሰና ሽፍታ መሆኑን አውቆ ሩጫውን ቀጠለ፡፡ አሽከሮቹን ብዙ ገንዘብ ሳይዝ አይቀርም ብሎ ተከተሉት አላቸው፡፡ ሰውየው ሲሮጥ እነርሱም ሲሮጡ ብዙ ደክመው ያዙትና ፈተሹት አምስት ሳንቲም አልነበረውም፡፡ ወደ አለቃቸው ወደ ሽፍታው አምጥተው ምንም እንደሌለው ነገሩት፡፡ እርሱም ዳዊት እየደገመ ነበርና በእጁ ምልክት እየሰጠ እረዱት ቢል አረዱት፡፡ አንባብያን አስተውሉ እንዲህ ዐይነት ጸሎተኞችና ጾሞኞች እንዳሉ ልብ በሉ፡፡ ጸሎታችሁና ጾማችሁ በእንዲህ ዐይነቱ እንዳይሆን ተጠንቀቁ፤ ዕወቁ፤ አስተውሎ፤ ልባችሁን ሰብስባችሁ ማየት አለባችሁ፡፡

                                                                              የጾም ሥነ ሥርዓት

ጽድቃችሁ ከጻፎችና ከፈሪሳውያን ጽድቅ ካልበለጠ ወደ እግዚአብሔር መንግሥት አትገቡም ተብሎ የተነገረውን አምላካዊ ቃል ማስተዋል ይጠቅማል፡፡ የጾምና የጸሎት አንድነትን በተመለከተ የተገለጸው እንደተጠበቀ ሆኖ የጾምን ሥነ ሥርዓት መግለጽም እንደሚያስፈልግ በማመን እንደሚከተለው ለማስረዳት እንፈልጋለን፡፡

  • ጾም ማለት መሠረታዊ አሳቡ ምንም አለመብላትና አለመጠጣትን የሚያመለክት ነው፡፡ በእምነት መሠረትነት የሚፈጸመው ጾም ግን ከዚህ አባባል ፈጽሞ የተለየ ነው፡፡ ክርስቲያኖች ስንቀ ነፍስ ይሆናቸው ዘንድ የሚበላ የሚጠጣ ሳያጡ ፍትወተ ሥጋን ለማድከም ሲሉ ስለ ጽድቅ ይራባሉ፡፡ ይጠማሉ ለጽድቅ የሚራቡ ብፁዓን ናቸው ተብሎ ተነግሮላቸዋልና፤ (ማቴ. ፭÷፮)
  • ክርስቲያኖች በጾም ወራት ያላቸው ከሌላቸው ተካፍለው ይበላሉ፤ ለቁርሳቸው የታሰበውን አጠራቅመው ለነዳያን ይመጸውታሉ፤ (ማቴ. ፳፭÷፴፯፣ ምሳ. ፲፱)
  • ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ጾምን ስንጾም ከቅባት ነክ ብቻ በመታቀብ ሳይሆን የኃጢአት ምንጮች ከሆኑ ነገሮች ሁሉ መራቅ፣ ሰውነትን ከሚያፈዙና ከሚያደነዝዙ፣ ከአልኮል መጠጦች ከጫትና ከሲጋራ ከዝሙትና ከስርቆት ከተንኰልና ከቂም በቀል በአጠቃላይ የኃጢአት አመንጪ ከሆኑ ነገሮች ሁሉ እንድንሸሽ ያስጠነቅቀናል፣ ይመክረናል፣ ያስተምረናል፣ ይመራናል፡፡
  • ልዑል እግዚአብሔር በነቢያቱ አድሮ ስለጾም ያናገረውንና ያጻፈውን ማንበቡና ማስተዋሉ ይጠቅማል፡፡ በነቢዩ በኢሳይያስ ያደረው መንፈስ ቅዱስ ለምን ጾምን አንተም አልተመለከትኸንም ሰውነታችንንስ ስለምን አዋረድን አንተም አላወቅኸንም ይላሉ ሲል የሰዎችን እምነት ልብና ሀሳብ ምን እንደሚመስል ከገለጸ በኋላ ጾመኞች ስላላቸው አመለካከት ሲገልጽ ደግሞ ፈቃዳችሁን ታደርጋላችሁ ሠራተኛችሁንም ሁሉ ታስጨንቃላችሁ እነሆ ለጥልና ለክርክር ትጾማላችሁ በግፍ ጡጫም ትማታላችሁ የሚል ሆኖ ይነበባለ፡፡ (ኢሳ. ፶፰÷፬-፱)
  • ከዚህም አያይዞ እኔ የምፈልገው ጾም ይህ ነውን? ጾማችሁንም ወደላይ ታሰሙ ዘንድ፣ የተገፉትንስ አርነት ትሰዱ ዘንድ፣ ቀንበሩንስ ትሠብሩ ዘንድ አይደለምን? እንጀራንስ ለተራበ ትቈርሱ ዘንድ፣ የተራቈተውንስ ታለብሰው ዘንድ ከሥጋ ዘመድህ እንዳትሸሽግ አይደለምን? በማለት ስለ አጿጿም መልክና ይዘት፣ ሕግና ሥርዓት አብራርቶ አስረድቶአል፡፡ (ኢሳ. ፶፰÷፭-፲፫)
  • ጌታችን አምላካችን ኢየሱስ ክርስቶስም ስለጾም ሲያስረዳና የጾምን ትርጉም ሲያብራራ ግብዝነት የተመላበትን የፈሪሳውያንን እምነትና የጾማቸውን ሥርዓት ተመልክቶ የጾምን አፈጻጸም ከሥርዓቱና ከሕግጋቱ የራቀ መሆኑን በቅዱስ ወንጌሉ እንደነቀፋቸው ተጽፎአል፡፡ (ማቴ. ፲፰÷፲፪፣ ማቴ. ፯÷፲፯-፲፰)
  • ከሁሉ የበለጠ እምነት አለን የሚሉ ሐሳውያን ደግሞ በዘመነ ብሉይና በዘመነ ሐዲስ የተመሰከረለትና ጸንቶ የሚኖረውን ሥርዓተ ጾምን ሲነቅፉና ሲያናንቁ ይታያሉ፡፡

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ስለጾመልን እኛ መጾም አያስፈልገንም እያሉም ሲመጻደቁ ይሰማሉ፡፡ እነዚህ በጥቅም የታወሩ፣ በክህደት ሰንሰለት የታሠሩ፣ መጽሐፍ ቅዱስን ከግራ እጃቸው፣ የማይለዩና የማታለያ ሠይፍን በቀኝ እጃቸው ጨብጠው በየመንደሩ እየዞሩ የሚያሳስቱ ተኩላዎች ሕገ እግዚአብሔርን የሚያፈርሱ ናቸው፡፡ በላይ ስለጾም ማስረጃ አድርገው የሚጠቅሱት ኃይለ ቃልም “ከሆድ የሚወጣውን እንጂ ወደ ሆድ የሚገባውን ሰውን አያረክሰውም” ብለው ነው፡፡ (ማቴ. ፲፭÷፲-፲፩)

  • ጌታችን ከሆድ የሚወጣ እንጂ ወደ ሆድ የሚገባው ሰውን

አያረክሰውም ያለው ስለምን እንደሆነ ሳይገነዘቡ ወይም የዋሆችን ለማደናገር ሲሉ፣ አለዚያም ራሳቸው አስተው ሌላውን በተሳሳተ መንገድ እየመሩ ወደ ዘለዓለም ጥፋት ለማስገባት የዘረጉት ወጥመድ እንጂ ጥቅሱ ስለጾም ፈጽሞ መሰል እንደሌለው ግልጽ ነው፡፡ ይህ ጥቅስ በእውነተኛ በትምህርተ ክርስትና ለጎለመሱ በተዋሕዶ ትምህርት ለተራቀቁና ቅዱሳት መጻሕፍትን በማንበብ ለላቁ፣ እጅግ አስቂኝና አስገራሚ ነው፡፡ በመሆኑም ጌታችን አምላካችን ኢየሱስ ክርስቶስ ይህን ቃል ለመናገርና ለማስረዳት የፈለገው ስለእጅ መታጠብና አለመታጠብ እንጂ ስለጾም አልነበረም፡፡

  • ፈሪሳውያን የጌታችን ደቀመዛሙርት እጃቸውን ሳይታጠቡ እንጀራ ሲበሉ አይተው እንደጥፋትና እንደኃጢአት አስቈጠሩባቸው ለአጭር አስተሳሰባቸው ሲመልስ ታጥበውም ሳይታጠቡም ቢበሉ ኃጢአት አለመሆኑን ያስረዳበት ታሪክ እንጂ ስለጾም እንዳልሆነ ለማስገንዘብ ነው፡፡ በተጨማሪም ሰው በቃሉ ተናግሮ በልብ ክፉ ሀሳብና ተንኰል አስቦ ፈጣሪን፣ ወገንን፣ ሰውን ተናግሮ ማስቀየም የማይገባ መሆኑን የተጠቀመበት አገላለጽ ነው፡፡
  • ጾም በዘመነ ብሉይም ሆነ በዘመነ ሐዲስ አባቶች ሲጠቀሙበት ከመኖራቸውም በላይ ለሁላችንም የነፍሳችን ፍቱን መድኃኒት መሆኑን ከፈጣሪያችንና ከአባቶቻችን አብነት ወስደናል፡፡ የጾማችን ፍቱንነትና ጠቃሚነትም ቅዱሳት መጻሕፍት በየክፍሉና በየምዕራፉ ይነግሩናል፡፡
  • ጾም ፍቅረ እግዚአብሔርን የሚገልጽ መሆኑን ያመለክታል፡፡ የሃይማኖት ፍሬም ነው፡፡ ለምእመናንም የእምነታቸው መመዘኛ ነው፡፡ የፍቅር ባለቤት ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስም አርአያና ምሳሌ ሆኖ በገዳመ ቆሮንቶስ ፵ ቀን ፵ ሌሊት የጾመልን ጠቀሜታው ምን ያህል የላቀ መሆኑን በሚገባ እንድንረዳ ያደርገናል፡፡
  • ጾም ለእውነተኛ ክርስቲያን አጥርና ቅጥር ነው፡፡ ጽኑም መዝጊያ ነው፡፡ አጥር፣ ቅጥር ጠባቂ የሌለው ቤት ለቀጣፊና ለዘራፊ የተጋለጠ የመሆኑን ያህል ከጾምና ከጸሎት የራቀ ክርስቲያንም ለዲያብሎስና ለሠራዊቱ የተጋለጠ፣ የተመቻቸ ነው፡፡
  • ጾምና ጸሎት የእያንዳንዱ ክርስቲያን መንፈሳዊ ግዴታዎች፣ የመንፈስም ፍሬዎች ናቸው፤ ከነዚህ መንፈሳውያን መሣሪያዎች የተለየ ክርስቲያን እምነት አለኝ ቢል ውሸተኛ ነው፤ በነፍሱም የሞተ እንጂ ሕይወት አለኝ ለማለት አይችልም፡፡ (ያዕ. ፪÷፲፬-፳፣ ኢሳ. ፶፰÷፯-፲፪)
  • ክርስቲያኖች የእምነታቸው መገለጫ ከሆኑ ምግባራት መካከል ጾምና  ጸሎት  ዋና ዋናዎቹ ናቸው፡፡  ስለሆነም

ጾማችንን በደስታና በተሰበረ ልብ ሆነን መጾም ይገባናል፡፡

  • ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ እናንተ እኔን አብነት አድርጋችሁ ከእምነትና ከትሩፋት ጋር ከጾማችሁ፣ ከጸለያችሁ አጋንንትን ድል ታደርጋላችሁ ብሎ ነው በምሳሌነት ጾሞ ያሳየን፣
  • በዚህም መሠረት ቤተ ክርስቲያናችን ሰባት አጽዋማት አሏት፡፡ እነርሱም፡-

፩ኛ/ ዐቢይ ጾም (ሁዳዴ ወይም ጾመ ኢየሱስ)

፪ኛ/ ጾመ ሐዋርያት (የጌታችን ደቀ መዛሙርት የጾሙት)

፫ኛ/ ጾመ ፍልሰታ (የእመቤታችን ፍልሰተ ሥጋ ሐዋርያት የጾሙት)

፬ኛ/ ጾመ ነቢያት (ጌታችንን ይወርዳል፣ ይወለዳል ሲሉ ነቢያት የጾሙት)

፭ኛ/ ጾመ ገሃድ (የጌታችን መገለጽ በማስታወስ የሚጾም)

፮ኛ/ ጾመ ነነዌ (የነነዌ ሰዎች ሦስት መዓልት ሦስት ሌሊት የጾሙት)

፯ኛ/ ጾመ ዐርብ፣ ሮብ ይህ ጾም መድኃኔዓለም ከዘመነ ብሉይ ጀምሮ ሲጾም የነበረ ብዙ አባቶች ብዙ ወገኖች ሲጠቅም የነበረ ጾም ነው፡፡

  • እስራኤላውያን ሲጾሙአቸው ከነበሩ አጽዋማት መካከል ዐርብና ሮብን የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንም ከጌታ ልደት ጀምሮ ስታስፈጽመው ትገኛለች፡፡ (ሉቃ. ፲፰÷፲፪)
  • ሮብ፡- መድኃኔዓለም ኢየሱስ ክርስቶስ ተገርፎ፣ ተሰቅሎ እንዲሞት የተፈረደበት የተወሰነበት ቀን በመሆኑ ጌታ ለእኛ ሲል የተፈጸመበትን በደል እያስታወስን እንደሚለን፡፡
  • ዓርብ፡- የዓለም መድኃኒት ጌታ በግፍ መታሰሩን መገረፉን ረቀቱን በወንበዴዎች መሀል እንደሌባ መሰቀሉን መሞቱን መቀበሩን እና ሳይበድል የተበደለ ሳይገድል የተገደለ አምልክ መሆኑን በጾም የምናስብበት ቀን ነው፡፡ በአጠቃላይ ስለ ጾም ሕግጋት አፈጻጸም የሠራዊት ጌታ እግዚአብሔር እንዲህ ብሎ ተናግሯል፡፡ እውነተኛውን ፍርዱ ፍረዱ ቸርነትንና ምሕረትን ሁላችሁ ለወንድሞቻችሁ አድርጉ መበለቲቱንና ድሀ አደጉን መጻተኛውንና ችግረኛውን አትበድሉ ከእናንተም ማንም በወንድሙ ላይ ክፉውን ነገር አያስብ፡፡ ዘካ. ፯÷፭

“ቦኑ ጾመ ዘጾምክሙ ሊተ ጾምሰ አኮ ጸዊም እምኅብስት ወማይ ባሕቲቱ ይጹም ልሳንክሙ እምነገረ ውዴት ለእመ ኮንከ ዘኢትኪል ትጹም እመባልዕት ጹም እንከ እምኅሊናት እኩይ” (ከመብል ከመጠጥ መጾም ቢያቅትህ በሰዎች ላይ ክፉ ከማሰብ ጹም)

     ለብፁዕ አቡነ ሳሙኤል

በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን 

ልማትና ክርስቲያናዊ ተራድኦ ኮሚሽን ሊቀጳጳስ

       አዲስ  አበባ  

ጌታችን አምላካችን ኢየሱስ ክርስቶስ በዮርዳኖስ ወንዝ በዮሐንስ እጅ እንደተጠመቀ አልዋለም አላደረም ዕለቱን ገዳመ ቆሮንቶስ ወደሚባል ሥፍራ ወይም በረሀ ገባ፡፡

·         በዚያም ቀን ፵ ሌሊት ጾመ፣ ጾሙም እኛ እንደምንጾመው በቀንና በሌሊት ባለው ክፍለ ጊዜ በመብላትና በመጠጣት ሳይሆን ፵ውን ቀን ምንም ሳይበላና ሳይጠጣ እንደ አንድ ቀን አድርጎ ከቆመ ሳያርፍ፣ ከዘረጋ ሳያጥፍ እንደጾመ መጻሕፍት ይነግሩናል፡፡

·         ሆኖም ጾሙን በመጾም ላይ እንዳለ ሰይጣን መጥቶ በሦስት አርእስተ ኃጣውእ ፈተና አቀረበበት፤ የፈተናዎቹም ዓይነቶች ስስት፣ ትዕቢት እና ፍቅረ ንዋይ (ገንዘብን መውደድ) ነበሩ፡፡

·         ዲያበሎስ (ሰይጣን) ጌታችን አምላካችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስን በእነዚህ አርእስተ ኃጣውእ ለመፈተን ኀይለ ቃሉን ከመጽሐፍ ቅዱስ መሠረት ያደርግ ነበር፡፡ ነገር ግን ጌታችንና አምላካችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ጥቅሱን በጥቅስ እየመለሰ በመለኮታዊ ኀይሉ እየደመሰሰ ድል አድርጎታል፡፡ 

·         ሰይጣን በመጀመሪያ ጌታችንን የእግዚአብሔርስ ልጅ ከሆንህ እነዚህ ድንጋዮች እንጀራ እንዲሆኑ እዘዝ እና አንተም እኔም ርቦናል እንብላ አለው፡፡ እርሱ ጌታ ግን “ሰው በእንጀራ ብቻ አይኖርም፣ ከእግዚአብሔር አፍ በሚወጣ ቃል ሁሉ እንጂ ተብሎ ተጽፎአል ሲል ገሠጸው”፡፡

ሰይጣን ስሙ እንደ ኃጢአቱ ብዙ ነው፡፡ ይኸውም የወደቁት መላእክት አለቃ፣ የመልካም ነገር ተቃራኒ ዲያብሎስ ብዔል ዜቡል፣ ቤልሆር አብዩን አጶልዮን፣ ወንድሞች ከሳሽ ባለጋራ፣ የዓለም ሁሉ ከሳሽ ታላቁ ዘንዶ፣ የቀድሞው እባብ፣ ክፉው ነፍሰ ገዳይ የሐሰት አባት እየተባለ ይነገርለታል፡፡ ጌታችን ሰይጣን በጠየቀው ጥያቄ አሳፍሮ ከመለሰው በኋላ እንደገና ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስን ወደ ቅድስት ከተማ ሔደ፡፡ ሰይጣንም ደግሞ መጥቶ በአጠገቡ ቆሞ መላእክቱን ስለ አንተ ያዝልሃል፡፡ እግርህንም እንዳትሰናከል በእጃቸው ያነሡሃል ተብሎ ተጽፎአልና የእግዚአብሔርስ ልጅ ከሆንክ ራስህን ወደታች ወርውር አለው፡፡ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስም ሰይጣንን ጌታ አምላክህን አትፈታተነው ተብሎ ተጽፎአል ሲል አዋርዶና አሳፍሮ ሰደደው፡፡ ከዚህ በኋላም ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ወደረጅም ተራራ ሔደ፡፡ ሰይጣንም ተከትሎት ሔደ፡፡ በለመደው ትዕቢቱና ትምክህቱ ተሞልቶ ምትሐቱን አዘጋጅቶ የዓለምን መንግሥታት ሁሉ ክብራቸውን፣ ከተማቸውን በወርቅ፣ በአልማዝ በዕንቁ ለብጦ አስገጦ አስውቦ አሳምሮ አሳየው፡፡

ጌታችንንም እንዲህ አለው ወድቀህ ብትሰግድልኝ ይህን ሁሉ ክብር በወርቅና በአልማዝ በዕንቁና በከበረ ድንጋይ የተጌጠውን የተዋበውን ከተማ እሰጥሃለሁ ሲል በአምላክነቱ ሊፈትነው ሞከረ፡፡ ጌታችን ግን ሰይጣንን ሒድ አንተ ሰይጣን ለጌታህ ለአምላክህ ለእግዚአብሔር ስገድ እርሱንም ብቻ አምልክ ተብሎ ተጽፎአልና ብሎ በማያዳግም በትረ ግሣጼው ቀጣው፤ አሳፈረው፣ አባረረው፡፡ ከዚህ በኋላ ሰይጣን እንደጢስ ተኖ እንደ ትቢያ በኖ ከፊቱ ጠፋ፡፡ (ማቴ. ፬÷፩-፲፩)

የጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ሦስት ፈተናዎች ማለት ሰይጣን በስስት ሲመጣበት በትዕግሥት፣ በትዕቢት ሲመጣበት በትሕትና በአፍቅሮ ንዋይ ቢመጣበት በጸሊአ ንዋይ ዲያብሎስንና ሠራዊቱን በሙሉ ድል እንዳደረጋቸው ሁሉ እኛም በሕይወታችን ዘመን በጾማችንና በጸሎታችን፣ ጊዜ ትዕግሥትን፣ ትሕትናን ጸሊአ ንዋይን ገንዘብ አድርገን ብንጸና ፈቃደ ሥጋችንና ፈቃደ ሰይጣንን ድል ለማድረግ እንደምንችል ይታመናል፡፡ በነዚህ መንፈሳውያን መሣሪያዎች እንድንጠቀምም አስተምሮናል፡፡

ፈተና ቢደርስብን እንኳ የእግዚአብሔር መላእክት መጥተው እንደሚቆሙልንና እንደሚረዱን፣ እንደሚያጽናኑንና እንደሚያ- በረታቱንም አንጠራጠርም፡፡ ድል ለመንሣት ኀይል፣ ጽንዕ እንደምናገኝም በሙሉ ልብ እናምናለን፡፡ እንተማመናለን፡፡ ይኸውም “ይትዐየን መልአከ እግዚአብሔር ዐውዶሙ፤ ለእለ ይፈርሕዎ ወያድኅኖሙ፤ ጠዐሙ ወታእምሩ ከመኄረ እግዚአብሔር” ተብሎ ተጽፎአልና ይህም ማለት እግዚአብሔርን በሚፈሩና በሚያከብሩ ምእመናን ዙሪያ መላእክት ይከትማሉ፡፡ ስለዚህ እግዚአብሔር ደግ ቸር መሆኑን በአዳኝነቱ፣ በደግነቱ ልትተማመኑ እንድትችሉ በእርሱ ወደ እርሱ ተጠጉ ተብሎ ተጽፎአል፡፡ ተናጋሪውም ነቢየ እግዚአብሔር ቅዱስ ዳዊት ነው፡፡ “ወሰቦ ትጸውሙ ኢትኩኑ ከመ መደልዋን” በምትጾሙበት ጊዜ እንደ ግብዞች አትሁኑ “አንትሙሰ ሶበ ትጸውሙ ቅብኡ ርዕሰክሙ” እናንተስ ስትጾሙ ራሳችሁን ተቀቡ፡፡ ማለትም ጾመኛ ጸሎተኛ ተብላችሁ በውዳሴ ከንቱ ምክንያት ዋጋችሁን እንዳታጡ፡፡ ማቴ. ፮÷፲፮

በጊዜውም ያለ ጊዜውም አካሔዳቸውን ሁሉ ከእግዚአብሔር ጋር ያደረጉ ሰዎች ከጥንት ጠላታቸው ከዲያብሎስ የኃጢአት ቀምበር ነፃ ናቸው፡፡ በተለይም በጾም በጸሎት ቅኑት እንደገበሬ፣ ጽሙድ እንደ በሬ ሆነው ሌት ተቀን የሚተጉ አማንያን ሁሉ ጠላትን ድል ነሥተውት ይኖራሉ፡፡ ከሕፃንነት ዘመኑ አንሥቶ፣ በአምልኮተ እግዚአብሔር ጸንቶ ከመኖሩም በላይ በጾም በጸሎት ተወስኖ ይኖር የነበረው ነቢዩ ዳንኤል ከወገኖቹ ጋር ተማርኮ ወደ ባቢሎን ከተወሰደ በኋላ በአምልኮቱና በበጎ ምግባሩ ጸንቶ በመገኘቱ ከመጣበት ፈተና ሁሉ እንደዳነ ከመጽሐፈ ትንቢቱ እንረዳለን፡፡ ት.ዳን. ፱÷፫-፲፡፡

ነቢየ ልዑል ዳንኤል የነገሥታት ዘር ነበር፡፡ ዐዋቂ፣ ነገር አርቃቂ በዐራቱ ነገሥታተ ባቢሎን ነበረ፡፡ በእምነተ ጽኑዕነቱና በአምልኮቱ፣ በጸሎቱና በጾሙ በነገሥታቱም በሕዝቡም ዘንድ ታዋቂ ነበር፡፡ በዚሁም ምክንያት መኳንንቱና የንጉሡ አማካሪዎቹ ሁሉ የዳንኤልን በንጉሡ ዘንድ መወደድ አይተው ያልፈጸመውን ኃጢአትና ወንጀል ተብትበው ንጉሡ ከዳንኤል ጋር የሚጋጭበትንና የሚለያይበትን፣ የሚጣላበትንና ከፊቱ የሚርቅበትን እንዲያውም በተራቡ አናብስት ተበልቶ የሚጠፋበትን መንገድ አዘጋጁ፡፡ ይህም ፈተና በአምልኮተ እግዚአብሔር ምክንያት የመጣበት ነበር፡፡

  • ንጉሡ ናቡከደነጾርም ለጊዜው መስሎት በዳንአል ላይ ተቈጣ፡፡ ዳንኤል ግን ንጉሡን አንተ ብትቈጣ ንጉሥ ሆይ እኔ ከሕፃንነቴ ጊዜ ጀምሮ የማመልከው የአባቶቼን አምላክ እግዚአብሔርን ስለማመልክ የተለመደውን የዘወትር ጸሎቴን ከመጸለይ ፈጽሞ አላቋርጥም ብሎ ነገረው፡፡
  • ንጉሡም እጅግ ከመናደዱና ከመበሳጨቱ የተነሣ ከእጄ የሚያድንህ ሰው ከኔ የበለጠ ኃያል ፈጣሪም ሆነ ፍጡር ካለ አያለሁ ብሎ አማካሪዎቹ በጥላቻ መልኩ ያዘጋጁትን የውሳኔ ሀሳብ ጽሑፍ ወይም ቃለ ጉባኤ አጽድቆ ወዳጁ ዳንኤልን ወደተራቡት አናብስት ጉድጓድ ውስጥ ይዞ ወረወረው፡፡ ነገር ግን ንጉሡ ዳንኤል ይወደው ስለነበረ ሌሊቱን ሙሉ እህል ሳይቀምስ ሳይተኛና ሳያርፍ፣ ሲበሳጭና ሲያዝን አደረ፤ ዳንኤል እነዚህ ሁለት ቀን ሳይበሉ የሰነበቱት አናብስት ጅራታቸውን እንደለማዳ የቤት እንስሣ እየወዘወዙ ከእግሩ በታች ወድቀው የእግሩን ትቢያ እየላሱ ተቀበሉት እንጂ ምንም አልነኩትም፡፡
  • ዳንኤልም በአናብስት ጉድጓድ ውስጥ ገብቶ፣ ከአናብስት መካከል ቆሞ “ኢትመጥወነ ለግሙራ በእንተ ስምከ፣ ወኢትሚጥ ኪዳነከ፣ ወኢታርሕቅ ምሕረተከ እምኔነ፣ በእንተ አብርሃም ፍቁርከ፤ ወበእንተ ይስሐቅ ቁልዔከ ወበእንተ እስራኤል ቅዱስከ”፡፡
  • ስለስምህ ብለህ ለጥፋት አሳልፈህ አትስጠን ከእኛ ዘንድ ምሕረትን አታርቅብን፣ ኪዳንህንም አትመልስብን፣ አትርሳንም ስለወዳጆችህ፣ ስለአብርሃም፣ ስለይስሐቅና ስለያዕቆብ ብለህ አስበን እያለ ጸለየ፡፡ (ዳን. ፮÷፲፱-፳፯)

ንጉሡ ዳርዮስም ዳንአል ወደ አናብስት ጉድጓድ ውስጥ በመጣሉ አዝኖአልና፤ በነጋታው ከተቀመጠበት ተነሣ፤ ወደአናብስት ጉድጓድ ለመሄድ ዝግጅት አድርጎ ማልዶ ተነሣ፡፡ መኳንንቱን፣ መሣፍንቱን ራስ ቤትወደዶቹን አማካሪዎቹንና ባለሟሎቹን አስከትሎ ነቢዩ ዳንኤል ወደተወረወረበት የአናብስት ጉድጓድ ሄደ፡፡ ጉድጓዱ የታሸገበትን ማኅተም ቀደደ፡፡ በሩን ከፈተ ወደ ጉድጓዱም ተመለከተ እነሆ ዳንኤልም በጉድጓዱ ውስጥ በአናብስት መካከል በሕይወት ቆሞ ሲጸልይ አገኘው፡፡ በዚሁ ጊዜ ንጉሡ ዳርዮስ “የሕያው አምላክ አገልጋይ ዳንኤል ሆይ ሁልጊዜ የምታመልከው አምላክ እግዚአብሔር ከአናብስት አፍ ያድንህ ዘንድ ችሎአልን? አለው”፡፡

  • ዳንኤልም ንጉሡ ዳርዮስን “ንጉሥ ሆይ ሺህ ዓመት ንገሥ ቅንነት ተገኝቶብኛልና አንተንም ደግሞ ንጉሥ ሆይ አልበደልሁህምና አምላኬ መልአኩን ልኮ የአናብስትን አፍ ዘጋ፤ እነርሱም አልነኩኝም ብሎ መለሰለት”፡፡
  • ንጉሡም ዳንኤልን ከጉድጓድ አውጥቶ የዳንኤልን ጠላቶች የእርሱን አማካሪዎች አምጥቶ አናብስት ለእናንተ ደግሞ እንደ ዳንኤል ይሰግዱላችሁ እንደሆን ወደ ጉድጓዱ ውረዱ ብሎ ቢወረውሯቸው ገና ሳይወርዱ አናብስቱ እየዘለሉ ይዘው ቀለጣጥመው ሰባብረው ዋጡአቸው፡፡ በሠፈሩት ቁና መሠፈር አይቀርምና የሥራቸውን አገኙ፡፡
  • ከዚህ በኋላም ንጉሡና ቤተሰቡ፣ እንዲሁም በግዛቱ ውስጥ ያሉ ያገሩ ሕዝብ ሁሉ በዳንኤል አምላክ በእግዚአብሔር እንዲያምኑ አዋጅ አስተላለፈ፡፡ ሕዝቡም የእግዚአብሔርን ፈጣሪነት አምኖ፣ ተቀብሎ በአምልኮቱ ጸና፡፡ (ዳን. ፮÷፲፮-፳፰)
  • ስለዚህ እኛም ሰማይንና ምድርን ጥቃቅኑንና ግዙፋን ፍጥረታትን የፈጠረ እውተኛ ፈጣሪ አምላክ የሆነው እግዚአብሔርን በእውነት ማምለክና የተቀደሰ ሥራን መሥራት በጾም፣ በጸሎት መትጋት፣ በትእዛዛቱ መጽናት፣ በፍቅር፣ በአንድነት፣ በሰላም በትህትና አብሮ መኖር ይገባናል፡፡ መንገዳችንና አካሄዳችን እንዲሁ የቀና ከሆነ እግዚአብሔር አምላካችን ከመጣብን አስደንጋጭና ክፉ ፈተና ሁሉ እንደሚያድነን የታመነ ነው፡፡ ይህኑም ተረድተን ከከንቱ አምልኮ ተጠብቀን በጾም በጸሎት ተወስነን በሥጋው ወደሙ ጸንተን ከቈየነው ለተስፋ መንግሥተ ሰማያት እንደሚያበቃን አንጠራጠርም፡፡ ለዚሁም እንድንበቃ ቅዱስ ፈቃዱ ይሁንልን፡፡ (የሐ.ሥ. ፲÷፫-፬፣ ፲÷፴-፴፩) ይቆየን

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ከወርኀ ጾሙ በኋላ

ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ከመዋዕለ ጾሙ በኋላ የማስተማር መርሐ ግብሩን ለመጀመር ከቆሮንቶስ ተራራ ወርዶ በቃና ዘገሊላ አጠገብ በባሕሩ ዳር ሁለት ወንድማማቾችን ጴጥሮስ የሚሉት ስምዖንንና ወንድሙ እንድርያስን መረባቸውን ወደ ባሕር ሲጥሉ አይቶ (በኋላዬ) ኑና ተከተሉኝ ሰዎችን የምታጠምዱ አደርጋችኋለሁ ብሎ አስከተላቸው፤

·         ይህም ሰዎችን በትምህርት፣ በተአምራት ታሳምናላችሁ፣ ከድንቁርና ወደ እውቀት፣ ከክሕደት ወደ እምነት ከገቢረ ኃጢአት ወደ ገቢረ ጽድቅ ትመልሳላችሁ፡፡ ከአጋንንት ቁራኝነት አላቅቃችሁ፣ በንስሓ አጥባችሁ ከእግዚአብሔር ጋር ለማገናኘት የሚያስችል ሥልጣን ታገኛላችሁ፡፡ ወደ ገሃነመ እሳት የሚወስደውን መንገድ በቅዱስ ወንጌል አጥራችሁ፣ የመንግሥተ ሰማያትን በር ከፍታችሁ ለማስገባት ትችሉ ዘንድ ቁልፍ ይሰጣችኋል፤ በምድር ያሠራችሁት በሰማይም እንደታሠረ እንዲሆን የምትችሉበትን ሥልጣን እሰጣችኋለሁ፤ በምድር የፈታችሁትም በሰማይ የተፈታ ይሆናል፡፡ ሰው ሁሉ በተድላ በደስታ በመንግሥተ ሰማይ ለመመላለስ እንዲበቃ ታደርጉታላችሁ አላቸው፡፡ እነርሱም ያለ አንዳች ጥርጥርና ማመንታት  በሌለበት መረባቸውን፣ ጀልባቸውንና ቤታቸውን ትተው ከቤታቸው ተለይተው ሁሉን ትተው በቀና በጸና እምነት፣ በንጹሕ ልብ ተከተሉት፡፡ (ማቴ. ፬÷፲፰-፳፣ ማር. ፩÷፲፮-፳)

ከዚህ በኋላ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በገሊላና አካባቢዋ የመንግሥተ ሰማያትን ምሥጢር እያበሰረ ማስተማሩን ቀጠለ፡፡ መንግሥተ ሰማያት ቀርባለችና ንስሓ ግቡ እያለ አስተማረ፡፡ ይገሥጻቸው፣ ይመክራቸውና ያርማቸው ነበር፡፡ ይልቁንም በደዌ ዳኛ በአልጋ ቁራኛ የተያዙትን ይፈውሳቸው ነበር፡፡

ማለትም ሀ – ለምጻሞችን ያነፃቸው፣

ለ – የሞቱትን ያስነሣቸው፣

ሐ – ልምሾዎችንና ሽባዎቹን ያረታቸው፣

መ – አጋንንት ያደሩባቸውን ያወጣላቸው፣

  – ዲዳዎቹንና ደንቆሮዎቹን አንደበታቸውን

     የከፈተላቸው፣

ረ –  ደም የሚፈሳቸውና የተቅማጥ በሽታ የያዛቸውን፣ የፈወሳቸው፣

ሰ – የራስ ፍልጠት፣ የሆድ ቁርጠት፣ የእግር ቁርጥማት፣  የቆዳ ምልጠት፣ የልብ ጥመት የያዛቸውንና ያደረባቸውን ከደዌያቸው ሁሉ የፈወሳቸው፣ ያላቅቃቸው ነበር፡፡

·         ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በሥጋና በነፍስ ደዌያትን በሚያመጡ ርኲሳን አጋንንት ላይ ሥልጣኑን በማሳየት በብዙ ሺህ የሚቈጠሩ ሰዎች ይከተሉት ነበር፡፡ በተለይም ከመጀመሪያ እስከ መጨረሻ ድረስ ከዋለበት የሚውሉ፣ ካደረበት የሚያድሩ ፻፳ ቤተሰብ ነበሩት፡፡

ክፍላቸውም፡- ፩ – አሥራ ሁለት ሐዋርያት፣  

፪ – ሰባ ሁለት አርድእት፣

ሠላሳ ስድስት ቅዱሳት አንስት ተብለው የሚጠሩ፣ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስን ሲከተሉ፣ መንፈሳዊ አገልግሎትን ሲያሟሉ የኖሩ ናቸው፡፡

·         አምላካችን ኢየሱስ ክርስቶስ ቅዱስ ወንጌሉን ሲያስተምር እየተከታተሉ ሕዝቡን የሚያገለግሉ፣ ሰው ሁሉ ከኃጢአት፣ ከፍዳና ከዘለዓለማዊ ኲነኔ ወጥቶ፣ በክርስቶስ ክርስቲያን፣ በጥምቀቱ ውሉደ እግዚአብሔር አሰኝተው በዚሁ ስም እንዲጠሩ በማድረግ በዓለም ሁሉ ተሠማርተው፣ ሕይወታቸውን ወደ ቅድስና ለውጠው፣ የወንጌሉ ቃል ተግባራዊ እንዲሆን ያደረጉና አሁንም በተሰጣቸው ቃል ኪዳን መሠረት ሰው ዘለዓለማዊ ሕይወት እንዲኖረው የሚያደርጉ አሥራ ሁለቱ ሐዋርያት ናቸው፡፡

·         ስለሆነም ጌታችን በቅዱስ ቃሉ ያስተማረውን ሐዋርያት ተቀብለው ለዓለሙ ሁሉ ያደረሱት ትምህርተ ወንጌል ተባለ፤ ወንጌል ማለትም የደስታና የሰላም የፍሥሓና የምሥራች ነጋሪ አብሳሪ ማለት ነው፡፡ “መንግሥተ ሰማያት ቀርባለችና ንስሓ ግቡ” የምትል በመሆንዋ የምስራች ተባለች፡፡ (ማቴ. ፫÷፪፣ ማቴ. ፬÷፲፯)

·         ፯ኛ/ አምላካችንና መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ “የማስተማር ተግባሩን ሲጀምር መንግሥተ ሰማያት ቀርባለችና ንስሓ ግቡ” የሚል ነበር፡፡ በቀዳማይ አባታችን አዳም በደል ምክንያት አጥተናት የነበረችውን ገነት መንግሥተ ሰማያትን በዳግማይ አዳም ጌታ ፭ ሺህ ከ፭ መቶ ዘመን ሲፈጸም ተመልሳልናለችና ይህችው የከበረችን ሥፍራ ለማግኘት በጸጸትና በአንብዓ ንስሓ መታጠብ እጅግ አስፈላጊ መሆኑን ባለቤቱ አምላካችን ኢየሱስ ክርስቶስ ነግሮናል አስተምሮናል፡፡

   ስለዚህ በክርስቶስ ክርስቲያን፣ በወልድ ውሉድ ተብለው የሚጠሩት ወገኖች በሙሉ ሥርዓተ አምልኮታቸውን ጠብቀው፣ የሚሠሩትንና ሊፈጽሙት የሚገባቸውን ተግባር ሁሉ አከናውነው ተዘጋጅተው መቀመጥ፣ መጠበቅ አለባቸው፡፡

 

ሥርዓተ ጾምወ ጸሎት

ጾምና ጸሎት እንደ ሰምና ፈትል የተስማሙ ናቸው፤ ጸሎት ዘወትር ከክርስቲያኖች አንደበት ሊለይ የማይገባ ተግባር ነው፤ በመሠረቱ ምእመናን ሁሉ ዘወትር መጸለይ እንደሚገባቸው መዘንጋት የለባቸውም፡፡ 

·         ከጸሎት የተለየ ክርስቲያን የአጋንንት በረት ነው ወይም ነፍስ የተለየው በድን ነው፡፡ ምክንያቱም ጸሎት የሕይወት እስትንፋስ ነው ተብሎ ተጽፏልና፡፡

·         ጾም ምንም እንኳ የተለየ ጊዜና ወራት ቢኖረውም ሁለቱ ትሩፋት ለክርስቲያን ሁሉ አስፈላጊዎች ናቸው፡፡ ክርስቲያን ነኝ የሚል ሁሉ በጽኑዕ እምነት፣ በንጹሕ ልቡና በቅንነት ከጸለየና ከጾመ ከእግዚአብሔር ዘንድ የለመነውንና የጠየቀውን ፈጣን መልስ እንደሚያገኝ የታመነ ነው፡፡ እግዚአብሔር ቅዱስና ንጹሐ ባሕርይ አምላክ ስለሆነ የሚቀርብለት ልመና፣ ጾምና መሥዋዕት ሁሉ በንጽሕና ከቅን ልቡና የመነጨ መሆን አለበት፡፡

·         ጾምና ጸሎት ለታይታና ለይስሙላ የሚደረግ ለግብር ይውጣ የሚቀርብ አይደለም፡፡ ምክንያቱም እግዚአብሔር አምላክን በትሕትና በንጽሕናና በቅድስና ሆነው ቢለምኑት፣ ቢጠሩት መልስ ይዞ የሚመለስ ፈጣን መሣሪያ ስለሆነ ነው፡፡

·         እውነትና ፍቅር ትሕትናና ይውህና ሳይዙ፣ ልቡናን ንጹሕ ሳያደርጉ እምነትንም ሳያጸኑ እነዕገሌ እንዲህ ያደርጋሉ ብለው ሃያ አራት ሰዓት ከእህልና ከውሃ ተለይተው እንደቶራ ተገትረው ቢለፈልፉና ቢጮኹ፣ ቢወድቁ ቢነሡ ጸሎቱ ከቅድመ እግዚአብሔር ደርሶ መልስ ይዞ ሊመለስ እንደማይችል መገንዘብ ተገቢ ነው፡፡

·         እግዚአብሔር ከልብ ባልመነጨ ረጅም ጸሎትና፣ እውነትን ባልያዘ ጾም ቢለምኑት አያስደስተውም፡፡ በትምክህት፣ በምቀኝነት፣ በክፋትና በተንኰል፣ የተተበተበ ልቡና ይዞ መላ ዘመናትን ቢወድቁ፣ ቢነሡ፣ ቢጾሙ እና ቢጸልዩ እግዚአብሔር ጆሮውን ወደዚሁ ጾምና ጸሎት አያዘነብልም፡፡ (ሉቃ. ፲፰÷፲፩፣ ኢሳ. ፶፰÷፫-፲፪፣ ማቴ. ፳፫÷፳፱-፴፯፣ ማቴ. ፳፫÷፲፬)

·         ለአብነት ያህል በንጽሕናና በቅድስና ፣ በመንፈሳዊ ቅንዓትና በቅን ልቡና፣ በጽኑዕ እምነትና በንጹሕ ኅሊና፣ በትዕግሥትና በትሕትና፣ በተስፋና በፍቅር የሚጸለይ ጸሎትን ሁሉ ከነቢይ ኤልያስ ጸሎት ጋር ብናገናዝበው ስለጸሎት ጠቃሚነትና ጎጂነት በቀላሉ ለመረዳትና ለመገንዘብ ያስችለናል፡፡

·         ኤልያስ “አቤቱ የአብርሃም፣ የይስሐቅና የያዕቆብ አምላክ ሆይ አንተ በእስራኤል ላይ አምላክ እንደሆንህ፣ እኔም ባሪያህ እንደሆንሁ፣ ይህን ሁሉ በቃል እንዳደረግሁ ዛሬ ይገለጽ፤ አቤቱ አንተ አምላክ እንደሆንኸ፣ ልባቸውንም ደግሞ እንደመለስህ ይህ ሕዝብ ያውቅ ዘንድ ስማኝ አቤቱ ስማኝ” ብሎ ባቀረበው አጭርና ልባዊ ጸሎት የተገኘው መልስ ፈጣን እንደነበረ እንመለከታለን፡፡ ኤልያስ በዚህ አጭር ጸሎቱ ያቀረበውን መሥዋዕት ከሰማይ እሳት ወርዶ እንደበላለት፣ እግዚአብሔርም እንደተቀበለለት በግልጽ ተረጋግጧል፡፡ (፩ኛ/ነገ. ፲፰÷፴፮)

·         ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ዘወትር ሳንታክት እንድንጸልይና የምንጸልየውንም ጸሎት በንጹሕ ልቡና ከተንኰልና ከምቀኝነት፣ ከክፋትና ከጥመት ከስርቆትና ከአምልኮ ጣዖት የጸዳን ሆነን አጭርና ልባዊ ጸሎት ለአምላካችን እግዚአብሔር እንድናቀርብ አዞናል፡፡

·         ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ስለአንዲት ነዝናዛ ሴት (መበለት)ና እግዚአብሔርን ስለማይፈራ አንድ ዐመጸኛ ዳኛ የሰጠን ምሳሌያዊ ትምህርትም በቂ ማስረጃችን ነው፡፡ የእነዚህንም ልመና ስናስተውል፡-

፩ኛ/ ከላይ እንደተገለጸው የኤልያስ ጸሎት አጭር እንደነበረ ነው፡፡ እንዲሁም ከንጹሕ ልብ የመነጨና ከሁሉም ነገር የጸዳ መሆኑን ተመልክተናል፡፡ ከዚህም አብነት የተነሣ የሁሉም ሰው ጸሎት አጭር ልባዊና ከዓለም አስተሳሰብ የራቀ መሆን እንዳለበት ቅዱስ መጽሐፍ ያዝዘናል፤ እንዲህ ሲል እናንተስ እንዲህ ጸልዩ፣ አባታችን ሆይ፣ በሰማይ የምትኖር ስምህ ይቀደስ… ይህን ጸሎት ያለ ማቋረጥ ዘወትር መጸለይ የሚገባን መሆኑን ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ አዞናል፡፡ (ማቴ. ፮÷፲፣ ሉቃ. ፲፰÷፩-፰)

፪ኛ/ ጸሎታችን ለታይታና ለውዳሴ ከንቱ ሳይሆን ቂምንና በቀልን፣ ክፋትንና ተንኰልን፣ ትምክህትንና ትዕቢትን አስወግደን ፍቅርንና ትሕትናን የዋህነትንና ርኅራኄን ገንዘብ አድርገን እንድንጸልይ የሚገባን መሆኑን በየክፍሉ ተነግሮናል ተረድተናል፡፡ ይኸውም አምላካችንና መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ እናንተ ልበ ደንዳኖች ጻፍቶችና ፈሪሳውያን በጸሎት ርዝማኔ እያመካኛችሁ የመበለቶችን ቤት ስለምትበሉ ወዮላችሁ፣ ስለዚህ የባሰ ፍርድ ትቀበላላችሁ ብሎአል፡፡

የፈሪሳውያንን ግብዝነትና ስውር ደባ፣ ስለጾማቸውና ጸሎታቸው ውስጣዊ ሕይወትም በእብነ በረድ እንዳሸበረቀ መቃብር ሆኖ ስለታየው ነቀፌታን አስከትሎባቸዋል፡፡ ይህም በእርሱ ዘንድ ምንም የተሠወረና የተደበቀ ምሥጢር እንደሌለ የሚያስረዳ ነው፡፡ (ማቴ. ፳፫÷፲፬፣ ሉቃ. ፲፰÷፩-፲፬)

፫ኛ/ ክርስቲያን ከመጸለዩ በፊት እንዴት መጸለይ እንደሚገባው ማወቅና መጠንቀቅ አለበት፡፡ ሲጸልዩ አይቶ ሳይማር ሳያውቅና ሳይጠነቀቅ እኔም ልጸልይ ቢል ምንም እንኳ ሀሳቡ መንፈሳዊ ቅንዓት እንዳደረበት ቢያመለክትም ከላይ እንደተገለጸው ሊያሟላው የሚገባውን ደረጃ በደረጃ ማጥናት ተገቢ መሆኑን ማወቅ ግዴታ ይሆናል፡፡

·         በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሥርዓተ ጸሎት መሠረት አንድ ክርስቲያን ሲጸልይ

    ለማን ነው የምጸልየው?

    ምንድን ነው የምጸልየው?

    ለምን ነው የምጸልየው?

    መቼ ነው የምጸልየው?

    እንዴት ነው የምጸልየው?

    የት ነው የምጸልየው? የሚሉ ሥርዓተ ጸሎት መመሪያዎችን በሙሉ ማወቅ ይጠበቅበታል፡፡

፬ኛ/ ከአንዳንድ በስም ክርስቲያን ነን ባዮች የሚሰማው ጸሎት እንኳንስ በእግዚአብሔር ፊት ቀርቦ ግዳጅ ሊፈጽም ይቅርና በሰው ጆሮ ሲሰማም እንኳ እጅግ የሚቀፍና የሚያስጸይፍ ነው፡፡ ወደ ቤተክርስቲያን ሄደው በዐጸዱ ሥር ቆመው የዕገሌን፣ የዕገሊትን ነገር ካላሳየኸኝ ዳግም ከደጀ ሰላምህ አልደርስም፤ የሚሉና የመሳሰሉ የአረማውያን ባሕርይ የሚከተሉ ብዙ ናቸው፡፡ (ማቴ. ፳÷፳፪)

፭ኛ/ ጾም ማለት ምን ማለት እንደሆነና ምን እንደሚመስል፣ እንዴትስ መጾም እንደሚገባ፣ በጾም ወራት ከምን ከምን መከልከልና መራቅ እንደሚያስፈልግ አስቀድሞ ሊቃውንትን፣ መጠየቅ፣ መጻሕፍትን ማንበብና ማወቅ ግዴታ ይሆናል፡፡ ከጥሉላተ መባልዕት ብቻ መገለሉ በልዩ ልዩ ሥርወ ኃጢአት መንከባለሉና መበከሉ ጾመኛ ነኝ ሊያሰኝ እንደማይቻል መታወቅ አለበት፡፡

፮ኛ/ አንድ ሰው ስለጾምና ስለጸሎት አጠቃቀም በተገቢው መንገድ ሳይገነዘብ ለመጾም ቢሞክር ጥፋትን እንጂ ልማትን፣ መርገምን እንጂ በረከትን አያስገኝም፤ ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በጾም ጊዜ እግዚአብሔርን እንጂ ሰውን መመልከት እንደማይገባን አስተምሮናል፡፡ ለመጾምና ለመጸለይ የሚዘጋጅ ሰው በቅድሚያ ፍቅርን፣ ትሕትናን፣ ትዕግሥትን፣ ንስሓን፣ ጸጸትን፣ ቸርነትን፣ ይቅር ባይነትን ገንዘብ ማድረግ ይገባል፡፡ ከዚህም ጋር ከልዩ ልዩ የአልኮል መጠጦች፣ ከክፋት ከተንኰል፣ ከቂም ከበቀል፣ ከዝሙት ከሐሜት፣ መንጻት ከክርስቲያን ወገን ሁሉ የሚጠበቅ ግዴታ ነው፡፡ እነዚህን ሁሉ አውቀን፣ ጠንቅቀን፣ የምንጸልይና የምንጾም ከሆነ አምላካችን ኢየሱስ ክርስቶስ ልመናችንን ሁሉ ተቀብሎ ይፈጽምልናል፡፡ ኢትዮጵያዊው ሊቅ ቅዱስ ያሬድ ስለጾም ሲያስተምር ይጹም ዐይን ይጹም ልሳን እዝንኒ ይጹም እሚሰሚዓ ሕሡም (ዐይን ይጹም አንደበትም ክፉ ከመናገር ይጹም ጆሮም የማይገባ የከፋ ነገርን ከመስማት ይጹም) ብሎ በዝማሬው አዝዞናል፡፡ ጾምና ጸሎት ማለት ይህን ይመስላል፡፡

፯ኛ/ የመለመንን ሥርዓት የማያውቅ ሰው እንኳንስ እግዚአብሔርን ሥጋውያን፣ ዓለማውያን/ ምድራውያን ባለሥልጣናትና ባለጸጎችንም ቢሆን አያስደስትም፡፡ በእውነትና ከልብ በመነጨ ጸሎት ሆኖ የተለማኞችን ልብ የሚነካና የሚቀሰቅስ ካልሆነ ለማኙ ከተለማኙ ሰው ሊያገኘው የፈለገውን ሊያገኝ አይችልም፡፡

፰ኛ/ ጌታችን አምላካችን ኢየሱስ ክርስቶስ ልጅ አባቱን ዓሣ ቢለምነው እባብ፣ ጊንጥ ይሰጠዋልን? እን ኪያስ እናንተ ክፉዎች ስትሆኑ፣ ለልጆቻችሁም መልካም ስጦታ መስጠትን ካወቃችሁ በሰማያት ያለው አባታችሁ በእውነት ለሚለምኑት እንዴት አብልጦ መልካም ነገርን ይሰጣቸዋል? ካለ በኋላ “ለምኑ ይሰጣችሁማል” ፈልጉ ታገኙማላችሁ፣ መዝጊያን አንኳኩ ይከፈትላችሁማል፤ የሚለምን ሁሉ ይቀበላልና፣ የፈለገውንም ያገኛል ብሎአል፡፡ (ማቴ. ፯÷፯)

፱ኛ/ ሐና የፈለገችውን ለማግኘት ወደ ቤተ እግዚአብሔር ሔደች፡፡ ልቧን ከክፉ ነገረ ሁሉ አጽድታም ወደ እግዚአብሔር ጸለየች፡፡ እግዚአብሔርም ጸሎትዋን ፈጥኖ ሰማት ምክንያቱም ጸሎትዋ አጭርና ልባዊ ስለነበረ ነው፡፡ የጸሎትዋ አቀራረብም አቤቱ የሠራዊት ጌታ እግዚአብሔር ሆይ! የባሪያህን መዋረድ ተመልክተህ ብታስበኝ፣ እኔንም ባትረሳኝ ለባርያህም ወንድ ልጅ ብትሰጥ ዕድሜውን ሙሉ ለእግዚአብሔር እሰጠዋለሁ ምላጭም በራሱ ላይ አይደርስም የሚል ነበር፡፡

፲ኛ/ ሐና በዚህ አጭር ጸሎትዋ ርኅሩኅ አምላክ ውርደትዋንና ስድቧን ሁሉ አይቶ አስወገደላት፣ የልቧንም ምኞት ፈጸመላት ወንድ ልጅም ሰጣት፡፡ ከዚህም በኋላ ከልብ ለለመነችውና ልመናዋንም ሰምቶ የፈለገችውን ሰጣት፡፡ ለልዑል እግዚአብሔር ምስጋናዋን ስታቀርብ “ጽጉባነ እክል ርኅቡ፣ ወርኁባን ጸግቡ፣ እስመ መካን ወለደት ሰብአተ፣ ወወላድሰ ስእነት ወሊደ” አለች፡፡ የቃሉ ትርጉም እህል በልተው የጠገቡ ተራቡ፣ የተራቡትም ጠገቡ፣ መካንዋ ሰባት ወለደች፤ ወላድዋ ደግሞ መከነች ማለትም ሕልቃና አንደኛዋ ሐና፣ ሁለተኛዋ ፍናና የሚባሉ ሁለት ሚስቶች ነበሩት፡፡ ነገር ግን ፍናና ልጆች ሲኖሩአት ሐና ስላልወለደች ፍናና በሐና ላይ ታላግጥ ነበረችና ልዑል እግዚአብሔር የሐናን ግፍ አይቶ ሦስት ወንዶችና ሁለት ሴቶች ልጆችን ስትወልድ ፍናና ደግሞ መውለድን በማቆምዋ ከዚህ በላይ የተጠቀሰውን ኀይለ ቃል ተናገረች፡፡ (፩ኛ/ ሳሙ. ፩÷፬-፯፣ ፪÷፳-፳፩) 

፲፩ኛ/ በዚህም መሠረት ወደ እግዚአብሔር የሚቀርበው ጸሎት እግዚአብሔር አምላክ የማይፈልገውን በደል ለመፈጸምና ይህም በእግዚአብሔር ስጦታ የማጥቃያ መሣሪያ ለማግኘት ማለት ሀብት አግኝቶ ሰውን ለመበደል ሳይሆን ሰጥቶ፣ መጽውቶ ለመጽደቅ መሆን እንዳለበት፣ እንዲሁም ባለጸጋ ሆኖ በሰው ወይም በድሆች ላይ ለመታበይ፣ ለመመካት፣ ለመኩራራትና ለመመጻደቅ እንዳልሆነ መገንዘብ እንደሚገባ ቅዱሳት መጻሕፍት ያዝዙናል፡፡

፲፪ኛ/ ጾምና ጸሎት ከዘመነ ብሉይ ጀምሮ በሥርዓተ አምልኮት እና በሥርዓተ እምነታችን መሠረት ሲፈጸም የኖረ፣ ያለና የሚኖር ነው፡፡ ሆኖም ጾምና ጸሎት ሰዎች የሠሩትና የደነገጉት ሳይሆን የእግዚአብሔርን ፈቃድና ትእዛዝ መሠረት በማድረግ በየዐረፍተ ዘመኑ የነበሩት አባቶች ሲጠቀሙበትና ሲጠቅሙበት፣ እስካሁንም በተግባር ሲፈጽሙት የሚታይ ቅዱስ ተግባር ነው፡፡

፲፫ኛ/ ጸሎት የሕይወታችን እስትንፋስ ስለሆነ ያለ ጾምም ዘወትር ሊደረግ የሚገባው ልመና ነው፡፡ ጾም ግን ምንም እንኳ ክርስቲያን የሆነ ሁሉ የሚፈጽመው ትሩፋት የሆነ ሁሉ መሆኑ ቢያመለክትም ከጥሉላተ መባልዕት የምንከለክልበት ብቻ ቢመስልም ይኸው ሥርዓትም ከጸሎት ጋር የማይለያይ መሆን እንዳለበት ማንም ሊዘነጋው የማይገባ መንፈሳዊ ግዴታ ነው፡፡

                                                                                                                        ·       ጠግበው የነበሩ እንጀራ አጡ፡፡

ተርበው የነበሩ ከራብ ዐርፈዋል

መካኒቱ ሰባት ወልዳለችና

ብዙም የወለደችው ደክማለች፡፡

ምክንያቱም ጸሎት የተለየው ጾም የማጣትና የችግር ጾም ተብሎ ከሚነገረው አባባል የተለየ አይደለምና ነው፡፡

፲፬ኛ/ አንዳንድ በስም ክርስቲያን ነን ባዮች ጾምን ከእምነት ትሩፋት ለይተው ይመለከቱታል፣ አንዳንዶቹ ደግሞ ትሩፋት የሆኑትን ሁሉም አያስፈልጉም ይላሉ፤ በዚህም አመለካከታቸው እምነታቸውን ከሁሉ በላይና ከማንም እምነትም የተለየ አድርገው ሲናገሩ ይሰማሉ፣ በተጋድሎአቸውና በገቢረ ተአምራትነታቸው ቅዱሳን የሚል ቅጽል ከተሰጣቸው ጋር ራሳቸውን ያስተካክላሉ እንዲህ አይነቱ አመለካከትም ቅዱሳት መጻሕፍትን ካለማንበብና ካለመመርመር የተነሣ ሊሆን እንደሚችል በምሁራን ዓይን ታይቷል፡፡

፲፭ኛ/ ጾምን ከጸሎት ለይቶ መጾም ጸሎትን ከጾም ነጥሎ መጸለይ ቢቻልም ሁለቱን ለየብቻ መፈጸም እንደማይገባ ግን ለሁሉ ግልጽ መሆን አለበት፡፡ ይልቁንም ጸሎተኛና ጾመኛ ሰው በማንኛውም ጊዜና ቀን፣ ወራትና ዓመታት ቢሆን ሰውን የሚያስቀይምና እግዚአብሔርን የሚያሳዝን መሆን የለበትም፡፡ ቀደም ብለን እንደአተትነው ምእመናን በኅብረተሰቡ መካከል ሆነው እንዴት መጸለይና መጾም እንደሚገባቸው ለማወቅ እንደሚችሉ አስቀድመው ሕጉንና ትእዛዙን መመርመርና ማጥናት፣ ማወቅና መረዳት ይገባቸዋል፡፡

፲፮ኛ/ የጾምና የጸሎት አጀማመርና አፈጻጸምን ሳያውቁ በመላምት ወይም ሰዎች ያደርጋሉ በማለት ለመጾምና ለመጸለይ በድፍረት ተነሣሥቶ መሞከሩ ከላይ እንደተጠቀሰው ውጤት አልባና ዋጋቢስ እንደሚሆን አያጠራጥርም፡፡ እዚህ ላይ አንድ ታሪክ ብንጠቅስ አንድ ኀይለኛ ሽፍታ ነበረ ዳዊት ሳይደግም ውዳሴ ማርያም ሳያደርስ እህል የሚባል ነገር ፈጽሞ አይቀምስም ነበር፡፡ ነገር ግን እሱባለበት አካባቢ የሚያልፍን ሰው ገንዘቡን ልብሱን እየገፈፈ ይወስድ ነበር፡፡ ከዕለታት አንድ ቀን አንድ ሰው በድንገት እሱ ካለበት ቦታ ደረሰና ሽፍታ መሆኑን አውቆ ሩጫውን ቀጠለ፡፡ አሽከሮቹን ብዙ ገንዘብ ሳይዝ አይቀርም ብሎ ተከተሉት አላቸው፡፡ ሰውየው ሲሮጥ እነርሱም ሲሮጡ ብዙ ደክመው ያዙትና ፈተሹት አምስት ሳንቲም አልነበረውም፡፡ ወደ አለቃቸው ወደ ሽፍታው አምጥተው ምንም እንደሌለው ነገሩት፡፡ እርሱም ዳዊት እየደገመ ነበርና በእጁ ምልክት እየሰጠ እረዱት ቢል አረዱት፡፡ አንባብያን አስተውሉ እንዲህ ዐይነት ጸሎተኞችና ጾሞኞች እንዳሉ ልብ በሉ፡፡ ጸሎታችሁና ጾማችሁ በእንዲህ ዐይነቱ እንዳይሆን ተጠንቀቁ፤ ዕወቁ፤ አስተውሎ፤ ልባችሁን ሰብስባችሁ ማየት አለባችሁ፡፡

የጾም ሥነ ሥርዓት

ጽድቃችሁ ከጻፎችና ከፈሪሳውያን ጽድቅ ካልበለጠ ወደ እግዚአብሔር መንግሥት አትገቡም ተብሎ የተነገረውን አምላካዊ ቃል ማስተዋል ይጠቅማል፡፡ የጾምና የጸሎት አንድነትን በተመለከተ የተገለጸው እንደተጠበቀ ሆኖ የጾምን ሥነ ሥርዓት መግለጽም እንደሚያስፈልግ በማመን እንደሚከተለው ለማስረዳት እንፈልጋለን፡፡

    ጾም ማለት መሠረታዊ አሳቡ ምንም አለመብላትና አለመጠጣትን የሚያመለክት ነው፡፡ በእምነት መሠረትነት የሚፈጸመው ጾም ግን ከዚህ አባባል ፈጽሞ የተለየ ነው፡፡ ክርስቲያኖች ስንቀ ነፍስ ይሆናቸው ዘንድ የሚበላ የሚጠጣ ሳያጡ ፍትወተ ሥጋን ለማድከም ሲሉ ስለ ጽድቅ ይራባሉ፡፡ ይጠማሉ ለጽድቅ የሚራቡ ብፁዓን ናቸው ተብሎ ተነግሮላቸዋልና፤ (ማቴ. ፭÷፮)

    ክርስቲያኖች በጾም ወራት ያላቸው ከሌላቸው ተካፍለው ይበላሉ፤ ለቁርሳቸው የታሰበውን አጠራቅመው ለነዳያን ይመጸውታሉ፤ (ማቴ. ፳፭÷፴፯፣ ምሳ. ፲፱)

    ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ጾምን ስንጾም ከቅባት ነክ ብቻ በመታቀብ ሳይሆን የኃጢአት ምንጮች ከሆኑ ነገሮች ሁሉ መራቅ፣ ሰውነትን ከሚያፈዙና ከሚያደነዝዙ፣ ከአልኮል መጠጦች ከጫትና ከሲጋራ ከዝሙትና ከስርቆት ከተንኰልና ከቂም በቀል በአጠቃላይ የኃጢአት አመንጪ ከሆኑ ነገሮች ሁሉ እንድንሸሽ ያስጠነቅቀናል፣ ይመክረናል፣ ያስተምረናል፣ ይመራናል፡፡

    ልዑል እግዚአብሔር በነቢያቱ አድሮ ስለጾም ያናገረውንና ያጻፈውን ማንበቡና ማስተዋሉ ይጠቅማል፡፡ በነቢዩ በኢሳይያስ ያደረው መንፈስ ቅዱስ ለምን ጾምን አንተም አልተመለከትኸንም ሰውነታችንንስ ስለምን አዋረድን አንተም አላወቅኸንም ይላሉ ሲል የሰዎችን እምነት ልብና ሀሳብ ምን እንደሚመስል ከገለጸ በኋላ ጾመኞች ስላላቸው አመለካከት ሲገልጽ ደግሞ ፈቃዳችሁን ታደርጋላችሁ ሠራተኛችሁንም ሁሉ ታስጨንቃላችሁ እነሆ ለጥልና ለክርክር ትጾማላችሁ በግፍ ጡጫም ትማታላችሁ የሚል ሆኖ ይነበባለ፡፡ (ኢሳ. ፶፰÷፬-፱)

    ከዚህም አያይዞ እኔ የምፈልገው ጾም ይህ ነውን? ጾማችሁንም ወደላይ ታሰሙ ዘንድ፣ የተገፉትንስ አርነት ትሰዱ ዘንድ፣ ቀንበሩንስ ትሠብሩ ዘንድ አይደለምን? እንጀራንስ ለተራበ ትቈርሱ ዘንድ፣ የተራቈተውንስ ታለብሰው ዘንድ ከሥጋ ዘመድህ እንዳትሸሽግ አይደለምን? በማለት ስለ አጿጿም መልክና ይዘት፣ ሕግና ሥርዓት አብራርቶ አስረድቶአል፡፡ (ኢሳ. ፶፰÷፭-፲፫)

    ጌታችን አምላካችን ኢየሱስ ክርስቶስም ስለጾም ሲያስረዳና የጾምን ትርጉም ሲያብራራ ግብዝነት የተመላበትን የፈሪሳውያንን እምነትና የጾማቸውን ሥርዓት ተመልክቶ የጾምን አፈጻጸም ከሥርዓቱና ከሕግጋቱ የራቀ መሆኑን በቅዱስ ወንጌሉ እንደነቀፋቸው ተጽፎአል፡፡ (ማቴ. ፲፰÷፲፪፣ ማቴ. ፯÷፲፯-፲፰)

    ከሁሉ የበለጠ እምነት አለን የሚሉ ሐሳውያን ደግሞ በዘመነ ብሉይና በዘመነ ሐዲስ የተመሰከረለትና ጸንቶ የሚኖረውን ሥርዓተ ጾምን ሲነቅፉና ሲያናንቁ ይታያሉ፡፡

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ስለጾመልን እኛ መጾም አያስፈልገንም እያሉም ሲመጻደቁ ይሰማሉ፡፡ እነዚህ በጥቅም የታወሩ፣ በክህደት ሰንሰለት የታሠሩ፣ መጽሐፍ ቅዱስን ከግራ እጃቸው፣ የማይለዩና የማታለያ ሠይፍን በቀኝ እጃቸው ጨብጠው በየመንደሩ እየዞሩ የሚያሳስቱ ተኩላዎች ሕገ እግዚአብሔርን የሚያፈርሱ ናቸው፡፡ በላይ ስለጾም ማስረጃ አድርገው የሚጠቅሱት ኃይለ ቃልም “ከሆድ የሚወጣውን እንጂ ወደ ሆድ የሚገባውን ሰውን አያረክሰውም” ብለው ነው፡፡ (ማቴ. ፲፭÷፲-፲፩)

    ጌታችን ከሆድ  የሚወጣ እንጂ ወደ ሆድ የሚገባው ሰውን

አያረክሰውም ያለው ስለምን እንደሆነ ሳይገነዘቡ ወይም የዋሆችን ለማደናገር ሲሉ፣ አለዚያም ራሳቸው አስተው ሌላውን በተሳሳተ መንገድ እየመሩ ወደ ዘለዓለም ጥፋት ለማስገባት የዘረጉት ወጥመድ እንጂ ጥቅሱ ስለጾም ፈጽሞ መሰል እንደሌለው ግልጽ ነው፡፡ ይህ ጥቅስ በእውነተኛ በትምህርተ ክርስትና ለጎለመሱ በተዋሕዶ ትምህርት ለተራቀቁና ቅዱሳት መጻሕፍትን በማንበብ ለላቁ፣ እጅግ አስቂኝና አስገራሚ ነው፡፡ በመሆኑም ጌታችን አምላካችን ኢየሱስ ክርስቶስ ይህን ቃል ለመናገርና ለማስረዳት የፈለገው ስለእጅ መታጠብና አለመታጠብ እንጂ ስለጾም አልነበረም፡፡

    ፈሪሳውያን የጌታችን ደቀመዛሙርት እጃቸውን ሳይታጠቡ እንጀራ ሲበሉ አይተው እንደጥፋትና እንደኃጢአት አስቈጠሩባቸው ለአጭር አስተሳሰባቸው ሲመልስ ታጥበውም ሳይታጠቡም ቢበሉ ኃጢአት አለመሆኑን ያስረዳበት ታሪክ እንጂ ስለጾም እንዳልሆነ ለማስገንዘብ ነው፡፡ በተጨማሪም ሰው በቃሉ ተናግሮ በልብ ክፉ ሀሳብና ተንኰል አስቦ ፈጣሪን፣ ወገንን፣ ሰውን ተናግሮ ማስቀየም የማይገባ መሆኑን የተጠቀመበት አገላለጽ ነው፡፡

    ጾም በዘመነ ብሉይም ሆነ በዘመነ ሐዲስ አባቶች ሲጠቀሙበት ከመኖራቸውም በላይ ለሁላችንም የነፍሳችን ፍቱን መድኃኒት መሆኑን ከፈጣሪያችንና ከአባቶቻችን አብነት ወስደናል፡፡ የጾማችን ፍቱንነትና ጠቃሚነትም ቅዱሳት መጻሕፍት በየክፍሉና በየምዕራፉ ይነግሩናል፡፡

    ጾም ፍቅረ እግዚአብሔርን የሚገልጽ መሆኑን ያመለክታል፡፡ የሃይማኖት ፍሬም ነው፡፡ ለምእመናንም የእምነታቸው መመዘኛ ነው፡፡ የፍቅር ባለቤት ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስም አርአያና ምሳሌ ሆኖ በገዳመ ቆሮንቶስ ፵ ቀን ፵ ሌሊት የጾመልን ጠቀሜታው ምን ያህል የላቀ መሆኑን በሚገባ እንድንረዳ ያደርገናል፡፡

    ጾም ለእውነተኛ ክርስቲያን አጥርና ቅጥር ነው፡፡ ጽኑም መዝጊያ ነው፡፡ አጥር፣ ቅጥር ጠባቂ የሌለው ቤት ለቀጣፊና ለዘራፊ የተጋለጠ የመሆኑን ያህል ከጾምና ከጸሎት የራቀ ክርስቲያንም ለዲያብሎስና ለሠራዊቱ የተጋለጠ፣ የተመቻቸ ነው፡፡

    ጾምና ጸሎት የእያንዳንዱ ክርስቲያን መንፈሳዊ ግዴታዎች፣ የመንፈስም ፍሬዎች ናቸው፤ ከነዚህ መንፈሳውያን መሣሪያዎች የተለየ ክርስቲያን እምነት አለኝ ቢል ውሸተኛ ነው፤ በነፍሱም የሞተ እንጂ ሕይወት አለኝ ለማለት አይችልም፡፡ (ያዕ. ፪÷፲፬-፳፣ ኢሳ. ፶፰÷፯-፲፪) 

    ክርስቲያኖች የእምነታቸው መገለጫ ከሆኑ ምግባራት መካከል  ጾምና  ጸሎት  ዋና ዋናዎቹ ናቸው፡፡  ስለሆነም

ጾማችንን በደስታና በተሰበረ ልብ ሆነን መጾም ይገባናል፡፡

    ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ እናንተ እኔን አብነት አድርጋችሁ ከእምነትና ከትሩፋት ጋር ከጾማችሁ፣ ከጸለያችሁ አጋንንትን ድል ታደርጋላችሁ ብሎ ነው በምሳሌነት ጾሞ ያሳየን፣

    በዚህም መሠረት ቤተ ክርስቲያናችን ሰባት አጽዋማት አሏት፡፡ እነርሱም፡-

፩ኛ/ ዐቢይ ጾም (ሁዳዴ ወይም ጾመ ኢየሱስ)

፪ኛ/ ጾመ ሐዋርያት (የጌታችን ደቀ መዛሙርት የጾሙት)

፫ኛ/ ጾመ ፍልሰታ (የእመቤታችን ፍልሰተ ሥጋ ሐዋርያት የጾሙት) 

፬ኛ/ ጾመ ነቢያት (ጌታችንን ይወርዳል፣ ይወለዳል ሲሉ ነቢያት የጾሙት) 

፭ኛ/ ጾመ ገሃድ (የጌታችን መገለጽ በማስታወስ የሚጾም)  

፮ኛ/ ጾመ ነነዌ (የነነዌ ሰዎች ሦስት መዓልት ሦስት ሌሊት የጾሙት)     

፯ኛ/ ጾመ ዐርብ፣ ሮብ ይህ ጾም መድኃኔዓለም ከዘመነ ብሉይ ጀምሮ ሲጾም የነበረ ብዙ አባቶች ብዙ ወገኖች ሲጠቅም የነበረ ጾም ነው፡፡

    እስራኤላውያን ሲጾሙአቸው ከነበሩ አጽዋማት መካከል ዐርብና ሮብን የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንም ከጌታ ልደት ጀምሮ ስታስፈጽመው ትገኛለች፡፡ (ሉቃ. ፲፰÷፲፪)

·                                 ሮብ፡- መድኃኔዓለም ኢየሱስ ክርስቶስ ተገርፎ፣ ተሰቅሎ እንዲሞት የተፈረደበት የተወሰነበት ቀን በመሆኑ ጌታ ለእኛ ሲል የተፈጸመበትን በደል እያስታወስን እንደሚለን፡፡

·                           ዓርብ፡- የዓለም መድኃኒት ጌታ በግፍ መታሰሩን መገረፉን ረቀቱን በወንበዴዎች መሀል እንደሌባ መሰቀሉን መሞቱን መቀበሩን እና ሳይበድል የተበደለ ሳይገድል የተገደለ አምልክ መሆኑን በጾም የምናስብበት ቀን ነው፡፡ በአጠቃላይ ስለ ጾም ሕግጋት አፈጻጸም የሠራዊት ጌታ እግዚአብሔር እንዲህ ብሎ ተናግሯል፡፡ እውነተኛውን ፍርዱ ፍረዱ ቸርነትንና ምሕረትን ሁላችሁ ለወንድሞቻችሁ አድርጉ መበለቲቱንና ድሀ አደጉን መጻተኛውንና ችግረኛውን አትበድሉ ከእናንተም ማንም በወንድሙ ላይ ክፉውን ነገር አያስብ፡፡ ዘካ. ፯÷፭

“ቦኑ ጾመ ዘጾምክሙ ሊተ ጾምሰ አኮ ጸዊም እምኅብስት ወማይ ባሕቲቱ ይጹም ልሳንክሙ እምነገረ ውዴት ለእመ ኮንከ ዘኢትኪል ትጹም እመባልዕት ጹም እንከ እምኅሊናት እኩይ” (ከመብል ከመጠጥ መጾም ቢያቅትህ በሰዎች ላይ ክፉ ከማሰብ ጹም)

 

                        ከብፁዕ አቡነ ሳሙኤል

በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን 

ልማትና ክርስቲያናዊ ተራድኦ ኮሚሽን ሊቀጳጳስ

አዲስ አበባ

የ21ኛው ክፍለ ዘመን ከባቢያዊ ምሕዳርና አስተሳሰቦች

እ.ኤ.አ. በ1960ዎቹና 70ዎቹ አፍሪካዊያንና ኢሲያውያን ከሌሎች ዓለማት የሁለቱ አህጉራት ሕዝቦች የልማት አሰላለፍ በእጅጉ የተለዩ ነበሩ፡፡ ኢሲያዊያን ነፃነታቸውን እንደተጎናጸፉ ተንደርድረው የገቡትን ገበያ ተኮር ምርቶችን ማምረት ነበር፡፡ ይህ አስተሳሰብ በዓለም አቀፍ ደረጃ የሚካሔደውን የንግድ ውድድር በአንክሮ ለመረዳትና ገበያውንም ሰብሮ ለመግባት ከፍተኛ እገዛ አድርጐላቸዋል፡፡ መንግሥታቸውንም የንግዱን ማኅበረሰብ ለማበረታታትና ጠንካራ ተፎካካሪ ለማድረግ እንዲቻል አስፈላጊውን እገዛ አድርጎላቸዋል፡፡ በዚህ የተነሳ በርካታ የኢሲያ ሀገራት ከበለፀጉት ተርታ እንዲሰለፉ አድርጓል፡፡ የቡድን 8 እና ኃያል ሌሎች የኢሲያ ሀገራት ይህን ቡድን በመቀላቀል ቡድኑን ወደ 20 ከፍ ለማድረግ ችለዋል፡፡ እነታይዋን፣ ሕንድ፣ ቻይና፣ ደቡብ ኮሪያ፣ ጃፓን፣ ሆንግ ኮንግ፣ ወዘተ ሀገራት በኢኮኖሚያቸው በመፈርጠም ዓለምን አስደምመዋል፡፡ እንዲሁም በልማት ቀደምትነት የነበራቸውን የምዕራባዊያንን ሀገሮች ወደ ኋላ እያስፈነጠሩት ያሉት ኢሲያዊያን ሀገራት ለዚህ የበቁት በስነ ተዋልዶ በማተኮር ሳይሆን ብዙውን የሰው ኃይላቸውን ተጠቅመው በቀጥታ ልማታዊ እንቅስቃሴ በማድረጋቸውና ገበያ ተኮር ምርቶችን ማምረት በመቻላቸው ነው፡፡

አፍሪካዊያን የፖለቲካ ነፃነታቸው እንደ ኢሲያውያኑ በተመሳሳይ ዘመናት ቢጎናጸፉም የተከተሉት ርዕዮተ ዓለም ሶሻሊዝም ስለነበር በልማት ሳይገፉ ቆይተዋል፡፡ አብዛኛዎቹ የአፍሪካ ሀገራት ነጻ የገበያ ውድድርን ወደ ጐን በመተው የሩሲያውያንን አስተሳሰብ በውል ሳያውቁት በስሜት ዘው ብለው ገቡበት፡፡ ይህ ወቅቱን ያልጠበቀ ርዕዮተ ዓለም የአፍሪካዊያንን የልማት ተነሳሽነት እንዲቀጭጭ አድርጓታል፡፡ በወቅቱ የነበሩ ጥቂት ባለሀብቶችም ንብረታቸውን በመንግሥቶቻቸው ስለተነጠቁ የገበያ ተኮር አስተሳሰባቸውን አጨልሞባቸዋል፡፡ በቅኝ ገዢዎች እጅ በቁጥጥር ሥር የነበረው መሬት ለሀገሬው ሕዝብ ጠብ ያደረገው ፋይዳ ባለመኖሩ ተወላጆች በመጤዎች ላይ ጥርሳቸውን እንዲነክሱ ዳርጓቸው ቆይቷል፡፡ ይህ ሥር የሰደደ ጥላቻ የአፍሪካዊያን የፖለቲካ ነጻነታቸውን ማግኘት ሲጀምሩ ምርጫቸው ያደረጉት ወደ ሶሻሊስቱ ጎራ መቀላቀልን ነበር፡፡ ከድጡ ወደ ማጡ እንዲሉ ያመጡት ርዕዮተ ዓለም የአብዛኞቻችን አፍሪካዊያንን ሕይወት ለከፋ ድኅነት ዳርጐት ቆይቷል፡፡

ሁኔታው የአፍሪካዊያንን ኑሮ እያሳሳው ስለሔደ አብዛኞቹ መሪዎች የተከተሉት መርሕ የማያዋጣ በመሆኑ ቅይጥ ኢኮኖሚ የሚል መመሪያን ለመደንገግ ተገደዱ፡፡ ሕዝቦቻቸውም የድኅነት ቀንበር አብዛኞቹ አፍሪካዊያንን ደጋግሞ ስላደቀቃቸው የችግሩን አስገዳጅነት በመመልከት አፍሪካ በልማት ጎዳና እንድትጓዝ የበኩላቸውን ጥረት ማድረግን ጀመሩ፡፡ በርካታ የአፍሪካ ሀገራት ይልቁንም ደቡብ አፍሪካ፣ ሞዛምቢክ፣ ጋና፣ ቦትስዋና፣ ዛምቢያ፣ ማላዊ፣ ታንዛኒያ እና ኢትዮጵያ መሠረተ ልማት እንዲስፋፋ በማድረጋቸው የውጭ ሀገር ባለሀብቶች መዋዕለ ንዋያቸውን በልማት ሥራ ላይ እንዲያፈሱ ተመቻችቶላቸዋል፡፡ እነዚህ አፍሪካዊያን መሪዎች የፈጠሩት ምቹ የልማት ፖሊሲ ሥራ ፈጠራን ለማበረታታት ከፍተኛ አስተዋጽኦ አድርጓል፡፡ ከዚህ ጎን ለጎን ድርቅን መቋቋም የሚችሉ እፅዋትን በመትከልና የአፈር መሸርሸርን በመጠበቅ ዕድገት የሚፋጠንበትን ዘዴ ለአፍሪካዊያን አርሶ አደሮች አስተምረዋል፡፡ ልማቱን የበለጠ ለማስፋፋትና አፍሪካዊያንን በመጋበዝ አስደናቂ እመርታዎች በመሠራት ላይ ይገኛሉ፡፡ ቻይናውያን ለእነዚህ የአፍሪካ ሀገራት የመንገድ ግንባታ፣ የታላላቅ ግድብ ሥራዎችና የመስኖ አጠቃቀም መርሐ ግብሮችን በማስተዋወቅ የእውቀትና የቴክኖሎጂ ሽግግሮችን በማድረግ ላይ ይገኛሉ፡፡ በመሆኑም እነዚህ አፍሪካዊያን ወደ ውጭ የሚላኩትን ጥሬ እቃዎች በሀገራቸው ውስጥ እሴት በመጨመር ለዓለም አቀፍ ገበያ ውስጥ ገብተው ብቁ ተወዳዳሪ እንዲሆኑ እንደሚያደርጋቸውም ይታመናል፡፡

አፍሪካዊያን ጠንካራ ተወዳዳሪና እንዲሁም ያላቸውን እምቅ የተፈጥሮ ሀብታቸውን ለመጠቀም እንዲቻል ለሰው ሀብት ልማት ግንባታ ከፍተኛ ትኩረት ሰጥተው በመንቀሳቀስ ላይ ይገኛሉ፡፡ ይሁን እንጂ የልማት እንቅስቃሴ የተጀመረው ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ስለሆነ መዋዕለ ንዋይ ወጥቶ የሰለጠኑት ምሁራን ከአፍሪካዊያን ወገኖቻቸው ወደ አውሮፓ በመሰደድ የምሁራንና የወጣቶች ፍልሰት ለአፍሪካ የእድገቷ ትልቁ ተግዳሮት ሆኗል፡፡ በአንጻሩ የሰው ኃይሎች ለአውሮፓውያንና ለአሜሪካዊያን ጥቅም እየሰጡ ይገኛሉ፡፡ አፍሪካዊያን የጀመሩትን የልማት ጎዳና አጠናክረው በመቀጠል በጥቂት ዓመታት ውስጥ ዓለም አቀፋዊ ዕድገትን ማስመዝገብ የሚችሉ መሆኑን መገንዘብ ይቻላል፡፡

በመሠረቱ ይህ አስተሳሰብ እ.ኤ.አ የ1798 (Population Theory) የሚል የነበረ ሲሆን ነገር ግን ይህን እሳቤ በ19ኛውና በ21ኛ ክፍለ ዘመን የተነሱ የተለያዩ የኢኮኖሚስት ሊቃውንት በብዙ መንገድ ውድቅ አድርገውታል፡፡ ስለሆነም ተግባራዊነቱም ውጤታማ ሳይሆን ቀርቷል፡፡

ሐሳቡን ውድቅ ካደረጉት ምክንያቶች መካከል፡-

  • የሕዝብን ዕድገት ለመቀነስ እንደ ጦርነት፣ በሽታ፣ ረኃብ፣ ጎርፍ መጥለቅለቅ አስፈላጊ ናቸው ማለቱ፣
  • የግብርና ሁኔታ በቴክኖሎጂ ብዙ ምርት ማምረት እንደሚቻል አለመመልከቱ፣
  • የኢኮኖሚን ዕድገት ከቤተሰብ ምጣኔ (Household Per Capital) ጋር ማያያዙ፣
  • የሕዝብ ዕድገት እርሱ ይሆናል ብሎ እንደገመተው አለመሆኑ፣
  • የሕዝብ ቁጥር መጨመርን ከአቅርቦትና ፍላጎት አንጻር አለመቃኘቱ፣
  • የተነሳበትም ሐሳብ ከአካባቢው ለንዶን ተነስቶ የዓለም ማድረጉ፣
  • የሕዝብ የሞት መጠን ከሕዝብ ዕድገት ጋር አለማሳየቱ፣
  • የሕዝብ ቁጥር መጨመርን ለኢኮኖሚው መሠረት ከሆነው ከሠራተኛ አንጻር አለመቃኘቱ ናቸው፡፡

ታዲያ ማልትሰን የቱ እሳቤ ነው በ21ኛው ክፍለ ዘመን ተቀባይነት እንዲያገኝ የሚያደርገው? ከዚህ ይልቅ ስለ ሕዝብ ዕድገት ያለው እሳቤ (Population Theory) መነሻ ሀሳብ በመስጠቱ የሥነ ሕዝብ ጥናት (Demography) አባት አሰኝቶታል፡፡

በአሁን ዘመን ወገን (Pessimist View)፡ የሕዝብ ቁጥር መጨመር የኢኮኖሚውን ዕድገት መካከል ያለውን የክርክር እሳቤያቸው በሦስት ይከፈላሉ፡፡

  • አንደኛው ወገን (Pessimist View)፡ የሕዝብ ቁጥር መጨመር የኢኮኖሚውን ዕድገት ይገድባል (Population Growth Restricts Economic Growth)፡፡
  • ሁለተኛው ወገን (Optimist View)፡ የሕዝብ ቁጥር ወጨመር የኢኮኖሚውን ዕድገት ያነቃቃል (Population Growth Restricts Economic Growth)፡፡
  • ሦስተኛው ወገን (Neutralist View)፡ የሕዝብ ቁጥር መጨመር ከኢኮኖሚ ዕድገት በተናጠል የሚይታይ ነው (Population Growth Restricts Economic Growth) ይላሉ፡፡ ቢሆንም ይህ ሁሉ የሰውን ፈቃድና ሃሳብ ከማስረዳት ውጭ ምንም አይነት የእግዚአብሔርን ፈቃድ አያሳይም፡፡

ስለሆነም ይህ በሐሳብ (በክርክር) ላይ የሚገኝ እንጂ በሁሉም ዘንድ ተቀባይነት አለው ለማለት አያስችለንም፡፡ እንዲያውም በተግባር እንዳየነው የአንደኛው ወገን አድናቂዎች የሚባሉ ሀገራት እንደ አሜሪካ፤ እና አውሮፓ ያሉ ሀገራት የሕዝባቸው መጠን እያነሰ በመሄድና የሚሰራው የሰው ኃይል ቁጥር በመቀነሱ ምክንያት የሕዝባቸውን ቁጥር እንዲጨምር መውለድን ያበረታታሉ የተለያዩ የቁስና የገንዘብ ማበረታቻዎችን ያደርጋሉ፡፡

በሌላ መልኩ በ- D.V ሆነ በተለያየ መንገድ ከተለያዩ ክፍለ ዓለማት በመውሰድ አምራች የሆኑ ወጣቶችን በኢምግራንት የሕዝባቸውም ቁጥር ክፍተት በማስተካከል እየጨመረ ይገኛል፡፡ ለምሳሌ በአውሮፓ አገሮች ኢኮኖሚያቸው ላይ የተፈጠረው ችግር የሕዝብ ብዛት ቁጥር ወጣቶች ሳይሆኑ የአረጋውያን ብዛት እና የአምራች ወጣት ትውልድ አለመተካት መሆኑ ግልጽ ነው፡፡ ወደ ፊትም ቢሆን የሕዝብ ቁጥር ማነስ በእነዚህ አገሮች ከፍተኛ (Social, Political and Economical) ችግር ያስከትላል፡፡ እንዲያውም የአንዳንድ ፈላስፎች አባባልና (Social Scientist) አስተሳሰብ (Bob Droke from Progress and poverty) ከሚባል ድርጅት የሕዝብ ብዛት (Large Population) ድህነትን አያመጣም ብለዋል፡፡ እንዲሁም ድህነት የሚያመጣው (Lack Social Justice Freedom and in equality) የማኅበራዊ ፍትሕ ነፃነትና እኩልነትን ማጣት ናቸው፡፡ አገራችንም በአሁኑ ጊዜ ትልቁ የኢኮኖሚ ለውጥ ምክንያት የሆነው ወጣት የሰው ኃይላችን ነው፡፡ አገራችን እየገቡ ያሉ ባለ ሐብቶችም በአገሪቱ ካሉ አማራጮች አንዱ የሰው ኃይላችን መሆኑ ግልጽ ነው፡፡ ሌሎቹ እንደተጠበቁ ሆነው

ልጅ ቤተሰብ (BIRTH Control) መመጠን በኅብረተሰባችን ላይ የሚያመጣው ቀውስ

  • Human /Social/ Economics
  • Ethical implications
  • Religious implications

የቤተሰብ መመጠን (Birth Control) ከላይ የተጠቀሱትን በኅብረተሰቡ ላይ ሊያመጡ የሚችሉትን ችግሮች እናያለን፡፡

የቤተሰብ መመጠን (Birth Control) ከረዥም ጊዜ ጀምሮ የመጣ አስተሳሰብ ነው፡፡ ይህንንም አስተሳሰብ ቀንደኞች ሆነው ሲያራምዱት የነበሩ የሶሻል ሳይንቲስቶች ኢኮኖሚስት መካከል (Thomas Malthus) ነው፡፡

የዚህ ፍልስፍና ዋና ቁም ነገሩ የሰው ልጆች ዓለም ላይ ቁጥራቸው ሲበዛ እና የሚመረተው ምግብ ከሰው ቁጥር በታች ከሆነ (Rate of papal action growth) is growth faster than the food production) ረኃብ ችግር ያመጣል፡፡ ስለዚህ የቤተሰብ መመጠን (Population Control) ያስፈልገናል ብሎ ነው ያቀረበው፡፡

ይህ ኢኮኖሚስት ሰው ካወጣው የፍልስፍና ዘይቤ ጀምሮ የዓለም ሕዝብ ቁጥር በጣም በብዙ እጥፍ ጨምሯል፡፡

ግን የሕዝብ መጨመር ረሃብን እሱ እንዳለ አላስከተለም፡፡ በአሁኑ ጊዜ ከ7 ቢሊየን በላይ ሕዝብ በዓለማችን ይገኛል፡፡

(Thomas Malthus) ያላያቸው ጉዳዮች የሰው ልጅ በእግዚአብሔር በተሰጠው አእምሮ ለጥሩ ነገር ከሠራበት ብዙ ጥበብ ማድረግ ይችላል፣ አድርጓልም፣ ወደፊትም ያደርጋል፡፡

ስለዚህም የሰው ልጅ ካደረጋቸው የመሻሻል ተግባሮች ውስጥ ጥቂቶቹ የሚከተሉት ናቸው፡፡

ሀ. (High Yielding) በከፍተኛ ደረጃ እህልን ማምረት መቻል ይኸውም በጥንት ጊዜ ከሚመረተው ምርት በተመሳሳይ መሬት ላይ በብዙ እጥፍ ማምረት፣

ለ. (Disease Resistant food (wheat) በሽታ የሚቋቋሙ የምርት አይነቶች በተለይ ስንዴ ሌሎችም አዝርእት በተሻለ መንገድ መቅረቡ፣

ሐ. (Innovation) የተሻለ ቴክኖሎጂ በተለይ ለእርሻ የሚመች (Steel plow) የብረት ማረሻ ትራክተር የተሻለ ፈርትላይዜሽን የመሳሰሉት መጠቀም፡፡

መ. የተፈጥሮን የአየር ፀባይ በተሻለ መንገድ ማወቅና መረዳት (better understanding of weather for farming)

በሌላ በኩል (Large (population) የሕዝብ ብዛት ለአንድ አገር ጠቀሜታ ያለው መሆኑም በደንብ ግንዛቤ ውስጥ ሊገባ ይገባዋል፡፡ ብዙ ሕዝብ ያለው (Consumption) አገር በአገሩ የሚመረተውን እቃ በሙሉ ሊጠቀም ስለሚችል የውጭ ገዥ ኖረም አልኖረም የውጭ ግብይት ጥገኛ አይሆንም፡፡ ይህ ደግሞ የአንድ አገርን የንግድ እንቅስቃሴ ይጨምራል ብዙ ሠራተኛ ይቀጥራል ብዙ አገር ውስጥ ንግድን አስፋፍቶ የሀገሪቱን ኢኮኖሚ ያሳድጋል፤ ያበለጽጋል፡፡

የውጭ ባለ ሀብቶች (foreign investment) ወይም ኢኮኖሚስቶች (FDI-foreign Investment) ይፈጥራል ኢኮኖሚውንም ያሳድጋል፡፡

የሕዝብ ቁጥር ማነስ ወደፊት በእነዚህ አገሮች ላይ ከፍተኛ የSocial Human and Economic ችግር ያስከትላል:: ስለሆነም ብዙ ተባዙ የሚለው የእግዚአብሔር ትእዛዝ ለኢኮኖሚያችንም መሠረት ነው፡፡

የሕዝብ ብዛት ዕድገት በኢኮኖሚ ዕድገት ላይ ያለውን ተጽእኖ እና በምጣኔ ሀብት ጥናት (Economics) ነገረ ትምህርት እንዲሁም በዚህ የትምህርት ዘርፍ ባለ ሞያ የሆኑት ማልተስ የጻፉትን መጽሐፍ በመጥቀስ የሕዝብ ዕድገት ምጣኔ ዝቅ መደረግ አለበት የሚል ሀሳብ በዓለማችን ሲንጸባረቅ ይታያል፡፡ ነገር ግን “ብዙ ተባዙ” የሚለውን የእግዚአብሔርን ቃል ከተጻፈበት ዐውድ ውጭ እየተረጎሙ ምድሪቱን የሥቀይና የርግማን መካን ማድረግ ግን በፍጹም ተቀባይነት ያለው አስተሳሰብ መሆን እንደሌለበት መታወቅ አለበት፡፡

ዓለም እንዲሁ በዘፈቀደ የተፈጠረች አይደለችም፡፡ አንድ ወንበር፣ መኪና፣ ቤት ወዘተ… ሠሪ እንዳለው ሁሉ ዓለምም የሠራት ያበጃትም አለ፡፡ እርሱም ቅድመ ዓለም የነበረ ቀዳማዊ ዓለምንም አሳልፎ የሚኖር ደኀራዊ አሁንም ያለ ዓለምንም አሳልፎ የሚኖር አምላካችን እግዚአብሔር ነው፡፡ የባሕርይ መገለጫው ርኅሩኅነቱ፣ መጋቢነቱ ነው፡፡ በመሆኑም መጀመሪያ ሰውን ፈጥሮ ከዚያ ቆይ የምትረግጠው መሬት፣ የምትተነፍሰው አየር፣ የምትበላው አዝርዕት አትክልትና እንስሳት ልፍጠርልህ አላለውም፡፡ ይልቁንም ለሰው ልጅ የሚያስፈልገውን በሙሉ በዓይን ከሚታየው ግዙፍ ነገር እስከ በዓይን የማይታየው እጅግ ረቂቅ ነገር ድረስ ፈጥሮ ከጨረሰ በኋላ እንደፈጠረው መጽሐፍ ቅዱስ ይነግረናል (ዘፍ. 1÷1-  )፡፡

መጽሐፍ ቅዱስ ለብዙ ሺህ ዘመናት ከክርስቶስ ልደት በፊት ብሉይ ኪዳን ከክርስቶስ ልደት በኋላም ሐዲስ ኪዳን በዓለም ላይ ብቸኛው የዓለም ሕዝብ ከምስራቅ እስከ ምዕራብ ከሰሜን እስከ ደቡብ ድረስ የተቀበለው ቅዱስ መጽሐፍ ነው፡፡ በዚህም መጽሐፍ ሕግና ትምህርት መሠረት ለበርካታ ሺህ ዓመታት ትውልድ እያለፈ ትውልድ ሲተካ ስለዓለም አፈጣጠር ስለመጽሐፍ ቅዱስ መልካም አስተምሮ በመቀባበል ዓለም በተረጋጋ ሁኔታ እንድትኖር ከፍተኛ አስተዋጽኦ አድርጓል፡፡ በዓለማችን በየጊዜው የሳይንስ መጻሕፍት ይጻፋሉ፡፡ እነዚህ መጻሕፍት ግን በሌላ የሳይንስ መጽሐፍ ከተወሰነ ጊዜ በኋላ ተሽረው እናገኛለን አንዱ የአንዱን ግኝት ጽፎ ውድቅ (disproof) ያደርገዋል፡፡ በዚህም ምክንያት የቀደሙት እየተሻሩ አዳዲሶቹ ተቀባይነት እያገኙ ነገሮች ከአንድ ክፍለ ዘመን ወደ ሌላው ክፍለ ዘመን መሻገር ሳይችሉ እየቀሩና እየተረሱ እንደሆነ የሚታወቅ ነው፡፡ መጽሐፍ ቅዱስ ግን ሁል ጊዜ አዲስ፣ የማይሰለች ከዘመን ዘመን ተሻጋሪ የሆነና ይህ ይጎድለዋል ልጨምርበት፣ ይህኛው በዝቷል ልቀንስበት ይህኛው ተሳስቷል ላስተካክለው የማይባልበት እንደ ዓለም ፍጥረት ነው፡፡ ማለትም ሰማይና ምድር ሁሉ ፍጥረታት ናቸው፡፡ እነዚህን ፍጥረታት ሰማይን ራቀ ብለን ማቅረብ ምድርን ለሰማይ ለማቅረብ ከፍ ማድረግ እንደማይቻለው ዓይነትና እንዲሁም ሰማይን ማየት ምድርንም መርገጥ ሰለቸኝ እንደማይባለው ሁሉ መጽሐፍ ቅዱስም በመለኮታዊ ኃይልና ረዳትነት የተጻፈ በመሆኑ የማይለወጥ እና የማይሰለች ነው፡፡ “ወባሕቱ ይቀልል ሰማይ ወምድር ይኀልፍ እምትደቅ አሐቲ ቃል እምኦሪት ወእምነቢያት (ነገር ግን ከሕግ አንዲት ነጥብ ከምትወድቅ ሰማይና ምድር ቢያልፍ ይቀላል)” ሉቃ. 16÷17፡፡ ስለዚህም ነው በዘመናት ሁሉ ሰዎች በመጽሐፍ ቅዱስ ሕግና ሥርዓት ተገዢ የሆኑት፡፡ የመጽሐፍ ቅዱስ ሕግጋት የሰው ልጅ እንደዛሬው እንደእየማኅበረሰቡ ሁኔታ የፍትሐ ብሔርና የወንጀለኛ መቅጫ ሕግ ሳይኖረው የዓለማት ሕዝቦች ሕገ መንግሥት ሆኖ ሲያገለግል የኖረ እና አሁንም በማገልገል ላይ ያለ አምላካዊ መጽሐፍ ነው፡፡ ስለዚህም ዐሥሩ ትእዛዛትን መመልከት ይችላል፡፡ (ዘዳ. 29÷29)

በመሆኑም ይህን የተናገርነው የመጽሐፍ ቅዱስን ተአማኒነት እንድትገነዘቡልን ስለፈለግን ነው፡፡ ማረጋገጫው መጽሐፍ ቅዱስ ነውና፡፡ በመሆኑም በመጽሐፍ ቅዱስ መግቢያ በዘፍጥረት 1÷1 እግዚአብሔር አስቀድሞ ሰውን ከመፍጠሩ በፊት ለሰው ልጅ የሚያስፈልገውንና በዓለም ላይ ሊኖሩ የሚገባቸውን ፍጥረታትን በሙሉ በዝርዝርና በጥቅል እያደረገ ሥነ ፍጥረትን በስድስት ቀን መፍጠሩን ይነግረናል፡፡ በሰባተኛውም ቀን ከሠራው ሥራ ሁሉ ዐረፈ ይለናል፡፡ ዘፍጥረት 1÷1 እንግዲህ እዚህ ላይ በደንብ ልንግባባ የሚገባን ስለ እግዚአብሔር ክህሎት ነው፡፡ እንደ አምላክነቱ ያለፈውን የማይረሳ ወደፊት የሚሆነውንም አስቀድሞ የሚያውቅ መሆኑን ነው፡፡ ለዚህም ነው አዳም ከተፈጠረ በኋላ የተፈጠረ አንድም ረቂቃንም የሆኑ ግዙፋን ፍጥረታት የሉም፡፡ ስለዚህ አስቀድሞ ለሰው ልጆች የሚያስፈልገውን ነገር የሚያውቅ አምላክ ሁሉንም ፍጥረታት ከሰው ልጅ መፈጠር በፊት የፈጠረው፡፡

ይህም የሚያስረዳን እግዚአብሔር እንደ አምላክነቱ የሚሆነውን አስቀድሞ የሚያውቅ መሆኑን ነው፡፡ አንድ ተጨባጭ ነገር እንረዳ እኛ ዛሬ ወደኋላ አንድ ሁለት ብለን የምንቆጥረው ዘመን እንዲሁም ወደፊት እንደዚሁ አንድ፣ ሁለት እያልን የምንቆጥረው ዘመን በሺህ የሚቆጠሩ ሲሆኑብን እጅግ አርቀን እናያቸዋለን፡፡ ይህም የሚሆንብን እኛ በዚህች ምድር ላይ እንድንኖር የተፈቀደልን ዘመን እጅግ አጭር እና ውሱን መሆኑ ነው፡፡ ለእግዚአብሔር ግን ዘመን ስለማይቆጠርለት ያለፉትም ቢሆኑ የሚመጡት ዘመናት በእግዚአብሔር ፊት እንደ ቀናት ናቸው፡፡ ዐሠርቱ ምእት ዓመት ከመ አሐቲ ዕለት/ አንድ ሺህ ዘመን በእግዚአብሔር ፊት እንደ አንድ ቀን እንደሆነ ቅዱስ መጽሐፍ ይገልጽልናል፡፡ 2ኛ ጴጥ. 3÷8 እግዚአብሔር ማስተዋሉን ለሁላችን ያድለንና በዚህ የመጽሐፍ ቅዱስ ትምህርት መሠረት ለሰው ልጅ ሩቅ የሆኑ ነገሮች በሙሉ ለአምላክ እንዴት ቅርብ እንደሆኑ መረዳት ይቻላል፡፡

ስለዚህ በዘፍ. 1÷28 ላይ የተገለጸው “ብዙ ተባዙ” የሚለውን ቃል ተግባራዊነቱን ማመን ምን ይከብዳል፡፡ ለዚህም ማረጋገጫ እየዘረዘርን መጥተናል ለሰው ልጅ የሚያስፈልገውን ነገር ሁሉ ያዘጋጀ የሚሰጥም እግዚአብሔር ነው፡፡ በስሌት ስናየው ደግሞ በቤተ ክርስቲያናችን አቆጣጠር የዓለም ዕድሜ ከክርስቶስ ልደት በፊት 5500 ከክርስቶስ ልደት በኋላ ደግሞ 2009 በድምሩ 7509 ዓመት ነው፡፡ ይህ ማለት በእግዚአብሔር ዘንድ ሰባት ቀን ተኩል ማለት ነው፡፡ እኛ እንደ ፍጡርነታችን በቀጣይ 7 እና 8 ቀናት ውስጥ ምን ሊፈጠር ይችላል ብለን መናገር የሚያቅተን ነን፡፡ ታዲያ እግዚአብሔር በዓለም ላይ የሚያስፈልገውን ነገር ሁሉ ፈጥሮ ብዙ ተባዙ ምድርንም ምሏት ሲል የፈጠራትን ምድር ምን ያህል ሰው መያዝ እንደምትችል ብቻም ሳይሆን በውስጧ የያዘችው ለሰዎች የሚያስፈልጉ ነገሮች መብቃታቸውን ሳያረጋግጥ ነው ለማለት አይቻልም፡፡ እንኳን እግዚአብሔር ሰዎች አንድን ነገር ሲሠሩ የተሠራውን ነገር የመሸከምና የመቻል ልኬት ያስቀምጣሉ ሥራቸው ስለሆነ ለምሳሌ ሊፍት ምን ያህል ሰው ሊይዝ እንደሚችልና የአገልግሎት ዘመኑን፣ አውሮፕላን ምን ያህል ሰው መጫን እንደሚችል ከሰዎች ውጪ የራሱ የአውሮፕላኑ ክብደት ተጨማሪ ሊይዛቸው የሚገባ ክብደት ወዘተ በመስፈርት ይቀምራል፡፡ የሰው ልጅ በተሰጠው አእምሮ ተጠቅሞ ለሚሠራቸው ቁሳቁሶች፣ ማሽኖች፣ መገልገያ እቃዎች ወዘተ ዓቅምና የመገልገያ ጊዜ አበጅቶ ካስቀመጠ የሰውን ልጅ አእምሮ የፈጠረው እግዚአብሔርማ ከዚህ የበለጠ ሰውን የፈጠረ አምላክ እንዴት አያደርግም? ያለምንም ምርምር ያለማንም ነጋሪ እንዲሁ ባለን ነገር ሰማይን ቀና ብሎ በማየት ምድርን ጎንበስ ብሎ በማየት፣ ሲመሽና ሲነጋ፣ ወቅቶች ሲፈራረቁ በማየት፣ ከሰማይ የሚወርደውን ዝናም ምድር ተቀብላ ስታስተናግድ ወዘተ ለማስተዋል ብቻ የዓለምን አፈጣጠር ረቂቅነት መገንዘብና የእግዚአብሔርን ክህሎት በማስተዋል መደነቅ፣ መገረም፣ መደመም ይቻላል፡፡ ዓለም እንዲሁ ዝም ብላ እንዳልተፈጠረች እና ከላይ የጠቀስኳቸው የቀንና የጨለማ መፈራረቅ የወቅቶች መለዋወጥ ያለ አንዳች መዛነፍ ዑደታቸውን የቀጠሉበትና ሰማይና ምድር ፀንተው የኖሩበት ሁኔታ እንደ አጋጣሚ የሆኑ ክስተቶች እንዳልሆኑ የሚያሳምኑ በርካታ የምርምር ግኝቶችም አሉ፡፡

ይህንንም አስመልክቶ በኒወርክ የሚገኘው የሳይንስ አካዳሚ ፕሬዝዳንት የነበሩት አቶ ሞሪሰን በእግዚአብሔር ለማመናቸው አሉኝ የሚሉአቸውን 7 ምክንያቶች ለሪደር ዳይጀስት የሰጡት ሀሳብ ላይ ያለውን አንደኛውን ምክንያት መግለጽ ግንዛቤን ያሰፋል፡፡ ይህ ሀሳብ አሁን እያልን ካለው ሀሳብ ጋር ስለሚሔድ ነው፡፡ እሳቸው እንዳሉት ይህች ዓለም በአንድ ታላቅ የምህንድስና ሊቅ ለመሠራቷ በሳይንስ ለመረጋገጥ በመቻሉ ነው፡፡ ይህንንም ሲገልጹ መሬት በራሷ ዛቢያ ላይ በሰዓት አንድ ሺህ ማይልስ በሚሆን ፍጥነት ትጓዛለች፡፡ በሰዓት መቶ ማይልስ በሚሆን ፍጥነት ብትሽከረከር የቀንና የሌሊት ርዝመት አሁን ካለበት በእጥፍ ይጨምር ነበር፡፡ ማለትም የቀኑ ርዝመት 24 ሰዓት የሌሊቱም ርዝመት 24 ሰዓት ይሆንና አንድ ቀን ማለት 48 ሰዓት ይሆን ነበር ማለት ነው፡፡ ይህ ሆነ ማለት ደግሞ 12 ሰዓት በሚይዘው የንጋት ወቅት ፀሐይ ምድር ያበቀላቸውን ሁሉ በሙቀቷ ጠብሳ ድራሹን ስታጠፋው ባለ 12 ሰዓቱ የሌሊት ወቅት ደግሞ በተራው ነፍስ ያለውን ነገር ሁሉ በረዶ አድርጎ ያስቀረው ነበር፡፡ በድጋሚ የሕይወት ምንጭ የሆነችው ፀሐይ 12,000 ዲግሪ ፋራናይት የሚሆን ሙቀት አላት፡፡ ምድር ደግሞ ይህ የፀሐይ ሙቀት ልክ አናቱ ላይ ትክክል በሆነ በበቂ ሁኔታ ሊደርሰን በሚችልበት ርቀት ላይ ትገኛለች፡፡ ታዲያ ይህ ሁኔታ ተዛብቶ ፀሐይ አሁን ከምትሰጠን ሙቀት ግማሹን ብቻ ብትሰጠን ብርድ ይገድለን ነበር፡፡ በግማሽ ብትጨምርልን ደግሞ ከሙቀት መጠን ማለፍ የተነሣ ያው እንደ አሹቅ ሆነን እናልቅ ነበር፡፡

እዚህ ላይ የአቶ ሞሪስ ትንተና እንዲህ ይላሉ የመሬት በ23 ዲግሪ ማጋደል ክረምት፣ በጋ፣ ፀደይ እና መከር የመሳሰሉት ወቅቶች ለመከሰታቸው ምክንያት ነው፡፡ እንዲህ ባታጋድል ኖሮ ከውኃ አካሎች የሚመጣው እንፋሎት ወደ ሰሜን እና ደቡብ ጫፎች በመሔድ የበረዶ አህጉራትን ቁጥር ያበራክት ነበር፡፡ ጨረቃም ብትሆን አሁን ካለችበት ርቀት ለምሳሌ በ50 ሺህ ማይልስ የበለጠ ብትርቅ ኖሮ የባሕር ሞገዶች በጣም ከማየላቸው የተነሳ ተራሮች ሳይቀሩ ተሸርሽረው ያልቁ ነበር፡፡ መሬትም በቀን ሁለት ጊዜ ያህል በባሕር ትዋጥ ነበር፡፡ የመሬት ከርሠ ምድር ራሱ 10 ጫማ ያህል ብቻ የሆነ ውፍረት ቢኖረው ኖሮ ኦክስጅን የሚባል ነገር ባልኖረም ነበር፡፡ ባሕር ደግሞ አሁን ካለው በበለጠ ጥቂት ጫማ ጠለቅ ቢል ኖሮ ካርቦንዳይኦክሳይድ እና ኦክስጅን ስለሚዋጡ አትክልት የሚባል ነገር ሊበቅል ባልቻለ ነበር፡፡ ከባቢ አየራችን አሁን ካለበት በበለጠ የሳሳ ቢሆን ኖሮ ደግሞ በጠፈር በየዕለቱ እየተቃጠሉ ያሉት በሚሊዮን የሚቆጠሩ የሕዋ ላይ ድንጋዮች ወደ ምድር እየተወረወሩ ባረፉበት ቦታ ሁሉ እሳትን ያቀጣጥሉ ነበር፡፡

ሃይማኖታዊ የሆነውን የመጽሐፍ ቅዱስ ትምህርት የሚደግፉና የሚያረጋግጡ በርካታ መረጃዎች በየጊዜው ይወጣሉ፡፡ እኛ ደግሞ ለእንደዚህ ዓይነቱ መረጃ ባለው የመረጃ መረብ በመጠቀም ብዙ ልናገኝ እንደምንችል እናምናለን፡፡ የሆነው ሆኖ ከላይ የተዘረዘሩት የአቶ ሞሪስን ሳይንሳዊ ማረጋገጫ በርግጥ ሌሎች ተጨማሪ 6 ማረጋገጫዎች ያስቀመጡት አለ ነገር ግን ለጊዜው በዚህ መልክ የቀረበው ዓለማችን በሳይንሳዊ ምርምርም ቢሆን ለሰው ልጅ መኖሪያነት ምን ያህል በእግዚአብሔር ዘንድ ምቹ ተደርጋ  እንደተሠራች ለማገናዘብ ነው፡፡ እንግዲህ ወደ ቀድሞ ነገራችን ስንመለስ “ብዙ ተባዙ” ብሎ አምላካችን ያዘዘው የምድር የመሸከም አቅም ብቻም ሳይሆን ያሉትንም ሀብታት (Resource) ታሣቢ ያደረገ እንደሆነ መረዳት ይቻላል፡፡

ከዚህ ጋር በተያያዘ በምጣኔ ሀብት ነገረ ትምህርት (Economics) ባለሞያ የሆኑት ማልተስ የጻፉትን መጽሐፈ ትንታኔ በማቅረብ የሕዝብ ዕድገት ምጣኔ ዝቅ መደረግ አለበት የሚልና በርካታ ሥጋቶች እንዲሁም ችግሮች ተነስተዋል፡፡ ከነዚህም ውስጥ የተመጣጠነ ምግብ አለማግኘት መታረዝ እና ሌሎችንም ኢኮኖሚያዊ ችግሮችን በመጥቀስ ይህንን ችግር ለመወጣት እንደመፍትሔም የሕዝብን ዕድገት በተወሰነ ዕቅድ መቀነስ ለዚህም የወሊድ ምጣኔን ለማስተካከል የተያዘው የቤተሰብ ዕቅድ ከፍ ያለ ሀገራዊ ሥጋትን መቀነሻ ዘዴ መሆኑን ብንገነዘብ የሚል አስተያየት ያላቸው ሰዎች እንደ ማልተስ ያሉ በተለይም በሳቸው የትምህርት ዘርፍ ያሉ ባለሞያዎች በአገራችንም ይሁን ከአገራችን ውጪ በተለያዩ ጊዜያት የጻፏቸውና ሀሳብ የሰጡባቸው ተመሳሳይ ሥጋቶች አሉ፡፡

እነዚህ አጥኚዎች የሚጠቅሱት ከሥነ ሕዝብ ተዋልዶ ጋር በተያያዘ የሚሠሩ ጥናቶች በሙሉ ሊባል በሚያስችል መልኩ በጥናታቸው ላይ የሚያስቀምጡት የመፍትሔ ሐሳብ (Recommendation) የሕዝብ ብዛት ዕድገት መቆጣጠርና አሁን ከሚጓዝበት ምጣኔ መቀነስ የሚል ነው፡፡ ይህንንም ለማስፈጸም የሚጠቀሙበት መሣሪያ የወሊድ መከላከያ ዘዴዎችንና ኪኒኖች ናቸው፡፡ ይህም ጽንስ እንዳይፈጠር የማድረግ ሒደት ነው፡፡ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ እንደተገለጸው “ብዙ ተባዙ” ያለው እግዚአብሔር ነው፡፡ ሰይጣን ሁል ጊዜ እንቅፋት የሚሆነው የሰው ልጆች በእግዚአብሔር የታዘዙትን እንዳይፈጽሙ አዛኝና ተቆርቋሪ ሆኖ በመቅረብ ነው፡፡ አሁንም ትንሽ ወደ ሥነ ፍጥረት መለስ ብለን እንመልከት፡፡ ከ22 ሥነ ፍጥረታት መካከል አንዱ አዳም ነው፡፡ ከአዳም ጎንም ሔዋን ተፈጠረች፡፡ እግዚአብሔር አዳምንና ሔዋንን ሁሉንም እንዲገዙ፣ እንዲያዙ እና እንዲበሉ ከፈቀደላቸው በኋላ ከተፈጠሩት በርካታ እፀዋት መካከል አንድ ዕፅ ብቻ እንዳትበሉ ሲል ትእዛዝ ሰጣቸው፡፡ እነርሱም የአምላካቸውን ትእዛዝ ጠብቀው ይኖሩ ነበር፡፡ ከዕለታት በአንድ ቀን ግን የታዘዙትን የአምላካቸውን ትእዛዝ እንዲጥሱ ይፈልግ የነበረ ሰይጣን በእባብ ላይ አድሮ እንደማያውቅ በመምሰል በጥያቄ አዛኝ መስሎ በመምከር ትእዛዘ አምላክን እንዲጥሱ አድርጓል፡፡ ከእግዚአብሔርም ጋር አጣልቷቸዋል፡፡ ከሚኖሩበት መልካም ስፍራ ከሰላማዊው ኑሮ፣ ጣርና ጋር ካልነበረበት ሕይወት እንዲወጡ አስደርጓቸዋል፡፡ ዘፍ. 3÷1-24፡፡ ትእዛዘ እግዚአብሔር መጣስ በየትኛውመ ዘመን ቢሆን የጣሰው ትውልድ በመጽሐፍ ቅዱስ  ውስጥ ሲቀጣ እናያለን፡፡ በዘመናችንም እያየን ነው፡፡ ስለሆነም ሰይጣን በአሁኑ ዘመንም የሰው ልጆች ትእዛዘ እግዚአብሔር እንዲጥሱ ሰዎች ከበዙ ትራባላችሁ፣ ትጠማላችሁ፣ ትታረዛላችሁ እያለ ሽብር ይነዛል፡፡ በዚህም ምክንያት አገራት ይህንኑ የወሊድ መቆጣጠሪያ መንገድ ለዜጎቻቸው በማደል ፍጥረት ወደዚህ ዓለም እንዳይመጣ በማድረግ ላይ ይገኛሉ፡፡ እዚህ ላይ አንድ ጥያቄ እንጠይቅ በእግዚአብሔር የምናምን ከሆነ ብዙ ተባዙም ካለን ከእኛ የበለጠ ለእኛ የሚያስፈልገንን የሚያውቅ ቀድሞም ያደረገልን እግዚአብሔር እየበዛን ስንመጣ ፈላስፎቹ እንደሚሉት ምድር ልትጠበን ትችላለች፣ በዓለም ያለው ሀብት ሊያልቅብን እንደሚችል እግዚአብሔር አምላክ ይጠፋዋል ብሎ ማሰብ እግዚአብሔርን ካለማመን የሚመነጭ ነው፡፡ የሰይጣንም ዋና ተግባሩ ይህንን መተማመን እንድናጣ ማድረግ ነው፡፡ ከዚሁ ጋር በተያያዘ “ልጆች የእግዚአብሔር ስጦታዎች ናቸው” ይላል መጽሐፍ ቅዱስ፡፡ ስለዚህ አሁንም ሰይጣን የእግዚአብሔር ስጦታ የሆኑት ልጆች ወደ ምድር እንዲመጡ ስለማይፈልግ ገና ከፅንሱ እንዲቋረጥ በተለያዩ ሰዎች ላይ አድሮ ይሰብካል፡፡ ከዓለም የሥነ ተዋልዶ ምጣኔ መጨመር ጋር ተያይዞ ያለው የሰይጣን የጀርባ ተልዕኮ ከዚህ ቀደም አዳምና ሔዋን ትእዛዙን እንደጣሱት የእግዚአብሔር ትእዛዝ እንዲለየውም ማድረግ ነው፡፡ ከሥነ ፍጥረትና ከዓለም ጋር ተያይዞ ሌላው ልናነሣው የሚገባን ጉዳይ በዓለማችን ላይ በእንቁላልም ይሁን በወሊድ የሚራቡ ወይም አጥቢና አጥቢ ያልሆኑ እንስሳት በርካታ እንደሆኑ እናውቃለን፡፡ የእነዚህና የሥነ ተዋልዶ ወይም ብዜትየሚቆጣጠረው ማነው? አውሬው፣ ከብቱ፣ ረቂቃንና ግዙፋን የሆኑትን እንስሳት በየብስና በባህር ያሉትን እንዲሁም ከጥቃቅን እጽዋት እስከ ግዙፍ የእፀዋትን ርቢ እየተቆጣጠረ በተወሰኑ እንስሳት ወይም ሰዎች ዓለም እንዳትዋጥ የሆነው ለነዚህ እንስሳትም ዕፅዋት የወሊድ መቆጣጠሪያ ወይም የርቢ መከላከያ ያዘጋጀላቸው ማን ነው? እንደኔ ሐሳብ የእግዚአብሔርን ፍጥረት በጥልቀት እንመርምረው ከተባለ በሰው ልጅ አእምሮ የማይደርስባቸው በርካታ ረቂቃን ፍጥረታት አሉ፡፡

ከአዳም ጀምሮ የሰው ልጅ ዕድሜ በመቶዎች የሚቆጠር ነበር፡፡ በመጽሐፍ ቅዱስ መሠረት በዓላማችን እረጅም እድሜ የኖረው ማቱሳላ ነው ይህውም 969 ዓመት፡፡ በርግጥ በዚህ ዘመን ይህንን ያህል ዓመት የሚኖር ቢሆን ሥጋቱ እንደ ሥጋት ተቀባይነት ይኖረው ነበር፡፡ ነገር ግን አምካችን እግዚአብሔር የሰው ልጆች በምድር ላይ እየበዙ ሲመጡ የዕድሜ ጣሪያውንም ዝቅ እንዳደረገ የአንድ ሰው ዕድሜ ቢበዛ 70 አሊያም 80 እንደሆነና ከ80 ዓመት በላይ ያለው ለአሳር እንደሆነ በመዝሙረ ዳዊት 89÷10 ተጠቅሷል፡፡

ከብፁዕ አቡነ ሳሙኤል

 በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን

የልማትና ክርስቲያናዊ ተራድኦ ኮሚሽን ሊቀጳጳ

አዲስ አበባ

እኛ ኢትዮጵያውያንና ኢትዮጵያውያት ዓለም ጨለማ ውስጥ በነበረበት ጊዜ ቀድመን ያወቅንና የሰለጠን፤ ጥሩን ከመጥፎው፤ ጽድቁን ከኃጢአት ለይተን የተረዳን፤ ከአምስት ሺህ ዓመታት በላይ ታሪክ ያለን ሰብአዊ ክብራችን የጠበቅን ሕዝቦች፤ ለፈጣሪያችን ተገዥ፤ ሰውን አክባሪ፤ ሃይማኖተኞች መሆናችንን ለመረዳት ጥንታዊ ታሪካችንን ማየት ይገባል፡፡ ለምሳሌ፡- ዓባይ (ናይል) ግዮን ወንዝን በተመለከተ፤ ከቀይ ባህር በተያያዘ መልኩ ከውጩ ዓለም ጋር የነበረን ግንኙነት፤ ሀገራችን የመን ድረስ  የነበራትን የይዞታ ስፋትና የሕንድ ውቅያኖስን በመጠቀም ከህንድና ከሌሎች ዓለማት ጋር የነበረንን የጠበቀ ትስስር መመልከቱ በቂ ማስረጃ ሊሆነን ይችላል፡፡

ኢትዮጵያ በታሪክ ጸሐፍትና በፈላስፎች ዘንድ ብቻ ሳይሆን በመጽሐፍ ቅዱስም የታወቀች አገር ናት። የሕዝቧም ማንነት በቅዱስ መጽሐፍ (በብሉይ ኪዳን) እና በሐዲስ ኪዳን ተገልጧል። ሙሴ የሥነ ፍጥረትን ታሪክ በተናገረበት በመጀመሪያው መጽሐፍ ኢትዮጵያ በዐባይ ወንዝ የተከበበች አገር መሆኑዋን ተናግሯል። “የሁለተኛው ወንዝ ስም ግዮን ነው፤ እርሱም ኢትዮጵያን ምድር ይከበዋል” የሚል ማስረጃ ተጽፎ እናገኛለን፡፡ ዘፍ 2÷13

እስራኤልን ከግብፅ ነጻ ያወጣው ታላቁ ነቢይ ሙሴ የዮተር ኢትዮጵያዊ ልጅን ያገባ መሆኑ መጽሐፍ ቅዱስ ይነግረናል። ዘኁ. 12÷1

መጽሐፍ ቅዱስ የኢትዮጵያን ሕዝብና ምድር ሁልጊዜ ከግብፅ ጋር በማያያዝ ይናገራል፡፡ ኢሳ. 20÷3-6፣ ሕዝ. 20÷4-51፣ ዳን. 11÷43፤ ናሆ. 3÷9

በጂኦግራፊ አቀማመጥም ኢትዮጵያ ከግብፅ ደቡብ የምትገኝ አገር መሆኑዋ በቅዱስ መጽሐፍ ተነግሯል ሕዝ. 29፣10፣ ዮዲ .1÷10

ሱዳንንና ግብፅን ሲያጠጡ የሚኖሩ የኢትዮጵያ ወንዞች ዐባይና ተከዜ በመጽሐፍ ቅዱስ የታወቁ ታላላቅ ታሪካዊ ወንዞች ናቸው  ኢሳ. 18÷1

ኢትዮጵያ በማዕድን የከበረች አገር እንደመሆንዋ አልማዟና ወርቋም በዓለም ተደናቂ ነበር፡፡ኢዮ. 28÷19

ሕዝቧም በንግድ ሥራ በዓለም የታወቁ ነበር። በንግዳቸውም በልጽገውና ተደስተው ይኖሩ ነበር። ኢሳ. 43÷3

የኢትዮጵያ ሕዝብ እንደ ድንክ አጭር፣ እንደ አዛሔል ረዥም ሳይሆኑ ልከኛና መጠነኛ ናቸው። ኤር. 13÷23

የኢትዮጵያ ግዛትም እጅግ በጣም ሰፊ እንደ ነበር ቅዱስ መጽሐፍ ይመሰክራል። በዜና መዋዕል ካልዕ እንደተገለጸው ኢትዮጵያውያን በጦር ስልትና በጀግንነት ከጥንት ጅምሮ የታወቁ ናቸው ዜራህ (ዝሪ) በሚባለው ንጉሣቸው እየተመሩ ዘምተው ምድረ ይሁዳን ያዙ     2ኛ ዜና መዋ. 14÷9-15፣ 16÷8

ኢትዮጵያውያንን ያለ ፈቃደ እግዚአብሔር በኀይላቸው ተመክተው በሚሠሩት ሥራ ነቢያት ይገሥፁአቸው ነበር። ሶፎ. 2÷12

በእግዚአበሔርና በኢትዮጵያ መካከል ያለውን የማያቋርጥ ፍቅርና ግንኙነት ሲገልጡ ደግሞ “ኢትዮጵያ እጆቹዋን ወደ እግዚአብሔር ትዘረጋለች” እያሉ በግልፅ ተናግረዋል። መዝ. 68÷31

ከዚህ ሌላ እንደ ባጅ ያሉ ታዋቂ ታሪክ ጸሐፊዎች ኢትዮጵያ ያለ ሃይማኖት የኖረችበት የታሪክ ዘመን እንደሌለ ጽፈዋል። ይህም ያገር ውስጥ ታሪክ ጸሐፊዎች ከሚሰጡት የምስክርነት ቃል ተጨማሪ ነው።

ኢትዮጵያ ከክርስትና በፊት ስለነበራት ሃይማኖት ስንናገር የአቅኒዎቹዋን የሕይወት ታሪክ በመመርመር ነው። ኢትዮጵያን ያቀኑ ሰዎች የመምለኬ እግዚአብሔር የኖኅ የልጅ ልጆች የአያታቸውን አምላክ አንድ እግዚአብሔርን ያመልኩ ነበር።

በተጨማሪም በሐዲስ ኪዳን ክርስትናን በ34 ዓ.ም እንደተቀበለች እነዚሁ ብሔራውያን ሊቃውንት፦ ኢትዮጵያውያን የቅዱስ ፊልጶስን ትምህርትና ስብከት ከጃንደረባው ሰምተው ክርስቶስን መቀበላቸውንና ማመናቸውን ሲገልጡ እንዲህ ብለዋል።

“…. መጥምቁና የወንጌል ሰባኪው ሐዋርያ ፊልጶስ ሆይ! ኢትዮጵያውያን ትምህርትህን ከብልሁ ጃንደረባ ሰምተው ለድንግል ማርያም ልጅ ይሰግዳሉ…..”

ወይም መባቸውን ይዘው ለተወለደው ሕፃን ሊሰግዱለት ቤተልሔም ከተገኙ ሰብአ ሰገል አንዱ ኢትዮጵያዊ ከባዜን ንጉሥ የተላከ መሆኑ ግልጽ ነው።

ይህ አገላለጥ ጃንደረባው በመንፈስ ቅዱስ ከተላከለት አስተማሪው ከቅዱስ ፊልጶስ የተማረውን ትምህርት ለኢትዮጵያውያን በማስተማሩ ዳዊት በመዝሙሩ 72÷9 “በፊቱም ኢትዮጵያውያን ይሰግዳሉ” ሲል የተናገረው ትንቢት እንደተፈጸመ ያሳያል።

ኢትዮጵያዊው ጃንደረባ “ኢየሱስ ክርስቶስ የእግዚአብሔር ልጅ እንደሆነ አምናለሁ” ብሎ እምነቱን በመግለጡና በማረጋገጡ “ኢየሱስ የእግዚብሔር ልጅ እንደሆነ በሚያምን ሁሉ እግዚአብሔር በእርሱ ይኖራል፤ እርሱም በእግዚአብሔር ይኖራል” (1ኛ ዮሐ. 4÷15) የሚለው አምላካዊ ተስፋ የተፈጸመለት እውነተኛ አማኝ ነበር።

ጃንደረባው የጥንታዊት ቤተ ክርስቲያን ምእመናንን በምታጠምቅበት ጊዜ ትጠቀምበት ለነበረው ሥርዐተ ተአምኖ ጀማሪ መሆኑ ይነገርለታል። ሥርዐቱም የሚከተለው ነው።

አጥማቂው ካህን፦ “ኢየሱስ ክርስቶስ የእግዚአብሔር ልጅ እንደሆነ ታምናልህን? ተጠማቂ ምእመን፡- አዎ ኢየሱስ ክርስቶስ የእግዚአብሔር ልጅ እንደሆነ አምናለሁ።

ይህ ሥርዐት ከወንጌላዊው ፊልጶስና ከጃንደረባው ንግግር ጋር ስለሚተባበር ከዚሁ እንደተወሰደ ይታመናል። የሐዋ. ሥራ 8÷37

ወንጌላዊው ፊልጶስና ኢትዮጵያዊው ጃንደረባ በምን ቋንቋ እንደተነጋገሩ የግብረ ሐዋርያት አንባቢዎች ሁሉ ለማወቅ እንደሚፈልጉ ግልጥ ነው። ድርጊቱ የተፈጸመው በ34 ዓ.ም በተከበረው በበዓለ ሐምሳ ሰሞን እንደሆነ በሐዲስ ኪዳን ተገልጧል። ስለሆነም ወንጌላዊው ፊልጶስ በበዐለ ሐምሳ ዕለት ከቅዱሳን ሐዋርያት ጋር ስለዚህ በመንፈስ ቅዱስ በሀገሩ ሁሉ ቋንቋ የመናገር ስጦታን መቀበሉ የታመነ ንው። ስለሆነም ጃንደረባው በራሱ ቋንቋ በግእዝ መጽሐፈ ኢሳይያስን በሚያነብበት ጊዜ ፊልጶስ ሊሰማውና ሊያነጋግረው ችሏል። በመሆኑም ፊልጶስና ጃንደረባው የተነጋገሩበት ኢትዮጵያዊ ቋንቋ ግእዝ ነበር።

በመሆኑም እኛ ኢትዮጵያውያን እንደ ክርስትናችን ሁሉ በተለይ ሰብአዊ ክብራችንና ጤናማ ሕይወታችን በጠበቀ መልኩ ለመምራት የነበረን አሁንም ያለን ጥሩ ትውፊት በቀላሉ የሚለካና የሚታይ አይደለም፡፡ ሊቃውንቱ ሰዎች ሰላማዊና ጤናማ ሕይወት እንዲኖራቸው ለማድረግ ለምርምር የጻፏቸው መጻሕፍት፤ ለመድኃኒትነት የዕፀው ቅመማ፤ የግብረ-ገብ (መልካም ሥነ ምግባራት ትምህርት) ጽሑፎቻችንን በዘረፋ እና በስርቆት ወደ ውጭ ሀገር ቢሄዱብንም አሻራቸው ግን አሁንም አለ፡፡ በጥንት ጌዜ ሰዎች ከልዩ ልዩ ዕፀው መድኃኒት እየቀመሙ በሽተኞችን ይፈውሱ ነበር ኢሳ. 38÷21 ኤር. 8÷22 ሕዝ. 47÷12 ኩፋሌ. 10÷7 እግዚአብሔር አምላክ ለኖኀ መድኃኒትነት ያላቸውን ዕፀው አሳይቶታል።

ጥበብ፣ ማስተዋል፣ ዘዴ ማንኛውንም ነገር ለማግኘት የመመርመር ችሎታ፣ የሥራ ችሎታ የሕክምና ችሎታ የአስተዳደር ችሎታ ያላቸው ሁሉ ጥበበኞች ይባላሉ፡፡ ዘፍ. 31÷2-5 ሕዝ. 27÷8-9

ሰው እግዚአብሔርን በመፍራት ጥበብን ያገኛልና በእግዚአብሔር መንገድም ይራመዳልና መዝ.111÷10፣ ያዕ. 1÷5 ሆኖም ተማርን የሚሉ ሰዎች ጥበብ ከእግዚአብሔር ጥበብ ጋር ሲመዛዘን እንደ ምንም ወይም እንደ ኢምንት ነው።

ሰው ጥበበኛ ነኝ ቢልም በእግዚአብሔር ዘንድ እንደ ባዶ እንደ (አላዋቂ) ነው። ምክንያቱም አወቅሁ ተፈላሰፍኩ መጠቅኹ የሚል ሰው በእግዚአብሔር ከሃሊነት የተፈጠረ እና ሙሉ ሕይወቱም በእግዚአብሔር ሥልጣን የተወሰነ ስለሆነ እያንዳዱ ሰው እንደ ወቅቶች ታይቶ የሚሔድና የሚያልፍ መሆኑን ማወቅና መመራመር በራሱ ጥበብ ከመንፈስ ቅዱስ ስጦታዎች አንዱ መሆኑን ኢትዮጵያውያን ጠንቅቀው ያውቃሉ፡፡ 1ቆሮ. 12÷8፣ ሮሜ 1÷22፣ 1ቆሮ. 1÷19፣ ያዕ 3÷13

ይህን እውቀታችንና ጥንታዊነታችንን መነሻና መሠረት በማድረግ አሁን ዓለም በግሎቫላይዜዥን ከደረሰበት ስልጣኔ ጋር እንዴት አድርገን በማጣጣም የሚበጀንን ብቻ መጠቀም እንዳለብን ቆም ብሎ በማሰብና በማስተዋል ሊሆን ይገባል፡፡ ሁሉም ነገር ከውጭ የመጣውና ጊዜ የወለደው ፍልስፍና ሁሉ ጥሩ ነው ብለን የምናምንና  የምንቀበል ከሆን ወይም ዘመናዊነትን ብቻ የምንከተል ከሆነ አደጋው በትውልድና በሀገር እንዲሁም በነፍስም ሆነ በሥጋ  የከፋ ይሆናል፡፡

አሁን በቀላሉ የምናያቸውና የምንሰማቸው ከጊዜ በኋላ ዋጋ ሊያ ስከፍሉን ይቸላሉና ነው።

ጥሩ ማስተዋል የተሞላበት ዕውቀት ምን ጊዜም ቢሆን ሰውን ወደ እግዚአብሔር ይመራዋል እንጂ ከእግዚአብሔር አያርቀውም። ከእግዚአብሔር የሚያርቅ ሃይማኖታዊ ያልሆነ ሥጋዊ ዕውቅት ብቻ ነው።

ሀ.  ሳይንስና ሐኪሞቹ

ብዙዎችን ሰዎች በተለይ በሕክምና ሙያ ባሉ ክፍሎች ከሃይማኖት እንዲርቁ የሚያደርጉዋቸው ዋና ዋና ምክንያቶች ሙያቸው ሳይሆን የአምላክን ሥራ ተመራምረው መድረስ ባለመቻላቸው ነው። ይህ ደግሞ ክህደቱ የብስጭት ይመስላል፡፡ ዛሬ የምናየው የሳይንስ ዕድገት በሚያደርገው ምርምርና (መፈላሰፍ) ለብዙዎች ሰዎች የዕውቀት ዳርቻ ሆኖ ታይቷቸው ሊሆን ይችላል። ከዚህ በፊት ያልታዩና የማይታወቁ የነበሩት ነገሮች ሁሉ ዛሬ በልዩ ልዩ መሣሪያዎች ርዳታ በመገለጻቸው ምክንያት ብዙ ሰዎች የፍጥረት ምስጢር እንደተገኘ አድርገው ቈጥረውታል። ስለዚህ ዛሬ ከመታየትና ከዕውቀትም ውጭ የሆነ  ነገር ሁሉ በብዙዎች ዘንድ እንደሌለ ያህል እስከ መቈጠር ደርሷል። ነገር ግን በእውነቱ ከሆነ እነዚህ ሰዎች ምንኛ ተሳስተዋል? ዛሬ የሰው ልጅ የደረሰበት የዕውቀት ደረጃ ምንም እንኳ ካለፈው ዘመን ጋራ ሲነጻጸር ከፍ ያለ ሁኖ ቢታይም ቅሉ እውነቱ ሲታይ የምናውቀው ነገር ከማናውቀው ነገር ጋር ሲነጻጸር ከዕውቀት ጫፍ መድረሳችን ቀርቶ ገና ከመጀመሪያው (ከመነሻው) ትንሽ ፈቀቅ እንኳ እንዳላልን ለምን አንረዳም። አንዳንድ ሰዎች በሃይማኖት እግዚአብሔርን ከማመን የሚርቁት ስለ ሰው የዕውቀት ደረጃ እንዲህ ዐይነት አስተያየት ስለሌላቸው ነው። ይኸውም የሰው ልጅ ሊኖር የሚቻለውን ነገር ሁሉ እንዳገኘና እንደ ተረዳው አድርገው ያስባሉ። በመሆኑም ከዕውቀት ውጭ የሆነውንና ሊታይ ወይም ሊዳሰስ የማይቻለውን ሁሉ ሊቀበሉት ያዳግታቸዋል። ግን ይህ ሁሉ መሳሳት ነው። ለዚህ ጉዳይ ታላላቅ ሳይንቲስቶችንም ሆነ ሊቃውንትን መጠየቅ ያስፈልጋል። መጻሕፍቶቻቸውንም ወስደን ብንመለከት እንዲህ ያለው አመለካከት ስሕተት መሆኑን ያረጋግጡልናል። ለመሆኑ ሳይንስ ገና ከዚህ መቼ ደረሰና! ገና ልናውቀው የሚገባን የዚህ ዓለም ምስጢር የትና የት! ሳይንስ ስለ ዓለም የመጨረሻውን ጥበብ ሰጥቷል ብለን ስንደመድም በማግስቱ እንደገና አዳዲስ ነገሮችና በሽታዎች ሲፈጠሩ እናያለን። በዚሁ ጉዳይ ተመራማሪዎች በየበኩላቸው የሚያቀርቡትን ሐሳብ ብንሰማ በእውነቱ ከዚህ በላይ ስለ ሳይንስ ከፍተኛ ግምት ባልደረስን ነበር።

ዛሬ ስለምንመካበትና ሁሉንም ነገር እንዳወቅን አድርገን ስለምን መለከተው፣ ስለምናስበው ስለዚሁ ሳይንስ ስለ ተባለው ነገር BOUTROUX የተባለ ሊቅ ከዚህ ቀጥሎ ያለውን ቃል ለማስረጃነት ይሰጠናል።

ሳይንስ ተብሎ ስለሚነገረው ነገር ዛሬ ባለንበት ዘመን የተፈጠረውን ሐሳብ መመልከት ዋጋ ያለው ነገር ነው። ከጥቂት ዓመታት በፊት ሳይንስ ሲባል የፍጥረትን ልዩ ልዩ ነገሮች በትክክል አድርጎ የሚፈታና የሚያስረዳ ፍጹምነት ያለው የዕውቀት ዐይነት ሁኖ ይታሰብ ነበር። ይህም የሆነበት ምከንያት ይህ ትምህርት ብዙ ርምጃዎችን በማድረጉ የሱ ኀይል የማይደርስበት ምንም ስፍራ እንደማይገኝ ታስቦ ከፍ ያለ ግምት ተጥሎበት ስለ ነበር ነው። ግን ይህ ሁሉ ዛሬ ሳይንስ ያስገኘው ጥቅም አለ፤ ነገር ግን ያልተደረሰበትም ሌላ ጥበብና እውቀት አለ።

LE COMTE DE NOUY የተባለ ምሁር ሲናገር እንዲህ ብሏል።

ተረድቸዋለሁ ደኀና አድርጌ ዐውቀዋለሁ ብለን ዛሬ ስለ ምንም ነገር ለመናገር አንችልም። ይህ እንዲህ ዓይነቱ አፍን መልቶ መናገር ከብዙ ዓመታት በፊት ነበር እንጂ ዛሬ እንዲህ ለማለት የማይቻል መሆኑ በሊቃውንት ሁሉ ፊት የጸደቀ ሐሳብ ሁኗል። ምክንያቱም ቀድሞ ማንኛቸውንም ነገር በርግጥ ባሕርዩን ለይተን ምስጢሩን የምንረዳው አድርገን እናስብ ነበር።ነገር ግን ዛሬ እንዲህ ያለው ዘመን አልፎ ያለነው የኀይላችንን ትንሽነት መገንዘብ ማስተዋል ግዴታ ከሆነብን ዘመን ላይ ነን ያለነው። ከዚህ በፊት በሰው ዕውቀት ላይ የነበረው እምነትና  ከፍተኛ ግምት ዛሬ የለም። ይህ በፊት የነበረው እምነትም ተመልሶ ሊመጣ የሚችልበት ዘመንም ያለ አይመስልም።

የዚህን ሰው ሐሳብ የመሰለ ዛሬ እንዲሁ ሌላም PRINCIPLE OF INDETERMINTION በሚል ዐይነት አነጋገር የታወቀ በሳይንቲስቶች በኩል አንድ ዐይንት ሐሳብ ተፈጥሯል። በዚህም ሐሳብ መሠረት ስለ ምንም ነገር ከዚህ በፊት ይደረግ እንደ ነበረው ሁሉ አንድም ርግጠኛና ስሕተት የሌለበት ሆኖ የሚታሰብ ዕውቀት ለማግኘትና ወስኖ ለመናገርም የማይቻል መሆኑ የተረጋጋጠ ሁኗል። ይህም በብዙዎች ታላላቅ ምሁራን ዘንድ የጸደቀ ሐሳብ ነው።

እንደዚህም አንድሬይንክ የተባለ ሊቅም ሲናገር የምናውቀው ነገር መጠኑ ካንድ ከማይታወቅ ትልቅ የውቅያኖስ ባሕር ውስጥ እንደ ሁለት ያኸል ጠብታዎች ነው። የበለጠ ባወቅንም ቁጥር ሌሎች ብዙዎች የማይታወቁ ልዩ ልዩ  ከባድ ጥያቄዎች ይፈጠሩብናል ሲል አመልክቷል። ስለሆነም ብዙ ምሁራን እንዳላችሁ አውቀናል ሰዎች ከየት እስከ  የት ነው እውቀታችሁ?

አንድሬ ብሎንዴል የተባለ ምሁርም እንዲህ ብሏል። የዛሬዎቹ ሊቃውንት ከፍጥረት ምስጢር ፊት ስለ ራሳቸው ከፍ ያለ ትሕትና ይሰማቸዋል። ዛሬ ሁላቸውም ደካማነታቸው ታውቋቸዋል።

ባንድ ከፍተኛ አእምሮ ይኸውም የዓለሙ ፈጣሪና አቀናባሪ በሚኾን ኀይል ማመንም ከማናቸውም ከማቲሪያሊስቲክ ሐሳብ ሁሉ የበለጠ አጥጋቢነት ያለው ነው ብለዋል።

እንዲሁም ኬ.ሙሬ የተባለ ሊቅም ከዚህ የሚከተሉትን ቃላት ተናግሯል።

ዓለሙ ከአእምሮ ኀይል በላይ  ነው። በዓለሙ ፊት አእምሮ ተሸንፎ የሚወድቅ ነው። ከዓለሙ ትልቅነትና ግርማም ፊት አእምሮ የራሱን ትንሽነት ስለሚገነዘብ ትሕትና ይሰማዋል።

ዶክተር ሮምበር ሚልካነ የተባለ አንድ ሌላም ሊቅ እንዲህ ሲል ተናግሯል።

በ፲፱ነኛው መቶ ዓመት ይደረግ እንደነበረው አንድ ፊዚስት የዓለሙን መሠረታዊ ነገር እንዳወቀ ዐይነት አድርጎ ያስብ የነበረበት ዘመን አልፚል። ዛሬ ሊቃውንት የሰው አእምሮ እንኳንስ እንዲህ ያለ ዕውቀት ሊያገኝ ይቅርና ጥቂት እንኳ እንዳልተራመደና እንደ እውነቱም ያለው መንገድ በመጀመር ላይ መሆኑን ተገንዝበዋል።

ሰር ጄስም ጂንስ የተባለ አንድ የከዋክብት ተመራማሪ ሊቅም የሰውን አእምሮ ደካማነት ሲጠቅስ የዓለሙን እውነተኛና ቀጥተኛ ባሕርይ እናገኛለን ብለን ምንጊዜም የዚህ ተስፋ ሊኖረን አይችልም ሲል ተናገሯል።

አሁን ይህን ሁሉ የጠቀስንበት ምክንያት ብዙ ሰዎች የአምላክንም መኖር ሆነ የሃይማኖትን እውነተኛነት በአእምሮ ወይም በስሜት አውታሮች በኩል እንደ ሌላው ሁሉ ነገር በግልጽ ለመረዳት ያስቡና ይህ ሳይሆንላቸው ሲቀር ወደ ክህደት የሚያደርጉትን ርምጃ ለመውቀስ ነው።

ዶክተሮች በምትሠሩት የሕክምና ሙያ ሥራና በምታክሙት ታማሚ እውነተኛው ሐኪም አምላክ መሆኑን  በእናንት ምክንያት፣ በእናንተ ጥበብ እግዚአብሔር ገብቶበት ሰውን ያህል ትልቅ ፍጡር ታድኑበት ዘንድ በእምነትና በጸሎት ሥራችሁን ጀምሩት።

እንዲሁም መልካም ስነ ምግባርን በመጠበቅና በማስተላለፍ በኩል በሀገራችን ቅዱስ ባህል መሠረት ኢትዮጵያዊና ኢትዮጵያዊት መደሰት ባለባቸው ጊዜያት ሰብአዊ ክብራቸውን፤ ባህላቸውን፤ ሃይማኖታቸውን፤ ታማኝነታቸውን በጠበቀ መልኩ ይበላሉ ይጠጣሉ ይደሰታሉ እንጂ ከእንስሳት በአነሰ መልኩ የረከሰ ተግባር አይፈጽሙም፡፡ ስለዚህ የሀገር መሪዎችና የሃይማኖት አባቶችም ጥሩና ቅዱስ ባህላችን የማስከበርና ከመጥፎና ጐጂ ልማዶች ሕዝቡን የመጠበቅ ከእግዚአብሔርም ሆነ ከሰው ታላቅ አደራና ኃላፊነት አለብን፡፡ በቃልም የምናስተምረውንና የምንናገረውን በተግባር የማንገልፀው ከሆነ መልእክታችን ሙሉ በሙሉ ተቀባይነትን አያገኝም።

ለምሳሌ ያለፈው አንድ አራተኛ ክፍለ ዘመን ሳይንስ ብዙ ዕውቀትን አምርቷል፡፡ ከዚህ ክፍለ ዘመን በፊት ካለፉት በሙሉ ዐራቱ ክፍለ ዘመናት ይልቅ በጣም ጨለምተኛ የሆነው የቅርብ ጊዜ የታሪክ ንባብ ሁሉም አዳዲስ እውቀቶችን ለክፉ ነገር ዓላማ የተጠቀምንባቸው መሆኑ የግድ መታወቅ አለበት፡፡ ይህም ሲባል የእኛ የሆነው የተረበሸ ወይም በጫጫታ የተሞላ እና የተደባለቀ ስሜት እንዲሁም እዚህም እዚያም በጣም የተጨናነቀ ነው፡፡ ነገር ግን ምዕራባዊው ዓለም በሰላማዊ ሰልፍ ብቻ የተሻለ ዓለም ነው፡፡ በአጠቃላይ እኛ በታዋቂ አዳዲስ ንቃት ዕውቀት ወደ ከበሩ ሀብቶችና ውስጣዊ ምጣኔዎች እየተወስድን ነው፡፡ በእያንዳንዱ የሰው ልጅ ኅሊና የማይገመቱና ሊጠኑ የሚገባቸው፤ሊያድጉ የሚገባቸውና በምርምር ሊጣሩ የሚገባቸው አመራጮች አሉ፡፡

ማን ነው ይህን ሊል የሚችል? ሰንበር ያለበትን ሕፃን፤ ፊቱ በለቅሶ ቀይ ሆኖ ባየ ጊዜ ይህ ልጅ አንድ ቀን የታላቅ ሕንፃ ዲዛይን የሚያደርግ መሆኑን እንዲሁም የትልቁ ካቴድራልን ዲዛይን የሚያደርግ መሆኑን፣ በማርስ የመልክዓ ምድር ገጽታ ላይ እግሩን የማያሳርፍ መሆኑን  ደፍሮ የሚናገር ማን ነው? ገዳይ ለሆነ በሽታስ መድኃኒት የማያገኝ መሆኑን፤ በብቸኛ ሁኔታ በጥበብ የተሞላ መጽሐፍ ትውልድን አስተማሪ የሆነ የማይጽፍ መሆኑንስ? ታላቅ  ኃይል ያላትን ሀገር የማይመራ መሆኑን ወይም ብቸኛ የሆነች ነፍስን የማያድን መሆኑን ደፍሮ የሚይናገር ማን ነው?

ይህ ሁኔታ እኛ የእኛን ሰብእና ብቻችንን ሁነን እንድናሳድገው የተሰጠ አስተያየት አይደለም፡፡ የዚህ ተቃራኒው ግን ይሠራል፡፡ ከእኛ ውጭ በሆኑት ከሰዎች ጋርና ከክስተቶችም ጭምር ይህ የእኛ ሰብእና ጥልቅ የሚሆነውና የሚሰፋው በዚህ ትርጉም ባለው ግንኙነት ብቻ ነው፡፡ ማንም ሰው ብቸኛ ደሴት አይደለም፡፡ ይህ ተቀባይነት ያለው በዓለም ላይ ያለ እውነት ነው፡፡ የእኛ የራሳችን ተሞክሮዎች በመመሪያ የሚከናወኑ ሊሆኑ ይችላሉ፡፡ ነገር ግን እኛ በሌሎች ሰዎች ልምዶች በጉጉት በተቃራኒ ጊዜ የእኛ ስስ ስሜት ወይም መነቃቃትና አረዳድ በታላቅ ሁኔታ ከፍተኛ ነው፡፡ ይህም ሲባል ከሚሰቃዩት ጋር ለመሰቃየት ፤ከሚደሰቱት ጋር ለመደሰት፤ በሌሎች ሰዎች ሕመምና ጭንቀት ለመግባት በጎዳና የሚኖሩት ሁሉ የድረሱልን ጥሪ የሚጣሩትን ታላቅ ቦታ ግምት መስጠት ይገባል፡፡

እኛ የወጣቶችን አስደሳች የሆነ ሕይወት፤የታላላቆችን ቅን የሆነ ጥበብ ፤የወጣት ሥራ ፈጣሪዎችን በጉጉት መነሳሳት ለመጋራት በምንችለው መጠን፤ እንተባበር፡፡ የተለያዩ  ወጣቶች የሱስ ሰለባዎች እንዳይሆኑ ለሕይወታቸው መበላሻት ምክንያት የሚሆኑትን የተስፋ ቢስነት ወይም ሙሉ በሙሉ ተስፋ በመቁረጥ በአልባሌ ቦታ የሚውሉና በሱሰኝነትና በሌብነት ሥራ የተጠመዱ ወገኖች እንዳይኖሩብን መጠንቀቅ ይገባናል፡፡

ለ. ስለ ሕክምና አገልግሎት የቤተ ክርስቲያን መልእክት

ሐኪምና ሕክምና (ሐከመ፡- አከመ ፈወሰ አዳነ) ከሚለው የግዕዝ ቋንቋ የወጣ ስያሜ ነው፡፡ በሌላም አገላለጽ ጠቢብ አቃቤ ሥራይ ተብሎ በብዙ መጻሕፍት ላይ ተመዝግቦ እናገኛለን፡፡ ጠቢብ አቃቤ ሥራይ ማለትም ጥበበኛ ፈዋሽ አዳኝ ባለ መድኃኒት የሚል ትርጉም ይሰጣል፡፡ ሕክምናን ጥንታዊ ወይም ባሕላዊ ሕክምና ዘመናዊ ወይም ሳይንሳዊ ሕክምና ብለን በ2 ምዕራፍ ልንከፍለው እንችላለን፡፡

ሕክምና ማለት በእግዚአብሔር ልግሥና በሰዎች ፍልስፍና የተገኘ እና የሚገኝ በሽተኛ ሰውን ወይም የታመመ እንስሳን የመፈወስ ጥበብና የማዳኛ ዘዴ ማለት ነው፡፡ የሕክምናውና የጥበቡ ባለቤትም ፈዋሴ ድውያን መንሥኤ ሞውታን የተባለው ሕሙማነ ሥጋን በተአምራት ሕሙማነ ነፍስን በትምህርት የሚፈውሰው ዶክተሩ ጠቢበ ጠቢባን እግዚአብሔር ነው፡፡

በመጽሐፈ ሰሎሞን መጽሐፈ ምሳሌ 9 ላይ የተጠቀሰውን ኃይለ ቃል (ጥበብሰ መድኃኒነ ውእቱ) ጥበብ ወይም ጠቢብ የተባለው በቅዱስ ሥጋው በክቡር ደሙ ያዳነን መድኅኒታችን እግዚአብሔር ኢየሱስ ክርስቶስ ነው በማለት ሊቁ እንደተረጐመው፡፡ (ቅዳሴ ኤጴፋንዮስ) የመጀመሪያውም ሐኪም ራሱ ባለቤቱ እግዚአብሔር ሲሆን በሽተኛውና ታካሚውም አባታችን አዳም ነው፡፡ ለሰው ልጅ ጤንነት መድኃኒት ምክንያት ሕይወት የሚሆኑትም ለምሳሌ ያህል የተጠቀሱትን ከቅዱስ መጽሐፍ እንዲህ እናነባለን፡፡ (እምኩሉ እፅ ዘውስተ ገነት ብላዕ ወእምእፅሰ ዘሀሎ በማዕከለ ገነት ዘያሌቡ ሠናየ ወእኩየ ኢትብላዕ እሞኔሁ) (መልአከ ሕይወት) ጌታ የሕይወት ባለቤት ጌታ በገነት መካከል ካለው አትክልት አዝርዕት ሁሉ ለጤንነትህ ይጠቅምሃልና ብላ ነገር ግን ለጤንነትህ የማይጠቅም ጐጂና መርዛማ የሆነውን ፍሬ ዕፅ ግን አትብላ ስንኳን መብላት ቅጠሉን ወይም ግንዱን በእጅህም አትንካው፡፡  ምክንያቱ ከዚያ መርዛማ ዕፅ ከበላህ ድውየ ሥጋ ድውየ ነፍስ ያደርግሃልና ሲል መርዛማውን ዕፅ ከነምክንያቱ በመግለጽ እንዳይበላው አስጠንቅቆታል፡፡ ከዚህም ኃይለ ቃል መርዛማና አደንዛዥ የሆኑ እፀዋት መጠቀም እንደሌለብን እንገነዘባለን፡፡ ይህን የመሰለውንም መርዛማ እና አደንዛዥ ለሰዎች ሕይወት ጠንቅ የሆነውን ዕፅ ይዞ የተገኘም ሰው በሕግ ፊት ተጠያቂ እንደሚሆን በዓለም አቀፉ ሕገ መንግሥት ተደንግጓል፡፡ ዘፍ.2 ÷17

ዳግመኛም በትርጓሜ መጽሐፈ ሲራክ ምዕራፍ 39÷ከቁ.26 ጀምሮ ለሕይወታችን ገንቢ ለጤንነታችን ጠቃሚ የሆኑትን እንደምሳሌ ሁነው ተጠቅሰው የምናገኛቸው እህልና ውኃ ወይንና ስንዴ ማርና ቅቤ እንዲሁም ጨው እና ነጭ ሽንኩርት የመሳሰሉት በዋናነት ይጠቀሳሉ፡፡ (ጥበበ ሲራክ ንባብና ትርጓሜው) ደዌ ሥጋው በጸናበት ቸነፈሩና ወረርሽኙ በተስፋፋበት ወቅትም ለቀደሙት ቅዱሳን አበው ለሄኖስ ለሄኖክና ለኖኀ ከላይ የተጠቀሱትንና ሌሎችንም በርካታ ፈዋሽ መድኃኒቶችን ነግሯቸዋል (አሳይቷቸዋል)፡፡ ከቀደሙት አበው ሲያያዝ በመጣውም አምላካዊ መመሪያ መሠረት በሊቀ ነቢያት ሙሴ አማካይነት ታላቁ ቅዱስ መጽሐፍ ከተጻፈበትም ጊዜ ጀምሮ አበው ነቢያት በቈጽለ ወይን፤ በፍሬወይን፤ በሐረገ ወይን፤ በቈጽለ በለስ፤ በፍሬ በለስ፤ በማየ ዮርዳኖስ ሕዝብንና አሕዛብን ሳይለዩ በእኩልነት በሽተኞች የሆኑትን የሰው ልጆች ሁሉ በእግዚአብሔር ስም ይፈውሷቸው እንደነበርና መርዛማውንና መራራውንም ውኃ በጨው ያጣፈጡት እንደነበር ከታላቁ ቅዱስ መጽሐፍ አንብበን መረዳት እንችላለን፡፡ መጽሐፈ ነገሥት ለምሳሌ፡- የእስራኤል ንጉሥ ሕዝቅያስ በታመመ ጊዜ የተላኩት አሽከሮች ለጌታቸው ደዌ መፍትሔ ሲጠይቁት ቅዱሱ ነቢይ ኢሳይያስ ቈጸለ ወይኑን ሐረገ ወይኑንና ፍሬ ወይኑን ቈርጦ በመስጠት (ሑሩ ቅብዕዎ ኀበ ሕበጡ ለእግዚእክሙ በስሙ ለእግዚአብሔር ጸባኦት አምላከ እስራኤል ወየሐዩ) ሂዳችሁ በአሸናፊው በእስራኤል አምላክ በእግዚአብሔር ስም የጌታችሁ የሕዝቅያስ አካሉን በዚህ ፍሬወይን ቈጽለ ወይን ቀቡት እርሱም ይድናል በማለት አሽከሮቹን እንደመከራቸውና ንጉሥ ሕዝቅያስም በዚሁ የፈውስ አገልግሎት እንደተፈወሰ እንረዳለን (   2ነገሥ. ም. 20 ቁ. 1-7) በተመሳሳይ ሁኔታ ታላቁ ነቢይ ኤርምያስም በቈጽለ በለስ በፍሬ በለስ ምክንያት በሽተኞችን በመፈወስ ይረዳቸው እንደነበረ አንብበን መረዳት እንችላለን፡፡

በተለይ ጥበብ ሥጋዊ ጥበብ መንፈሳዊ የተገለጸለት ነቢዩ ንጉሠ እስራኤል ሰሎሞን የእያንዳንዳቸውን የዕፀዋት አገልግሎት ያውቅ ስለነበር በእፀዋቱ ምክንያት በእግዚአብሔር ስም ለሕሙማኑ የፈውስ አገልግሎት ይሰጥ ነበር፡፡ ከፈውሱ ተጠቃሚዎችም መካከል አንዷ የኢትዮጵያ ንግሥት ሳባ እንደሆነች በትርጓሜ መጻሕፍት ተገልጿል፡፡ (ትርጓሜ ወንጌል)

ጥበበኛው ሰሎሞንም ከእርሱ በፊት የነበሩት አባቶቹ እስራኤላውያን በግብጻውያን ላይ ከተከሰተው ቸነፈር በሲና በረሃም ሳሉ ከወረደባቸው ደዌ ሥጋና መቅሰፍተ ሥጋ የጸኑት በእርሱም በሰሎሞን ዘመን የነበሩዋት ወገኖቹ ድውያን እብራውያን የተፈወሱት ሕያው ማሕየዊ በሆነው በእግዚአብሔር ቅዱስ ስም እንደሆነ እና እፀዋቱና አፍላጋቱ ግን ምክንያተ ሕይወት መሆናቸውን እንዲህ በማለት አስረድቷል፡፡

አኮ ዘድኀነ በዘርዕየ አላ በእንቲከ ድኀነ ኦ መድኃኔ ኩሉ ትርጉም የሁሉ መድኃኒት ጌታ ሆይ ድውያነ ሥጋ እስራኤል አርዌ ብርቱን በማየት የጸኑ አይደሉም አንተን በማመን ጸኑ እንጂ ወዝንቱ ትእምርት ኮኖሙ መድኃኒተ ያዘክሮሙ ትዕዛዘ ቃልከ ይህ አርዌ ብርት አዘህ ያሠራኸውን ሕገ ሕይወት መጽሐፍ ያሳስባቸው ዘንድ ምክንያተ ሕይወት ሆናቸው እንጂ፡፡

ግዕዝ አኮ እፅ ዘይሰትይዎ ወኢሥራይ ዘይቀብእዎ ዘፈወሶሙ አላ ቃለ ዚአከ እግዚኦ ዘኩሎ ይፌውስ ፈውሶሙ እስመ ለሞት ወለሕይወት ሥልጣን ብከ፡፡

ትርጉም ሕሙማኑን ድውያኑን የሚጠጡት እንጨት የሚቀቡት አስማት ያዳናቸው አይደለም አቤቱ ሁሉን የሚያድን ቅዱስ ቃልህ አጸናቸው እንጂ ለሕይወትና ለሞት ሥልጣን አለህና በማለት ለፈውስ አገልግሎት የሚውሉት እፀዋቱ አዝርዕቱ፣ አትክልቱና ማያተ አብሕርቱ ምክንያተ ሕይወት ናቸው እንጂ ፈዋሹ እግዚአብሔር ስለሆነ በእግዚአብሔር ፈዋሽነት አምነን ቅዱስ ስሙን ጠርተን እፀዋቱን ወይም ክኒኑንና መርፌውን ብንጠቀም የፈውስ አገልግሎት ማግኘት የምንችል መሆኑን በጥንቃቄ አስረድቶናል፡፡ ትርጓሜ መጽሐፈ ጥበብ ም10 ከቁ. 29-36፡፡

በመቀጠል ጥበበኛው ሰሎሞን ፈዋሽ ከሆኑ ዕፀዋትም መካከል አንደኛውን እፀ ሕይወት ጠቆም አድርጐ አልፏል፡፡ ግዕዝ ሐረገወይን ዘእምሐሢሦን ይትገዘም ወበጐልጐታ ይተከል ኮነ መድኃኒትየ ትርጉም፡- ከገነት የተቈረጠው በጐልጐታ የተተከለው ሐረገወይን ጉንደ ወይን (ቅዱስ መስቀል) መድኃኒቴ ሆነኝ በማለት እርሱ ሰሎሞን ንግሥት ሳባና ሌሎችም ድውያን በጉንደ ወይን (በጉንደ መስቀል) ከደዌ ሥጋ ከደዌ ነፍስ የተፈወሱበት መሆኑን መስክሯል መሐልየ ሰሎሞን

በመጨረሻም ጥበበኛው ነቢይ ሰሎሞን ከደዌ ሥጋ ከደዌ ነፍስ የሚያድኑ መምህራን እንዲሁም የፈውሰ ሥጋ አገልግሎት የሚሰጡ ጠበብት ሐኪሞች በየኅብረተሰቡ መካከል በብዛት እየተገኙ ለዓለሙ ኅብረተሰብ አገልግሎት ቢሰጡ ጠቃሚ መሆናቸውን ሲገልጽ እስመ ብዝኃ ጥበብት መድኃኒተ ዓለም ውእቱ ትርጉም የጥበበኞች (የመምህራን የሐኪሞች) መብዛት የዓለም መድኃኒት ነው በማለት የባለሙያዎች እጥረት መኖር እንደሌለበት መልእክቱን አስተላልፏል፡፡ መጽ. ጥበብ 4÷25

ከደዌ ሥጋ የሚፈውስ ሐኪም (ወጌሻ) ከደዌ ሥጋና ከደዌ ነፍስ የሚያድን ካህን ለሰው ልጆች ሁሉ አስፈላጊ መሆኑንና አምላካችን እግዚአብሔርም በዚህ ዓለም ፈዋሽ መድኃኒትን (አንድም) ሥርየተ ኃጢአትን እንደፈጠረና እንደአዘጋጀ ተገልጋዩ ኅብረተሰብም ሐኪሙን ካህኑን አክብሮ መገልገል እንደአለበት እንዲህ በማለት ነቢየ እግዚአብሔር ሲራክ አባታዊ ምክሩን ይለግሰናል፡፡ ግዕዝ አክብሮ ለአቃቤ ሥራይ እስመ በከመ እዴሁ ከማሁ ክብሩ እስከ ሎቱኒ እግዚአብሔር ፈጠሮ

ትርጉም ባለመድኃኒቱን ሐኪሙን አክብረው በአገልግሎቱ መጠን መከበር ይገባዋልና እርሱንም እግዚአብሔር ለዚህ አገልግሎት ፈጥሮታልና አንድም ካህኑን አክብረው በመስቀሉ (በእጁ) ባርኮ በጸበሉ ረጭቶ (አጥምቆ) በቃሉ ናዝዞ ከደዌ ሥጋ ከደዌ ነፍስ በማዳኑ ሊከበር ይገባዋልና እርሱንም እግዚአብሔር ለዚህ ለክህነት አገልግሎት ሹሞታልና፡፡ ግዕዝ፡-  እስመ እግዚአብሔር ፈጠረ ሥራየ እምነ ምድር ወብእሲ ጠቢብ ኢይሜንኖ ትርጉም እግዚአብሔር መድኃኒትን ከምድር ፈጥሯልና ብልህ ሰውም አይንቀውም (እግዚአብሔር ካህኑን ከሰው መርጦ ሹሞታልና) ብልህ ሰውም አይንቀውም ግዕዝ፡- አኮኑ በእፅ ጥዕመ ማይ ከመ ያዕምሩ ኃይሎ ትርጉም መድኃኒት መናቅ እንደሌለበት ይታወቅ ዘንድ መራራው ውኃ በእንጨት የጣፈጠ አይደለምን? ነቢዩ ሙሴ ዞጲ በሚባል እንጨት መራራውን ውኃ እንደ አጣፈጠው ዘፀዓት. 15÷25

ነቢዩ ኤልሳዕም መራራውንና መርዛማውን ውኃ በጨው አጣፍጦታል፡፡ እፀዋቱ በእግዚአብሔር ስም ከተጠቀሙባቸው ፈዋሽነት እንደአላቸው ለማጠየቅ ጌታ ለኖኅ ሺህ መድኃኒት ነግሮታል (አሳይቶታል)፡፡ ከሺሁ ሦስቱን መቶ ይህ ለዚህ ይበጃል ብሎ ቃል በቃል ነግሮታል፡፡ ሰባቱን መቶ (፯፻ን) ግን ከዕፀዋት ውጤቶች ከሆኑት ከማር እና ከቅቤ ታገኘዋለህ ብሎታል (ኩፋሌ 42÷8-10)

በመቀጠልም ነቢዩ ሲራክ ሐኪሙና እፀዋቱ ካህኑና ጥምቀቱ ለፈውሰ ሥጋና ለፈውሰ ነፍስ ምክንያቶች ናቸው እንጂ ሕይወተ ሥጋንና ሕይወተ ነፍስን የሚያድለው የሕይወት ባለቤት እግዚአብሔር ነውና ደዌህን ያርቅልህ ችግርህንም ያስወግድልህ ዘንድ ወደ እግዚአብሔር ጸልይ በማለት መልክቱን በማስተላለፍ መልእክቱን ይቋጫል፡፡

ግዕዝ፡- ወልድየ ኢትጸመም ሕማመከ ጸሊ ኀበ እግዚአብሔር ወውእቱ ይፌውሰከ

ትርጉም ልጄ ሕማምህን ቸል አትበል አድነኝ ብለህ ወደ እግዚአብሔር ጸልይ እርሱም ይፈውስሃል (ትርጓሜ መጽሐፈ ሲራክ ም. 38 ከቁጥር 1-15) ይመልከቱ፡፡

ታላቁ ሊቅ ቅዱስ ያሬድ በዚህ ዓለም ስለሚገኙት ፈዋሽ እፀዋት እንዲህ ሲል ተናግሯል፡፡ ወተከለ እግዚአብሔር ሠለስተ ዕፀወ ሕይወት በዲበ ምድር

ትርጉም እግዚአብሔር በምድር ላይ ሦስት የሕይወት እንጨቶችን ተከለ (አበቀለ) በማለት ከመጽሐፍ ቅዱስ ከተነገረው ጋር አያይዞ ተናግሯል፡፡ ይህንንም ቅዱስ ኤፍሬም እንዲህ ሲል ተርጉሞታል፡፡ ግዕዝ፡-  ከፈለነ ንብላዕ እምእፀ ሕይወት ዘውእቱ ሥጋሁ ቅዱስ ወደሙ ክቡር

ትርጉም  ከእፀ ሕይወት እንበላ ዘንድ አደለን ይኸውም ቅዱስ ሥጋው ክቡር ደሙ ነው በማለት በከፊል ተርጉሞታል፡፡ ሠለስቱ እፀወ ሕይወት የተባሉት ሁለቱ ቅዱስ ኤፍሬም እንደተረጐመው እፀ ሥርናይና እፀ ወይን ሲሆኑ ሦስተኛው ለልጅነት ለሥርየተ ኃጢአት ምክንያት የሚሆነው እፀ ዘይት ወይም እፀ በለሳን ነው፡፡ በለሳነ ኮነ ሐፈ ሥጋሁ በቁሎ ሜሮን ቅብዕ ዘይቄድስ ኩሎ እንዳለው ደራሲ በመቀጠልም ሊቁ ቅዱስ ያሬድ ስለ እፀ ሕይወት ሲያብራራ ወላዲተ አምላክ ቅድስተ ቅዱሳን ማርያምን ባመሰገነበት አንቀጽ እንዲህ በማለት ዘምሯል፡፡ ግዕዝ፡- አንቲ ውእቱ እፅ ቡሩክ ዘኮንኪ እፀ ሕይወት በዲበ ምድር ህየንተ ዕፀ ሕይወት ዘውስተ ገነት

ትርጉም በገነት መካከል ስላለው እፀ ሕወት ፈንታ በምድር ላይ እፀ ሕይወት የሆንሽ የተባረክሽ እፅ አንቺ ድንግል ማርያም ነሽ በማለት እመቤታችንን በቃል ኪዳኗ ለሚማጸንባት በአማላጅነቷ ለሚተማመንባት ሁሉ ምክንያተ ሕይወት መሆኗን አስረድቷል፡፡ (ድጓ አንቀጸ ብርሃን) ጌታችን አምላካችንና መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስም ሥጋችን ለብሶ ባሕርያችን ባሕርይ አድርጎ ሰዎችን በሚያስተምርበት ጊዜ አንድ አንዶችን ፈቀድኩ ንጻሕ በቃሉ ብቻ ያለምንም ምክንያት እኔ ፈቅጃለሁና ንጻ እያለ ድውያንን የፈወሰ ሲሆን በሌላ ጊዜ ደግሞ ለፈውሱ ምክንያት በመፈለግ የዓይነ ሥውሩን ዓይን በምራቁ ጭቃ ለውሶ በመቀባትና ሂደህ በሰሊሆም በፈሳሹ ወንዝ ውኃ ተጠመቅ በማለት ይፈውሳቸው እንደነበር በቅዱስ ወንጌል ተጠቅሷል፡፡ ዮሐ. 9÷1

ዳግመኛም መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ የሕክምና አገልግሎት መጠቀም ተገቢ መሆኑን ጥንቁልና ወይም እንደ በደል የሚቆጠር አለመሆኑን እንዲህ ሲል በቅዱስ ወንጌል አስረድቷል፡፡ግዕዝ፡- ሕሙማን ይፈቅድዎ ለዐቃቤ ሥራይ

ትርጉም  በሽተኞች ሐኪሙን ወይም ባለመድኃኒቱን ይሹታል በማለት ያስተማረ ሲሆን በሉቃስ ወንጌል እንደተመዘገበው ወንበዴዎች ደብድበው የጣሉትን ቁስለኛ ሰው ደጉ ሣምራዊ መጥቶ ለጊዜው ቁስሉን የሚያለዝብ ዘይትና የሚያደርቅለት ወይን ቀብቶ በአህያውም ላይ ጭኖ ወደተሻለ ሐኪም እንደወሰደውና እንደአሳከመው በምሳሌነት ጠቅሶ እንደአስተማረበትና ደጉ ሳምራዊም የነፍስ አድን ሥራ በመሥራቱ በሽተኛውን በወቅቱ ባለው ባሕላዊ ሕክምና በመርዳቱ እንደ አመሰገነው እንረዳለን፡፡ ሉቃስ 10÷30

አባ ሳሙኤል

በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን

የልማትና ክርስቲያናዊ ተራድኦ ኮሚሽን ሊቀጳጳስ

አዲስ አበባ- ኢትዮጵያ

       እግዚአብሔርም አለ ሰውን እንፍጠር በመልካችን እንደ ምሳሌያችን፡፡ ዘፍ.1÷26

ይህ አነጋገር እንዴት ነው? ከተመረመረ የአንድነትና የሦስትነት አነጋገር ነው፡፡ “እግዚአብሔርም አለ” ብሎ አንድነቱን “በመልካችን፣ እንደምሳሌያችን እንፍጠር” ማለቱ ሦስትነቱን ይገልጣል፡፡

የእግዚአብሔር ሦስትነቱ በስም፣ በአካል፣ በግብር ነው፡፡ የስም ሦስትነቱ አብ፣ ወልድ መንፈስ፣ ቅዱስ ይባላል፡፡ “ሂዳችሁ በአብ በወልድ በመንፈስ ቅዱስ ስም እያጠመቃችኋቸው ደቀ መዛሙርቱ አድርጓቸው”፡፡ ማቴ. 28÷19

የአካል ሦስትነቱም ለአብ  ፍጹም አካል፣ ፍጹም ገጽ፣ ፍጽም መልክዕ አለው፡፡ ለወልድም  ፍጹም አካል ፍጹም ገጽ ፍጹም መልክ አለው፡፡ ለመንፈስ ቅዱስም  ፍጹም አካል ፍጹም ገጽ ፍጹም መልክ አለው፡፡ አካል የተባለውም ምሉእ ቁመና ነው፤ ገጽ ከአንገት በላይ ያለው ፊት ነው፤ መልክዕ ልዩ ልዩ ሕዋሳት ዓይን ጆሮ፣ እጅ፣ እግር ከዚህም የቀሩት ሕዋሳት ሁሉ ናቸው፡፡

የግብር ሦስትነቱም የአብ ግብሩ መውለድ ማሥረጽ ነው፤ ወልድን ወልዷል መንፈስ ቅዱስን አሥርጿል፣ የወልድ ግብሩ መወለድ ነው፤ ከአብ ተወልዷል፤ የመንፈስ ቅዱስ ግብሩ መሥረጽ ነው፤ ከአብ ሠርጿል፡፡

ሦስቱ አካላት በዚህ ግብራቸው አብ ወላዲ ወልድ ተወላዲ፤ መንፈስ ቅዱስ ሠራጺ፤ ይባላሉ፡፡ አብ ወልድን ወለደው ማለትም ከአካሉ ከባሕርዩ አስገኘው፤ ለምሳሌ የሰው ነፍስ ልብነቷ ቃልነቷን እንደሚያስገኝ ነው፡፡ ወልድ ከአብ ተወለደ ማለት አብን አኽሎ መስሎ ከአብ ተገኘ፤ ለምሳሌ የነፍስ ቃልነቷ ከልብነቷ ተገኘ፡፡ አብ መንፈስ ቅዱስን አሰረጸውም ማለት ከአካሉ ከባሕርዩ አስገኘው ማለት ነው፤ ለምሳሌ የነፍስ ልብነቷ እስትንፋስነቷን (ሕይወትነቷን) እንዳስገኘው፤ መንፈስ ቅዱስ ከአብ ሠረጸ ማለትም አብን አኽሎ መስሎ ከአብ ተገኘ፡፡ ዮሐ. 15÷26፡፡ እንዲሁም የነፍስ ሕይወትነቷ (እስትንፋስነቷ) ከልብነቷ ተገኘ፡፡ በኩነትም የአብ ከዊንነቱ ልብነት ነው፤ የወልድ የመንፈስ ቅዱስ ልባቸው እርሱ ነው፤ የወልድ ከዊንነቱ ቃልነት ነው፤ ለአብ ለመንፈስ ቅዱስ ቃላቸው እርሱ ነው፤ የመንፈስ ቅዱስ ከዊንነቱ ሕይወትነት ነው፡፡ የአብ የወልድ ሕይወታቸው እርሱ ነው፡፡

ወልድ ለአብና ለመንፈስ ቅዱስ ቃላቸው ነው፡፡ መንፈስ ቅዱስም ለአብና ለወልድ እስትንፋሳቸው ነው፡፡ ሃይማኖተ አበው አቡሊዲስ ዘሮሜ ክፍል 2ኛ፡፡

አብ ልብ እንደ ሆነ ወልድም ቃል እንደ ሆነ መንፈስ ቅዱስም ሕይወት እንደ ሆነ እናገራለሁ አምናለሁም እታመናለሁም፡፡ ያዕቆብ ዘእልበ ረዳኢ፡፡

እነዚህ ሦስቱ ኩነታት በህልውና ሲዋሐዱ እንዲህ ነው፡፡ አብ ልባቸው ስለሆነ በወልድ በመንፈስ ቅዱስ ውስጥ አለ፤ ከቃሉ ከወልድ ከሕይወቱ ከመንፈስ ቅዱስ አይለይም፤ ለምሳሌ የሰው ነፍስ ልብነቷ ከቃልነቷና ከሕይወትነቷ ሊለይ እንደማይቻል ነው፡፡ ወልድ ቃላቸው ስለሆነ በአብ በመንፈስ ቅዱስ ውስጥ አለ፤ ከልቡ ከአብ  ከሕይወቱ  ከመንፈስ ቅዱስ አይለይም፡፡ የነፍስ ቃልነቷ ከልብነቷና ከሕይወትነቷ ሊለይ እንደማይቻል ነው፡፡ መንፈስ ቅዱስ ሕይወታቸው ስለሆነ በአብና በወልድ ውስጥ አለ፤ ከልቡ ከአብ ከቃሉ ከወልድ አይለይም፡፡ የነፍስ ሕይወትነቷ ከልብነቷና ከቃልነቷ ሊለይ እንደማይቻል ነው፡፡ ወልድና መንፈስ ቅዱስ በነፍስ ቃልና እስትንፋስ ምሳሌ ከአብ አለመለየታቸውንም መጽሐፈ አረጋዊ መንፈሳዊ እንዲህ ሲል ያስረዳል፡፡ ቃሏና ሕይወቷ ከነፍስ እንደማይለይ ወልድና መንፈስ ቅዱስ እንደዚሁ ከአብ አይለዩም፡፡ አረጋዊ መንፈሳዊ፡፡

ህልውና ማለትም በአጭሩ አኗኗር ማለት ነው፡፡ በምስጢር ትርጒሙ የሦስትነቱ ኩነታት የልብ፤ የቃል፤ የሕይወት፤ አንዱ በአንዱ መኖር መገኘት ነው፡፡

ከዚህ በላይ እንደተገለጸው ሥላሴ (3ቱ አካላት) በልብ በቃል በእስትንፋስ በአንድ ልብ በአብ ያውቃሉ በአንድ ቃል በወልድ ይናገራሉ በአንድ ሕይወት በመንፈስ ቅዱስ ሕያዋን ሁነው ይኖራሉ፡፡

ጌታችን ይህን ምስጢር “እኔ በአብ እንዳለሁ አብም በእኔ እንዳለ”፤ ሲል ለሐዋርያት አስተምሯል፡፡ ዮሐ. 14÷11

ወንጌላዊ ቅዱስ ዮሐንስ ቃልም በእግዚአብሔር ዘንድ ነበረ፤ እግዚአብሔርም ቃል ነበረ፤ ይህ አስቀድሞ በእግዚአብሔር ዘንድ ነበረ ሲል ገልጾልናል፡፡ ዮሐ. 1÷1-2

ቅዱስ ዮሐንስ በወንጌሉ ቃል በእግዚአብሔር ዘንድ ነበረ በማለቱ ወልድ በቃልነቱ በአብ ህልውና መኖሩን ያስረዳል፡፡ ይህ አስቀድሞ በእግዚአብሔር ዘንድ ነበረ በማለቱ በመንፈስ ቅዱስ ህልውና ሆኖ መኖሩን ያስረዳል፡፡ ዮሐንስ ከሦስቱ አካላት አንዱ ወልድ ቃልን በቃልነት በአብና በመንፈስ ቅዱስ አለ በማለቱ ሁለቱን አብ በልብነት በወልድ በመንፈስ ቅዱስ እንዳለ፤ መንፈስ ቅዱስ በሕይወትነት በአብና በወልድ እንዳለ ይታወቃል፡፡

የሥላሴ ሦስትነትና አንድነት በሰው ምሳሌነት ይገለጻል፡፡ ለሰው በነፍሱ ሦስትነት አለው፡፡ ይኸውም ልብነት ቃልነት ሕይወትነት ነው፤ የሰው ነፍስ በልብነቷ የአብ ምሳሌ ናት፤ በቃልነቷ የወልድ ምሳሌ ናት፤ በሕይወትነቷ የመንፈስ ቅዱስ ምሳሌ ናት፡፡

የነፍስ ልብነቷ፣ ቃልነቷን፣ ሕይወትነቷን ከራሷ ታስገኛለች፤ ቃልና ሕይወት (እስትንፋስ) ከአንዲት ከልብ ስለተገኙ ግን በከዊን ልዩ እንደሆኑ በመነገርም ይለያሉ፤ ቃል ተወለደ ይባላል እስትንፋስ ሠረጸ ይባላል፡፡

እንደዚሁ አብ ወልድን በቃል አምሳል ወለደው፤ መንፈስ ቅዱስን በእስትንፋስ አምሳል አሰረጸው፡፡ ነፍስ ስትገኝ በሦስትነቷ በአንድ ጊዜ ተገኘች እንጂ ልብነቷ ቀድሞ ቃልነቷና እስትንፋስነቷ በኋላ አልተገኙም፡፡ እንደዚሁም አብ ወልድን ሲወልደው መንፈስ ቅዱስን ሲያሰርጸው አይቀድማቸውም፤ ወልድና መንፈስ ቅዱስም ከአብ በኋላ አልተገኙም፡፡ ሰው በነፍሱ በዚህ አኳኋን የሚመስለው ስለሆነ እግዚአብሔር፤ ሰውን እንፍጠር በመልካችን እንደምሳሌአችን፤ ብሎ ተናገረ፡፡

ነገር ግን ነፍስ ልብ ቃል ሕይወት በመሆን የከዊን ሦስትነት ቢኖራት የሰው ነፍስ በአካል አንድ ናት እንጂ ሦስት አካላት የላትም፡፡

ሥላሴ ግን እንዲህ ሳይሆኑ አብ አካላዊ ልብ ነው፤ ወልድ አካላዊ ቃል ነው፤ መንፈስ ቅዱስም አካላዊ ሕይወት ነው፡፡ ስለዚህ ሥላሴ በአካል ሦስት በመሆናቸው ከሰው ነፍስ ይለያሉ፣ ነገር ግን ለሥላሴ ሌላ ምሳሌ አላቸው፤ እነርሱም ፀሐይና እሳት ናቸው፡፡ ይህም ምሳሌ ዘየሐጽጽ ቢሆንም፡፡                                                           ፀሐይ አንድ ሲሆን ሦስትነት አለው፡፡ ይኸውም አካሉ ብርሃኑ ሙቀቱ ነው፤ ፀሐይ ወጣ ሲባል አካሉ ይታወቃል፤ የፀሐይ ብርሃን ታየ ሲባል ብርሃኑ ይታወቃል፤ ፀሐይ ሞቀ ሲባል ሙቀቱ ይታወቃል፤ በአካሉ አብ፤ በብርሃኑ ወልድ፤ በሙቀቱ መንፈስ ቅዱስ፤ ይመሰላሉ፡፡ እሳትም አንድ ሲሆን ሦስትነት አለው፤ ይኸውም አካሉ ብርሃኑ ሙቀቱ ነው፡፡ አካሉ እሳት ነደደ ሲባል ይታወቃል፤ ብርሃኑ እሳት በራ ሲባል ይታወቃል፤ ሙቀቱ እሳት ሞቀ ሲባል ይታወቃል፤ በአካሉ አብ፤ በብርሃኑ ወልድ፤ በሙቀቱ መንፈስ ቅዱስ ይመስላሉ፡፡ ፀሐይና እሳት አንዳንድ ሲሆኑ ሦስትነት እንዳላቸው፤ ሦስትነት ሳላቸው አንድ እንደሆኑ ሥላሴም በአካል ሦስት ሲሆኑ በባሕርይ በመለኮት አንድ ናቸው፡፡

ሥላሴ በፀሐይና በእሳት መመሰላቸውንም ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ራሱ ለሐዋርያት እንዲነገራቸው የሚያስረዳ ትውፊትም አለ፡፡ እኔና አባቴ መንፈስ ቅዱስም ፀሐይ (ክበብ) ብርሃን ሙቀትም ነን፤ እኔና አባቴ መንፈስ ቅዱስም እሳትና ነበልባል ፍሕምም ነን፡፡ እሳት የተባለ አካሉ ነው፤ ነበልባል ብርሃኑ፤ ፍሕም ሙቀቱ ነው፡፡ ጌታችን ይህን የተናገረው ሐዋርያት ባሕርይህ አንድነትህ ሦስትነትህ እንዴት ነው ብለው ጠይቀውት ሲያስረዳቸው ነው፤ ሐዋርያትም ይህን ጽፈውት ቀሌምንጦስ በተባለው መጽሐፍ ይገኛል፡፡ ቅዳሴ ዘሠለስቱ ምእት ተመልከት፡፡

ከዚህ በላይ በተነገሩት ምሳሌዎች እንደተገለጸው ሁሉ ሥላሴ በአካላት ሦስት ሲሆኑ በባሕርይ በመለኮት አንድ ናቸው፡፡ አንድ እግዚአብሔር፤ አንድ አምላክ ናቸው፡፡ ይህን ሲያስረዱ መጻሕፍት እንዲህ ይላሉ፤ እስራኤል ሆይ ስማ እግዚአብሔር አምላካችን አንድ እግዚአብሔር ነው፡፡ ዘጸ.6÷4 እግዚአብሔር አንድ ነው፡፡ ኤፌ. 4÷5 ሦስት ስም አንድ እግዚአብሔር ነው፡፡ ቅዳሴ ማርያም፡፡

ሀ. የምስጢረ ሥላሴን  ትምህርት የገለጸልን 

አምላካችን ፈጣሪያችን  ነው ፡፡                 

                                                

የምስጢረ ሥላሴን ትምህርት የጀመረ ራሱ እግዚአብሔር ነው፡፡ መጀመሪያ አዳምን ሲፈጥረው ሰውን እንፍጠር በመልካችን እንደ ምሳሌያችን ብሏል፤ ዘፍ.1÷26 እንሆ በዚህ አንቀጽ እንፍጠር በመልካችን እንደምሳሌያችን የሚለው ንግግር የሦስት ተነጋጋሪዎች ነው እንጂ ያንድ ተናጋሪ ቃል አይደለም፡፡ ስለዚህ እግዚአብሔር፤ ሰውን እንፍጠር በመልካችን እንደምሳሌያችን፤ ሲል ሦስትነቱን ማስተማሩ ነው፡፡ ሙሴም ይህን የእግዚአብሔርን ነገር ሲጽፍልን ሰውን እንፍጠር በመልካችን እንደ ምሳሌያችን ያለውን የብዙውን አነጋገር ለአንድ ሰጥቶ፤ እግዚአብሔር አለ፤ ብሎ መጻፉ በአካል ሦስት ሲሆን በባሕርይ በህልውና አንድ ስለሆነ በአንድ ቃል መናገሩን ከእግዚአብሔር ተረድቶ ለእኛ ሲያስረዳን ነው፡፡

ቃሉም ይህ ነው፤ እግዚአብሔር አምላክም አለ እነሆ አዳም ከእኛ እንደ አንዱ ሆነ፤ ዘፍ. 3÷22 እንደዚያ አስተሳሰብ አሳቢ አነጋገርስ ቢሆን፤ አንዱ አካል ራሱን ከፍሎ ከእኛ እንደ አንዱ ሆነ፤ ሊል ባልተናገረም ነበር፤ ስለዚህ እግዚአብሔር ከእኛ እንደ አንዱ ሆነ በማለቱ ሦስትነቱን ያስረዳል፡፡ ምንአልባትም እግዚአብሔር አለ፤ አዳም ከእኛ እንደ አንዱ ሆነ፤ የሚለው ቃል ሦስት ተነጋጋሪዎች በአንድ ቦታ ቢኖሩ አንዱ ሁለቱን ከእኛ እንደ አንዱ ሆነ ብሎ ሲነገር ከአንድ የበዙ ተናጋሪዎች ቃል መሆኑን ነው የሦስትነት ተነጋጋሪዎች መሆኑን ስለሚያስረዳ እግዚአብሔር ሦስት አካል መሆኑ በዚህ አነጋገር ግልጽ ነው፡፡

እግዚአብሔርም አለ ኑ እንውረድ ቋንቋቸውንም ከዚያ እንደባልቀው አንዱ የባልንጀራውን ነገር እንዳይሰማ ብሏልና፡፡ ዘፍ. 11÷7 እነሆ በዚህ አንቀጽ እግዚአብሔር ኑ እንውረድ ብሎ በመናገሩ ከሁለትነት የተለየ ሦስትነቱን ያስረዳል፡፡ መረጃውም ሦስት ተነጋጋሪዎች በአንድ ቦታ ሁነው ሲነጋገሩ ሦስተኛው ሁለቱን ኑ እንውረድ ሊላቸው ይችላል፤ ምክንያቱም ሁለት ሆነው ግን አንዱ ሁለተኛውን ና እንውረድ ቢለው እንጂ ኑ እንውረድ ሊለው ስለማይችል ነው፡፡ ከዚህ በላይ የተጠቀሱት የእግዚአብሔር ቃላት ተገልጸው ሲተረጐሙ፤ አካላዊ ልባቸው አብ አካላዊ ቃሉ ወልድንና አካላዊ ሕይወቱ (እስትንፋሱ) መንፈስ ቅዱስን፤ ሰውን እንፍጠር በመልካችን እንደ ምሳሌያችን፤ እንሆ አዳም ከእኛ እንደ አንዱ ሆነ፤ እንዲሁም ኑ እንውረድ፤ ብሎ እንዳነጋገራቸው ይታወቃል፡፡

የእግዚአብሔር የአንድነቱና የሦስትነቱ ማስረጃ ሁነው የታመኑ እነዚህ ሦስቱ ቃላት ከአንድ የበዙ የሁለት ተነጋጋሪዎች፤ ከሁለትም የበዙ ተነጋጋሪዎች ቃላት መሆናቸው ይታወቃል እንጂ ከሦስት ያልበለጡ የሦስት ብቻ ተነጋጋሪዎች ቃላት እንደ ሆኑ ቃላቶቹ ራሳቸው ስለሚያስረዱ፤ እግዚአብሔር በእነዚህ አነጋገሮች ከሦስት ያልበዛ ሦስት አካላት ብቻ መሆኑ አይታወቅም የሚል አሳብም ቢነሳ፤ መጽሐፍ ቅዱስ ከዚህም በሌላ አንቀጽ ይመልሳል፡፡ ኢሳይያስ እግዚአብሔርን አይቶት እንዲህ ይላል፤ ዖዝያን ንጉሥ በሞተበት ዓመት እኔ እግዚአብሔርን ከፍ ባለ በረጅም ዙፋን ተቀምጦ አየሁት፡፡ ሱራፌልም ከርሱ በላይ ቁመው ነበሩ አንዱም ላንዱ ይጮኸ ነበር፤ እንዲህ ሲሉ ቅዱስ ቅዱስ ቅዱስ እግዚአብሔር የሠራዊት ጌታ ምድር ሁሉ ምስጋናውን መልታለች፤ ኢሳ. 6÷1-3

እንሆ የእግዚአብሔር ቀራቢዎች አገልጋዮች ሱራፌል በምስጋናቸው ሦስት ጊዜ ብቻ ቅዱስ ቅዱስ ቅዱስ ማለታቸው የሦስትነቱን አካላት መጥራታቸው ነው፤ እግዚአብሔር የሠራዊት ጌታ በማለት በአንድ ስም ጠርተው ምድር ሁሉ ምስጋናህን መልታለች በማለት ያንድ ተመስጋኝ ምስጋናን መስጠታቸው ሦስቱ አካላት አንድ ሕያው እግዚአብሔር፤ አንድ ገዥ፤አንድ አምላክ፤ አንድ ተመስጋኝ አምላክ መሆኑን መመስከራቸው ነው፡፡

ሱራፌልም በዚህ ምስጋናቸው እግዚአብሔር በአካል ከሦስትነት ያልበዛ ሦስት ብቻ እንደ ሆነ በባሕርይ በህልውና ከአንድነት ያልበዛ ሦስት አካል አንድ አምላክ ብቻ መሆኑን ይመሰክሩልናል፡፡ ከሦስቱ አካላት አንዱ ወልድ ሰው ሁኖ ሲያስተምርም፤ እኔ ከአብ ዘንድ ለእላንት የምሰደው ከአብ የሚወጣው የእውነት መንፈስ የሚያጸና ጰራቅሊጦስ ግን በመጣ ጊዜ እርሱ ስለእኔ ይመሰክራል፡፡ እንግዲህ ሂዱና አሕዛብን ሁሉ አስተምሩ፤ አጥምቋቸውም በአብና በወልድ በመንፈስ ቅዱስም ስም፤ ሲል ራሱን፤ አብንና መንፈስ ቅዱስን፤ በመግለጽ ከሦስቱ አካላት ያልበለጠ፤ ከአንድ አካልነት በላይ የሆነ ሦስቱ አካላት ብቻ መሆኑን አስረድቷል፡፡ ዮሐ. 15÷26፣ማቴ. 28÷19

የጌታችን የመድኃኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ስብከት

መጥምቀ መለኮት ቅዱስ ዮሐንስ ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ አስቀድሞ መንፈቅ ከአስተማረ በኋላ በሄሮድስ ትእዛዝ ተይዞ ተጋዘ፣ ማቴ. 14÷3 ሉቃ.3÷20

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስም ጾሙን ፈጽሞ የሰይጣንን ፈተና ድል ነሥቶ ከገዳም ወደ አገር ወጣ፣ ዮሐንስ እንደ ተያዘ በሰማም ጊዜ ወደ ገሊላ ሄደና በዛብሎንና በንፍታሌም ዕፃ በባሕር አጠገብ ባለች ቅፍርናሆም በተባለች አገር ዋለ አደረ፡፡ ማቴ. 4÷12-16

በዚያም ማስተማር ጀመረ፡፡ በትምህርቱም መጀመሪያ “የኲነኔ ዘመን ተፈጸመ አለፈ፡፡ መንግሥተ ሰማያት ቀርባለችና ንስሓ ግቡ” እያለ ይሰብክ ነበር፣ ማቴ. 4÷17፣ ማር. 1÷15

በገሊላ ባሕርም እየተመላለሰ ሲያስተምር መረበኞችን (ዓሣ አጥማጆችን) ዓሣን በማጥመድ፣ ፈንታ ሰውን በትምህርት ከድንቁርና ወደ ዕውቀት እንድትመሩ ከአጋንንት ወጥመድ እንድታላቅቁ  አደርጋችኋለሁና ኑ ተከተሉኝ፣ እያለ ይጠራ ነበር፣ እነርሱም መረባቸውንና መርከባቸውን እየጣሉ ከቤተሰባቸው እየተለዩ ይከተሉት ነበር፡፡ ማቴ. 4÷18-20፣ ማር. 1÷16-20

ጌታችን በእስራኤል አገር ሁሉ በገጠሩም በከተማውም እየዞረ ለሰው ሁሉ ያስተምር ነበር፡፡ ታላላቅ ተአምራትም ያደርግ ነበር፡፡ ማለት የታመሙትን ያድን፤ አጋንንት ያደሩባቸውን ከአጋንንት ያስለቅቅ፤ የሞቱትን ያስነሣ ነበር፡፡ ማቴ.4÷23-24፣ 9÷25-35፣ ሉቃ. 7÷1-17 ትምህርቱን በመስማት ተአምራቱን በማየትም ከየአገራቸው እየወጡ ብዙ ሕዝብ ይከተሉት ነበር፣ ማቴ. 4÷25፣ ሉቃ. 6÷17

ከብዙውም ሕዝብ ተለይተው ከሄደበት የሚሄዱ ከዋለበት የሚውሉ ከአደረበት የሚያድሩ ትምህርቱን የሚያጠኑ 120 ቤተሰብ ነበሩ፣ የሐዋ.ሥ 1÷15 እነዚያውም 84ቱ ወንዶች 36ቱ ሴቶች ናቸው፡፡ ጌታም ከ84ቱ ወንዶች ዐሥራ ሁለቱን መርጦ ዓለምን ዙረው እንዲያስተምሩ ሐዋርያት ብሎ ሹሟቸዋል፣ ማቴ.10÷1-8 ሰብዐ ሁለቱንም የዐሥራ ሁለቱን ተከታዮች አድርጎ ዙረው እንዲያስተምሩ አርድእት ብሎ ሹሟቸዋል፡፡ ሉቃ. 10÷1 ኤፌ. 4÷11

120ው ቤተሰብ እየተከተሉት ሦስት ዓመት ከሦስት ወር ዙሮ አስተምሯል፡፡ ትምህርቱም ወንጌል ተብሏል፡፡ ማቴ. 9÷30 ወንጌልም ማለት የምሥራች ማለት ነው፡፡

መንግሥተ ሰማያት ቀርባለችና ንስሓ ግቡ እያለ የመንግሥተ ሰማይን መሰጠት ያበሥራልና፡፡ ማቴ. 4÷17 የዚህ ዓለም መኰንን ይፈረድበታል፣ እያለ የዲያብሎስን መሻር ይናገራልና ስለዚህ ወንጌል ተብሏል፡፡ ዮሐ. 16÷11-33

አይሁድ ግን ሲያስተምር የእግዚአብሔር ልጅ ነኝ ቢላቸው በማመን ፈንታ ይህን እንደ በደል ቆጥረው ሊገድሉት ይፈልጉት ነበር፣ ዮሐ.8÷ 48 የሚሰቀልበት ጊዜ ሲደርስ የተነገረለትን ትንቢት ሊፈጽም በ፭ሺ፭፻፴፬ ዓ.ም. በመጋቢት 22 እሑድ ቀን በአህያ ግልገል ተቀምጦ ወደ ኢየሩሳሌም መጣ፣ ዘካ. 9÷9 ማቴ. 21÷7

ሕዝቡም ሁሉ እያመሰገኑ ተቀብለውታል፡፡ ሕፃናት እንኳ ሳይቀሩ አንደበታቸው ቀንቶላቸው አፋቸው ተፈቶላቸው አመስግነውታል፡፡ ማቴ. 21÷8-9፣ 15-16 ከዚህ ቀን ጀምሮ አይሁድ እንደምን አድርገው እንደሚይዙት ይመክሩ ጀመሩ፡፡ በዚህው ሰሞን ውስጥ መጋቢት 26 ቀን ሐሙስ ወደ ማታ ጊዜ ጌታ ዐሥራ ሁለቱን ደቀ መዛሙርት ሰብስቦ በወዳጁ በአልዓዛር ቤት የኦሪትን የፋሲካውን ምሳ በላ፣ ማቴ. 26÷16-20

የኦሪቱን መሥዋዕት ከበሉም በኋላ ወዲያው የበሉትን በተአምራት ከሆዳቸው አጥፍቶ ሰዎች ለራት (ለበረከት) ያመጡለት ኅብስት ነበር፡፡ ከዚያ አንዱን አንስቶ ይዞ ጸልዮ ከኅብስትነት ለውጦ ሥጋውን አድርጎ ስለናንት የሚሰጥ ሥጋዬ ይህ ነው እንኩ ብሉ ብሎ ሰጣቸው፡፡ ጽዋውንም ይዞ ጸልዮ ከወይንነቱ ለውጦ ደሙን አድርጎ ኃጢአትን ለማስተስረይ ስለብዙ ሰዎች የሚፈስ ደሜ ይህ ነውና እንኩ ጠጡ ብሎ ሰጣቸው፡፡ እናንተም እንዲህ አድርጉ ብሎ ምስጢረ Ìርባንን አስተማራቸው ማቴ. 26÷26-28፣ ማር. 14÷22-25፣ ሉቃ. 22÷19-20፣ 1ቆሮ. 11÷23-25

ከኦሪት መሥዋዕት እንደ አንዱ ሊቆጠር የሚችለውን የፋሲካውን ምሳ ከፈጸመ በኋላ በላዩ ላይ የወንጌል መሥዋዕት ሥጋውን መሠዋቱ ግን የኦሪት መሥዋዕት አለፈ የወንጌል መሥዋዕት ተተካ ለማለት ለማስገንዘብ ነው፡፡ ምስጢረ Ìርባንን ካሳያቸው በኋላ ደቀ መዛሙርቱን ይዟቸው ጌቴሴማኒ ወደ ተባለው ስፍራ ሄደ፡፡ ከዚያም ደቀ መዛሙርቱን ተግታችሁ ጸልዩ ብሎ በአንድ ስፍራ ትቷቸው ለብቻው ይጸልይ ነበር፡፡ ደቀ መዛሙርቱንም ሦስት ጊዜ እየተመላለሰ ወደ መከራ እንዳትገቡ ተግታችሁ ጸልዩ እያለ ያነቃቃቸው ነበር፡፡ ይህ አምላካዊ ትእዛዝ ዛሬም ምእመናን ሁሉ ተግተው ቢጸልዩ ከፈተና እንደሚድኑ የሚያሳስብ ነው፡፡ ማቴ. 26÷40-41

እጅግ በመሸም ጊዜ ከደቀ መዛሙርቱ ወገን የነበረ ይሁዳ የተባለ ሰው ከአይሁድ በ30 ብር ተገዝቶ ሊያስይዘው ሾተል ጐመድ የያዙ ብዙ ጭፍሮቹን ከአይሁድ አለቆች ገንዘቡን ተቀብሎ እየመራ ይዟቸው መጣ፡፡ ጌታችንም ሊይዙት እንደመጡ አውቆ የነበረበት ቦታ ዱር ስለነበር ወደ ውጭ ወጣላቸው፡፡ ዮሐ. 18÷4 ይሁዳም እኔ አስቀድሜ እጅ እነሣዋለሁና (እስማዋለሁና) እጅ የምነሣውን አይታችሁ ያዙት ሲል ለጭፍሮቹ ምልክት ሰጣቸውና እርሱም ሄዶ መምህር ሆይ ደህና አለህን? ብሎ በተንኰል እጅ ነሣው ተሳለመውም፣ “ኦ ይሁዳ በስኢምኑ ታገብአኒ” በመሳም አሳልፈህ ትሰጠኛለህን? አለው ማቴ. 26÷48-49

ጭፍሮችም በመጡ ጊዜ ማንን ትሻላችሁ? ብሎ ጠየቃቸው እነዚያም የናዝሬቱን ሰው ኢየሱስን አሉት፡፡ ጌታም ኢየሱስ እኔ ነኝ ቢላቸው የኋሊት ተመልሰው ወደቁ፡፡ ሁለተኛም ማንን ትሻላችሁ? ብሎ ቢጠይቃቸው የናዝሬቱን ኢየሱስን አሉ፤ ኢየሱስ እኔ ነኝ የምትሹኝ እኔን ከሆነ (ሐዋርያትን) እነዚህን ተዋቸው አላቸው፡፡ ዮሐ. 18$9 ወዲያው እንዲይዙት በፈቀደ ጊዜ ጭፍሮቹ ይዘው አስረው ወስደውታል፡፡ ዮሐ. 18÷12-14 በነጋው ዓርብ ከቀኑ ስድስት ሰዓት ሲሆን ጎልጎታ በተባለው ቦታ ላይ ሰቀሉት ማቴ. 27÷33፡፡ ጌታችንም በተሰቀለ ጊዜ ፀሐይና ጨረቃ ከብርሃናቸው ተለይተዋል፣ ማለት ፀሐይ ጨልሟል፤ ጨረቃም ደም መስሎ ታይቷል፤ ከዋክብትም ከብርሃናቸው ተለይተው ወደምድር ወድቀዋል፡፡ (ሉቃ. 23÷44-45 ሃይማኖተ አበው ዘአትናቴዎስ ሐዋርያዊ) ጌታችንም ዘጠኝ ሰዓት ሲሆን በመስቀሉ ላይ ሳለ ሞተ ሉቃ. 23÷46፡፡ ሞተም ማለት ነፍሱ ከሥጋው ተለየ ማለት ነው እንጂ በመለኮቱ ግን መቸም መች ሕያው ነው ሞት አያገኘውም፡፡ ስለዚህ በሥጋ ሙቶ ሳለ በመለኮቱ ሕያው ነው ብለን እናምናለን፡፡ …እርሱ ስለ እኛ በለበሰው ሥጋ ቢሰቀልም በእግዚአብሔርነቱ ኃይል ሕያው ነውና፣… 2ቆሮ. 13÷4 ነፍሱ ከሥጋው በተለየም ጊዜ ማለት በሥጋ በሞተ ጊዜ መለኮቱ ከነፍሱም ከሥጋውም አልተለየም፡፡ በዚህም ጊዜ በአካለ ነፍስ ወደ ሲኦል ሂዶ በሲኦል ተግዘው የኖሩ ነፍሳትን አውጥቶ ወደ ዕረፍትና ወደ ደስታ አገር ወደ ገነት አግብቷቸዋል፡፡

ይኸን ሲያስረዳን… በሥጋ ሞተ በመንፈስ ግን ሕያው ነው (ሆነ) እርሱም በግዞት ወዳሉ ነፍሳት ሂዶ ነጻነትን ሰበከላቸው፤ ብሏል ጴጥሮስ ሐዋርያ 1ኛ ጴጥ.3÷18-19፡፡ ከሞተም በኋላ ከጭፍሮች አንዱ ቀኝ ጐኑን በጦር ቢወጋው ትኩስ ደምና ጥሩ ውኃ እንደ ለ ፊደል ሆኖ ከጐኑ ወጥቷል፡፡ ስለምን ደምና ውኃ ከጐኑ እንዲፈስ አደረገ ቢባል ውኃው መጠመቂያችን ደሙ የሕይወት መጠጣችን እንዲሆን፡፡ ጌታችን በመስቀሉ ላይ ሳለ ዐሥራ አንድ ሰዓት ሲሆን ዮሴፍና ኒቆዲሞስ የተባሉ ደጋግ ሰዎች መጥተው ሥጋውን ከመስቀሉ አውርደው ሽቶ ቀብተው በድርብ በፍታ ገንዘው ከተሰቀለበት ቦታ አቅራቢያ (አጠገብ) ከተክል ቦታ ውስጥ ዮሴፍ ለራሱ ብሎ ባሳነጸው አዲስ መቃብር ቀብረውታል፤ ማቴ.27÷59፡፡ ዮሐ. 19÷38-42

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በአይሁድ ጭፍሮች ከተያዘ ጀምሮ እስከ ሞቱ ድረስ የደረሰበትን ሥቃይና ያደረገውን ተአምራት ሁሉ በዚህች በትንሿ መጽሐፋችን ውስጥ መጻፍ ስላልተቻለን ይህን በሰፊው መረዳት እንድትችሉ ወደ ቅዱስ ወንጌል መርተን ለአንባቢዎች ትተንላችኋል፤ ማቴ. 26÷46፣ 27÷1-54 ማር. 14÷42-65፣ 15÷1-39 ሉቃ. 22÷47፣ 23÷1-47 ዮሐ. 18÷3-38፣ 16÷1-34 በማንበብ የተቀበለውን ሥቃይና ያደረገውን ተአምራት በይበልጥ መረዳት ይቻላል፡፡

ሀ. የጌታ ትንሣኤ

ጌታም ሦስት ቀን በመቃብር ውሎ አድሮ በሞተ በሦስተኛው ዕለት እሑድ በመንፈቀ ሌሊት መግነዝ ፍቱልኝ መቃብር ክፈቱልኝ ሳይል ነፍስና ሥጋው ተዋሕደው ከሞት ተነሣ፡፡ ማቴ. 28÷5-6 የጌታችንም ትንሣኤ ለእኛ ትንሣኤ መሠረት ነው፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ ስለዚህ እንዲህ ሲል አስተምሯል፤ “በኃጢአት የሞትን ስንሆን ክርስቶስ አዳነን፤ ከእርሱም ጋር አሥነሣን ከርሱም ጋር በሰማያት አስቀመጠን፡፡ ኢየሱስ ክርስቶስ ሙቶ እንደተነሣ ከአመንን እንዲሁም በኢየሱስ ክርስቶስ ያንቀላፉትን እግዚአብሔር ከርሱ ጋር ያመጣቸዋልና፡፡ 1ኛ ተሰ. 4÷14

ከተነሣም በኋላ እስከ ዐርባ ቀን ድረስ እየተገለጸ ለሐዋርያት መጽሐፈ ኪዳንን አስተምሯቸዋል፤ ዮሐ. 21÷14፣ የሐዋ. 1÷3 በተነሣ በዐርባኛው ዕለት ሐሙስ ቀን ከጧቱ ሦስት ሰዓት ሲሆን ሐዋርያት ተሰብስበው ወደ ነበሩበት አዳራሽ መጣና ታያቸው፡፡ ከዚያም ቢታንያ ወደ ተባለው ቦታ ይዟቸው ወጣ፤ በቢታንያም ላይ በአንብሮተ እድ ባረካቸው፡፡ ሉቃ. 24÷50

በዚህ ቡራኬ ከዲቁና እስከ ፓትርያርክነት ድረስ ያለውን የክህነት ሹመት አሳድሮባቸዋል፡፡ ሲባርካቸውም ከምድር (ከፍ) ብድግ አለና እያዩት በክብር ወደ ሰማይ ዐረገ፡፡ ሉቃ. 24÷51 ሐዋርያትም ከዐይናቸው እስከ ተሰወረ ድረስ ወደ ሰማይ አተኩረው እሱን እሱን ይመለከቱ ነበር፡፡ ሰማይ ሰማይ ሲመለከቱም ሳለ ሁለት መላእክት መጥተው… እናንት የገሊላ ሰዎች ሰማይ ሰማይ እያያችሁ ለምን ቁማችኋል? ይህ ከእላንት ተለይቶ ወደ ሰማይ የወጣው ኢየሱስ ነው ወደ ሰማይ ሲወጣም እንዳያችሁት እንዲሁ ዳግመኛ ይመጣል ሲሉ ዕርገቱን መስክረውለታል፤ ዳግመኛ መምጣቱንም ለሐዋርያት አስረድተዋቸዋል፡፡ የሐዋ.ሥ 1÷10-11

ሐዋርያትም የጌታን ዕርገቱን አይተው የመላእክትን ምስክርነት ሰምተው እጅ ነስተው፤ ሰግደው ደስ እያላቸው ወደ ቦታቸው ተመልሰዋል፤ ሉቃ. 24÷ 52 የሐዋ. ሥ 1÷12

ለ. ምሥጢረ ቊርባን (የሕይወት እንጀራ እኔ ነኝ!)

ምስጢረ ቁርባን ድኅነታችን የተፈጸመበትና የታተመበት ታላቅ ምስጢር ነው፡፡ ይህን ምስጢር የነገረን፣ በተግባር ሠርቶ ያሳየን ባለቤቱ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ነው፡፡ የትምህርቱም ይዘት ከምሳሌ ወደ አማናዊው እንዲህ ሲል ያመጣዋል፡፡ “እንግዲህ አይሁድ ከሰማይ የወረደ እንጀራ እኔ ነኝ ስላለ ስለ እርሱ አንጐራጐሩ… ኢየሱስ መለሰ፤ አላቸውም… የሕይወት እንጀራ እኔ ነኝ፡፡ አባቶቻችሁ በምድረ በዳ መና በሉ፤ ሞቱም፤ ሰው ከእርሱ በልቶ እንዳይሞት ከሰማይ አሁን የወረደ እንጀራ ይህ ነው፤ ከሰማይ የወረደ ሕያው እንጀራ እኔ ነኝ፤ ሰው ከዚህ እንጀራ ቢበላ ለዘለዓለም ይኖራል፤ እኔም ስለ ዓለም ሕይወት የምሰጠው  ሥጋዬ ነው፡፡ … እውነት እውነት እላችኋለሁ የሰውን ልጅ ሥጋ ካልበላችሁ ደሙንም ካልጠጣችሁ በራሳችሁ ሕይወት የላችሁም፡፡ ሥጋዬን የበላ ደሜንም የጠጣ የዘለዓለም ሕይወት አለው፤ እኔም በመጨረሻ ቀን አስነሣዋለሁ፡፡ ሥጋዬ እውነተኛ መብል ደሜም እውነተኛ መጠጥ ነውና” ዮሐ. 6÷56፡፡

በጌታችን ዘመን የነበሩት አይሁድ ሥጋዊነትና ፍቅረ መብልዕ አጥቅቷቸው አባቶቻችን እንደበሉት ያለ መና አብላን ባሉት ጊዜ ያን መና የበሉት ከሞት መቅረታቸውን ካስታወሳቸው በኋላ ቅዱስ ሥጋውንና ክቡር ደሙን የተቀበለውን ግን ሰማያዊ ርስት እንደሚያወርሰው ነገራቸው፡፡ እንዲሁም በምሴተ ሐሙስ ለደቀ መዛሙርቱ ምስጢሩን አሳይቷቸዋል፡፡ “ሲበሉም ኢየሱስ እንጀራን አንሥቶ ባረከ፤ ቆርሶም ለደቀ መዛሙርቱ ሰጠና” እንካችሁ ብሉ ይህ ሥጋዬ ነው አለ፡፡ ጽዋንም አንሥቶ አመስግኖም ሰጣቸው፤ እንዲህም አለ፤ ሁላችሁ ከእርሱ ጠጡ፤ ስለ ብዙዎች ለኃጢአት ይቅርታ የሚፈስ የሐዲስ ኪዳን ደሜ ይህ ነው፡፡  ማቴ. 26÷26

ቁርባን ምንድር ነው? ቁርባን ለሚለው ቃል ሁለት ትርጉም አለው፡፡ አንደኛው ትርጉም ቁርባን ማለት ለእግዚአብሔር የሚያቀርቡት፤ ወደ እግዚአብሔር የሚያቀርብ ማለት ነው፡፡ ሁለተኛው ትርጉም ቁርባን ማለት የሚቀበሉት፤ የሚያቀብሉት ማለት ነው፡፡ ቁርባን የክርስቶስ ሥጋውና ደሙ ነው፤ ኤፌ. 5÷2 ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ስለ ሥጋውና ደሙ እንዲህ ብሎ ነበር፡፡ “እውነት እውነት እላችኋለሁ ሙሴ እንጀራን ከሰማይ እንዳልሰጣችሁ ነገር ግን አባቴ እውነተኛ እንጀራን ከሰማይ ይሰጣችኋል የእግዚአብሔር እንጀራ እርሱ ከሰማይ የወረደ ነውና ሕይወትንም የሚሰጥ ነው ዮሐ. 6÷32-33 እኔ ነኝ የሕይወት እንጀራ ከእርሱ የሚበላ ሁሉ፤ እንዳይሞት ከሰማይ የወረደ እንጀራ ይህ ነው፤ እኔ ነኝ ሕያው እንጀራ ከሰማይ የወረደ ማንም ከዚህ እንጀራ የበላ ለዘለዓለሙ ይኖራል እኔም የምሰጠው እንጀራ ስለዓለም ሕይወት እሰጠው ዘንድ ያለኝ ሥጋዬ ነው፡፡ ዮሐ. 6÷35-48፣ 50-51 ጌታችን ይህን ነገር በቃሉ ሲነግራቸው መጀመሪያ ለሰሙት ሰዎች በሥራ እስኪያሳያቸው ድረስ ሊታመን የማይቻል ረቂቅ ነገር ነበር፡፡ ዮሐ. 6÷60፡፡ በኋላ ግን ሰርቶ ባሳያቸው ጊዜ ተረድተው አምነውታል፡፡ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ መጀመሪያ የሥጋውንና የደሙን ምስጢር ሲያሳይ እንዲህ ነበር፡፡ ዓርብ ሊሰቀል ሐሙስ ምሽት  አልዓዛር በተባለ ሰው ቤት ጌታችን ከደቀ መዛሙርቱ ጋራ ራቱን በልቷል፡፡ ወዲያውኑ የበሉትን  በተአምራት ከሆዳቸው አጥፍቶ ሰዎች ለእራት ካመጡለት ኅብስት አንዱን አንሥቶ ያዘና ወደ ባሕርይ አባቱ እግዚአብሔር አብ ጸልዮ ኅብስቱን በሥልጣኑ ለውጦ አማናዊ ሥጋ ወልደ እግዚአብሔር አድርጎ፤ “ይህ ስለ እናንት የሚሰጥ ሥጋዬ ነውና እንኩ ብሉ” ብሎ ለደቀመዛሙርቱ ሰጣቸው፡፡ ቀጥሎም ወይን በጽዋ ቀድቶ ያዘና ጸልዮ በስልጣኑ ለውጦ አማናዊ ደመ ወልደ እግዚአብሔር አድርጎ “ይህ ስለ እናንት የሚፈስ ደሜ ነው እንኩ ጠጡ” ብሎ ሰጥቷቸዋል፡፡ ማቴ. 26÷26-28፣ ማር.14÷22-24፣ ሉቃ. 22÷19-20 1ቆሮ. 11÷24-25 ሳይሰቀል አስቀድሞ ምስጢረ ቁርባንን ያሳየበት ምክንያትም ዐርብ ዕለት በተሰቀለ ጊዜ ከደቀ መዛሙርቱ ጋር ተገናኝቶ ሥራ ለመሥራት ስለማይቻል ነው፡፡ ዮሐ.16÷

ሐ. የምስጢረ ቁርባን አማናዊነት

ሐዋርያትም ኅብስትና ወይን አቅርበው በጸሎት ባርከው በመለወጥ አማናዊ ሥጋ ወልደ እግዚአብሔርና አማናዊ ደመ ወልደ እግዚአብሔር እያደረጉ ያቆርቡ ነበር፡፡ 1ቆሮ. 10÷16 ዛሬም በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሥርዐት መሠረት ሥጋውና ደሙ በካህናት እጅ ይሰጠናል፡፡ መናፍቃን ግን ምስጢረ ቊርባን በጌታችን ከተመሠረተ ጀምሮ አማናዊ ሥጋውና ደሙ ሆኖ አያውቅም በማለት ይሳሳታሉ፡፡ ይኸውም በወንጌል ራሱ ባለቤቱ የተናገረውን ስለማያምኑ፣ የቅዱሳን ሐዋርያትን ትምህርት ስለማይቀበሉና በተለያዩ ቅዱሳን ዜና ሕይወት የተፈጸመውን ስለማያነቡ እንጂ በጻሕሉ ላይ በአምሳለ ሕፃን፣ በአምሳለ በግዕ ንጹሕ ሆኖ ካህኑ “ኀበነ ንኅበር በዘዚአከ መንፈስ ቅዱስ” እያለ ይፈትተዋል፡፡ የክርስቶስን ሥጋና ደም የምንቀበለው በንጽሕና ሁነን፤ ንስሓ ገብተን፣ በጾም በጸሎት ጸንተን ነው፡፡

ለምሳሌ የእስክንድርያ ፓትርያርክ የነበረው ቅዱስ አባት አባ ማቴዎስ ቅዳሴ በሚቀድስበት ጊዜ ጌታችን በመሠዊያው ላይ ይታየው እንደነበር ተጽፏል፡፡ “… በአንዲት ዕለትም በቊርባን ቅዳሴ ላይ ሲያገለግል ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስን በመሠዊያው ላይ ተቀምጦ አየው፡፡” በታናሽ ሕፃን አምሳል በጻሕል ውስጥ ተኝቶ ነበር፡፡ ኅብስቱንም በሚፈትትበት ጊዜ እጆቹን ዘርግቶ ከታላቅ ልቅሶ ጋር ፈጽሞ እያደነቀ በመፍራትም ለረጅም ጊዜ ዜማውን ያቆማል፤ ይህንም ራእይ ለማንም አይናገርም፡፡

መምህሩም ለረጅም ሰዓት ሲቆም ባየ ጊዜ ያደንቅ ነበር፡፡ ይህንንም ይገልጽለት ዘንድ ወደ እግዚአብሔር ጸለየ፡፡ በአንዲትም ዕለት አባ ማቴዎስ እንደ ልማዱ ሊቀድስ ገባ፡፡ ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስን በሕፃን አምሳል በጻሕሉ ውስጥ ተኝቶ ኅብስትንም መስሎ በአባ ማቴዎስ እጅ ሲቆረስ ለመምህሩ ለአበምኔቱ ታየ፡፡ አበምኔቱም አደነቀ፤ ለእኛ ለሰው ልጆች ይህን ታላቅ ጸጋ የሰጠኸን አቤቱ ላንተ ምስጋና ይገባል አለ፡፡ (ስንክሳር ጥር 5) ስለዚህ ቃሉ “በእምነት እንጂ በማየት አንመላለስም” እንዳለን የምስጢረ ቊርባንን አማናዊነት እናምናለን፤ በእርሱም እንኖራለን፡፡ 2ኛ. ቆሮ. 5÷6

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን መገልገያ ንዋያት ዘመሥዋዕት ንዋየ ቅድሳት ይባላሉ፡፡ በአማርኛም የክብር የንጽሕና የቅድስና እቃዎች ማለት ነው፡፡ ከንዋየ ቅድሳትም ለቅዱስ ሥጋውና ለክቡር ደሙ ማቅረቢያና ማቀበያ የሆኑ ሦስት የተቀደሱ እቃዎች አሉ፡፡ እቃዎቹም ጻሕል፤ ጽዋና ዕርፈ መስቀል ናቸው፡፡ የዕለቱ ቀዳሽ የሆነው ካህን ኅብስቱን በጻሕል ወይኑን በጽዋ አድርጎ በቤተ መቅደስ ውስጥ በታቦቱ ላይ አድርጐ “አንዱ አብ ቅዱስ ነው፤ አንዱ ወልድ ቅዱስ ነው”፡፡ አንዱ መንፈስ ቅዱስም ቅዱስ ነው፡፡ ብሎ ሃይማኖቱን ሲመሰክር ሕዝቡም ቃሉን ተቀብለው “አብ በእውነት ቅዱስ ነው፤ ወልድ በእውነት ቅዱስ ነው፤ መንፈስ ቅዱስ በእውነት ቅዱስ ነው፡፡” ሲሉ የሃይማኖታቸውን እውነተኛነት ያረጋግጣሉ፡፡ የዕለቱ ልኡካን በቤተ መቅደስ ውስጥ ሆነው በመምራት ሕዝቡም በመቀበል ምሉእ ጸሎተ ቅዳሴን ያደርሱበታል፤ ከጸሎተ ቅዳሴውም ውስጥ ካህኑ የጌታችንና የአምላካችን የመድኃኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ሥጋውንና ደሙን አማን (እውነት) ያደርገው ዘንድ አቤቱ ቅዱስ መንፈስህን ወደዚህ ኅብስትና ወደዚህ ጽዋ እንድትልክ እንለምንሀለን፤ የሚለውን ጸሎት ሲጸልይ በመንፈስ ቅዱስ ኃይል ተለውጦ በአማን (በእውነት) ኅብስቱ የክርስቶስን ሥጋ ወይኑም ተለውጦ እውነተኛ የክርስቶስን ደም ይሆናል፡፡ (የሐዋርያት ቅዳሴ ቁ. 48-49)

ከዚህ በኋላ ሥጋውን ካህኑ እንደ ሥርዐቱ ፈትቶ ለሚገባቸው ያቆርባቸዋል፡፡ ዲያቆኑ ደሙን በዕርፈ መስቀሉ ያቀብላቸዋል፡፡ ክርስቲያን የሆነ ሁሉ ሥጋውን ደሙን ተቀብሎ ከኃጢአት ፍርድ ይነጻል፡፡ የዘለዓለምን ሕይወት ወርሶ በመንግሥተ ሰማይ ለዘለዓለም ይኖራል፡፡ ስለዚህም ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ እንዲህ ብሏል፤ ሥጋዬን የበላ ደሜንም የጠጣ ለእርሱ የዘለዓለም ሕይወት አለው እኔም በኋለኛው ቀን አስነሣዋለሁ፡፡ ሥጋዬ የእውነት መብል ነውና ደሜም እውነት መጠጥ ነውና ሥጋዬን የበላ ደሜንም የጠጣ በእኔ ይኖራል እኔም በእርሱ እኖራለሁ የላከኝ አብ ሕያው እንደሆነ እኔም ስለ አብ ሕያው ነኝ ሥጋዬን የሚበላ ደሜንም የሚጠጣ ደግሞ እርሱ ስለእኔ ሕያው ይሆናል፤…  ዮሐ. 6÷54-57

 

ከብፁዕ አቡነ ሳሙኤል

 በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን

የልማትና ክርስቲያናዊ ተራድኦ ኮሚሽን ሊቀጳጳስ

አዲስ  አበባ

 

እግዚአብሔርም አለ ሰውን እንፍጠር በመልካችን እንደ ምሳሌያችን፡፡ ዘፍ.1÷26

ይህ አነጋገር እንዴት ነው? ከተመረመረ የአንድነትና የሦስትነት አነጋገር ነው፡፡ “እግዚአብሔርም አለ” ብሎ አንድነቱን “በመልካችን፣ እንደምሳሌያችን እንፍጠር” ማለቱ ሦስትነቱን ይገልጣል፡፡

የእግዚአብሔር ሦስትነቱ በስም፣ በአካል፣ በግብር ነው፡፡ የስም ሦስትነቱ አብ፣ ወልድ መንፈስ፣ ቅዱስ ይባላል፡፡ “ሂዳችሁ በአብ በወልድ በመንፈስ ቅዱስ ስም እያጠመቃችኋቸው ደቀ መዛሙርቱ አድርጓቸው”፡፡ ማቴ. 28÷19

የአካል ሦስትነቱም ለአብ  ፍጹም አካል፣ ፍጹም ገጽ፣ ፍጽም መልክዕ አለው፡፡ ለወልድም  ፍጹም አካል ፍጹም ገጽ ፍጹም መልክ አለው፡፡ ለመንፈስ ቅዱስም  ፍጹም አካል ፍጹም ገጽ ፍጹም መልክ አለው፡፡ አካል የተባለውም ምሉእ ቁመና ነው፤ ገጽ ከአንገት በላይ ያለው ፊት ነው፤ መልክዕ ልዩ ልዩ ሕዋሳት ዓይን ጆሮ፣ እጅ፣ እግር ከዚህም የቀሩት ሕዋሳት ሁሉ ናቸው፡፡

የግብር ሦስትነቱም የአብ ግብሩ መውለድ ማሥረጽ ነው፤ ወልድን ወልዷል መንፈስ ቅዱስን አሥርጿል፣ የወልድ ግብሩ መወለድ ነው፤ ከአብ ተወልዷል፤ የመንፈስ ቅዱስ ግብሩ መሥረጽ ነው፤ ከአብ ሠርጿል፡፡

ሦስቱ አካላት በዚህ ግብራቸው አብ ወላዲ ወልድ ተወላዲ፤ መንፈስ ቅዱስ ሠራጺ፤ ይባላሉ፡፡ አብ ወልድን ወለደው ማለትም ከአካሉ ከባሕርዩ አስገኘው፤ ለምሳሌ የሰው ነፍስ ልብነቷ ቃልነቷን እንደሚያስገኝ ነው፡፡ ወልድ ከአብ ተወለደ ማለት አብን አኽሎ መስሎ ከአብ ተገኘ፤ ለምሳሌ የነፍስ ቃልነቷ ከልብነቷ ተገኘ፡፡ አብ መንፈስ ቅዱስን አሰረጸውም ማለት ከአካሉ ከባሕርዩ አስገኘው ማለት ነው፤ ለምሳሌ የነፍስ ልብነቷ እስትንፋስነቷን (ሕይወትነቷን) እንዳስገኘው፤ መንፈስ ቅዱስ ከአብ ሠረጸ ማለትም አብን አኽሎ መስሎ ከአብ ተገኘ፡፡ ዮሐ. 15÷26፡፡ እንዲሁም የነፍስ ሕይወትነቷ (እስትንፋስነቷ) ከልብነቷ ተገኘ፡፡ በኩነትም የአብ ከዊንነቱ ልብነት ነው፤ የወልድ የመንፈስ ቅዱስ ልባቸው እርሱ ነው፤ የወልድ ከዊንነቱ ቃልነት ነው፤ ለአብ ለመንፈስ ቅዱስ ቃላቸው እርሱ ነው፤ የመንፈስ ቅዱስ ከዊንነቱ ሕይወትነት ነው፡፡ የአብ የወልድ ሕይወታቸው እርሱ ነው፡፡

ወልድ ለአብና ለመንፈስ ቅዱስ ቃላቸው ነው፡፡ መንፈስ ቅዱስም ለአብና ለወልድ እስትንፋሳቸው ነው፡፡ ሃይማኖተ አበው አቡሊዲስ ዘሮሜ ክፍል 2ኛ፡፡

አብ ልብ እንደ ሆነ ወልድም ቃል እንደ ሆነ መንፈስ ቅዱስም ሕይወት እንደ ሆነ እናገራለሁ አምናለሁም እታመናለሁም፡፡ ያዕቆብ ዘእልበ ረዳኢ፡፡

እነዚህ ሦስቱ ኩነታት በህልውና ሲዋሐዱ እንዲህ ነው፡፡ አብ ልባቸው ስለሆነ በወልድ በመንፈስ ቅዱስ ውስጥ አለ፤ ከቃሉ ከወልድ ከሕይወቱ ከመንፈስ ቅዱስ አይለይም፤ ለምሳሌ የሰው ነፍስ ልብነቷ ከቃልነቷና ከሕይወትነቷ ሊለይ እንደማይቻል ነው፡፡ ወልድ ቃላቸው ስለሆነ በአብ በመንፈስ ቅዱስ ውስጥ አለ፤ ከልቡ ከአብ  ከሕይወቱ  ከመንፈስ ቅዱስ አይለይም፡፡ የነፍስ ቃልነቷ ከልብነቷና ከሕይወትነቷ ሊለይ እንደማይቻል ነው፡፡ መንፈስ ቅዱስ ሕይወታቸው ስለሆነ በአብና በወልድ ውስጥ አለ፤ ከልቡ ከአብ ከቃሉ ከወልድ አይለይም፡፡ የነፍስ ሕይወትነቷ ከልብነቷና ከቃልነቷ ሊለይ እንደማይቻል ነው፡፡ ወልድና መንፈስ ቅዱስ በነፍስ ቃልና እስትንፋስ ምሳሌ ከአብ አለመለየታቸውንም መጽሐፈ አረጋዊ መንፈሳዊ እንዲህ ሲል ያስረዳል፡፡ ቃሏና ሕይወቷ ከነፍስ እንደማይለይ ወልድና መንፈስ ቅዱስ እንደዚሁ ከአብ አይለዩም፡፡ አረጋዊ መንፈሳዊ፡፡

ህልውና ማለትም በአጭሩ አኗኗር ማለት ነው፡፡ በምስጢር ትርጒሙ የሦስትነቱ ኩነታት የልብ፤ የቃል፤ የሕይወት፤ አንዱ በአንዱ መኖር መገኘት ነው፡፡

ከዚህ በላይ እንደተገለጸው ሥላሴ (3ቱ አካላት) በልብ በቃል በእስትንፋስ በአንድ ልብ በአብ ያውቃሉ በአንድ ቃል በወልድ ይናገራሉ በአንድ ሕይወት በመንፈስ ቅዱስ ሕያዋን ሁነው ይኖራሉ፡፡

ጌታችን ይህን ምስጢር “እኔ በአብ እንዳለሁ አብም በእኔ እንዳለ”፤ ሲል ለሐዋርያት አስተምሯል፡፡ ዮሐ. 14÷11

ወንጌላዊ ቅዱስ ዮሐንስ ቃልም በእግዚአብሔር ዘንድ ነበረ፤ እግዚአብሔርም ቃል ነበረ፤ ይህ አስቀድሞ በእግዚአብሔር ዘንድ ነበረ ሲል ገልጾልናል፡፡ ዮሐ. 1÷1-2

ቅዱስ ዮሐንስ በወንጌሉ ቃል በእግዚአብሔር ዘንድ ነበረ በማለቱ ወልድ በቃልነቱ በአብ ህልውና መኖሩን ያስረዳል፡፡ ይህ አስቀድሞ በእግዚአብሔር ዘንድ ነበረ በማለቱ በመንፈስ ቅዱስ ህልውና ሆኖ መኖሩን ያስረዳል፡፡ ዮሐንስ ከሦስቱ አካላት አንዱ ወልድ ቃልን በቃልነት በአብና በመንፈስ ቅዱስ አለ በማለቱ ሁለቱን አብ በልብነት በወልድ በመንፈስ ቅዱስ እንዳለ፤ መንፈስ ቅዱስ በሕይወትነት በአብና በወልድ እንዳለ ይታወቃል፡፡

የሥላሴ ሦስትነትና አንድነት በሰው ምሳሌነት ይገለጻል፡፡ ለሰው በነፍሱ ሦስትነት አለው፡፡ ይኸውም ልብነት ቃልነት ሕይወትነት ነው፤ የሰው ነፍስ በልብነቷ የአብ ምሳሌ ናት፤ በቃልነቷ የወልድ ምሳሌ ናት፤ በሕይወትነቷ የመንፈስ ቅዱስ ምሳሌ ናት፡፡

የነፍስ ልብነቷ፣ ቃልነቷን፣ ሕይወትነቷን ከራሷ ታስገኛለች፤ ቃልና ሕይወት (እስትንፋስ) ከአንዲት ከልብ ስለተገኙ ግን በከዊን ልዩ እንደሆኑ በመነገርም ይለያሉ፤ ቃል ተወለደ ይባላል እስትንፋስ ሠረጸ ይባላል፡፡

እንደዚሁ አብ ወልድን በቃል አምሳል ወለደው፤ መንፈስ ቅዱስን በእስትንፋስ አምሳል አሰረጸው፡፡ ነፍስ ስትገኝ በሦስትነቷ በአንድ ጊዜ ተገኘች እንጂ ልብነቷ ቀድሞ ቃልነቷና እስትንፋስነቷ በኋላ አልተገኙም፡፡ እንደዚሁም አብ ወልድን ሲወልደው መንፈስ ቅዱስን ሲያሰርጸው አይቀድማቸውም፤ ወልድና መንፈስ ቅዱስም ከአብ በኋላ አልተገኙም፡፡ ሰው በነፍሱ በዚህ አኳኋን የሚመስለው ስለሆነ እግዚአብሔር፤ ሰውን እንፍጠር በመልካችን እንደምሳሌአችን፤ ብሎ ተናገረ፡፡

ነገር ግን ነፍስ ልብ ቃል ሕይወት በመሆን የከዊን ሦስትነት ቢኖራት የሰው ነፍስ በአካል አንድ ናት እንጂ ሦስት አካላት የላትም፡፡

ሥላሴ ግን እንዲህ ሳይሆኑ አብ አካላዊ ልብ ነው፤ ወልድ አካላዊ ቃል ነው፤ መንፈስ ቅዱስም አካላዊ ሕይወት ነው፡፡ ስለዚህ ሥላሴ በአካል ሦስት በመሆናቸው ከሰው ነፍስ ይለያሉ፣ ነገር ግን ለሥላሴ ሌላ ምሳሌ አላቸው፤ እነርሱም ፀሐይና እሳት ናቸው፡፡ ይህም ምሳሌ ዘየሐጽጽ ቢሆንም፡                                                             ፀሐይ አንድ ሲሆን ሦስትነት አለው፡፡ ይኸውም አካሉ ብርሃኑ ሙቀቱ ነው፤ ፀሐይ ወጣ ሲባል አካሉ ይታወቃል፤ የፀሐይ ብርሃን ታየ ሲባል ብርሃኑ ይታወቃል፤ ፀሐይ ሞቀ ሲባል ሙቀቱ ይታወቃል፤ በአካሉ አብ፤ በብርሃኑ ወልድ፤ በሙቀቱ መንፈስ ቅዱስ፤ ይመሰላሉ፡፡ እሳትም አንድ ሲሆን ሦስትነት አለው፤ ይኸውም አካሉ ብርሃኑ ሙቀቱ ነው፡፡ አካሉ እሳት ነደደ ሲባል ይታወቃል፤ ብርሃኑ እሳት በራ ሲባል ይታወቃል፤ ሙቀቱ እሳት ሞቀ ሲባል ይታወቃል፤ በአካሉ አብ፤ በብርሃኑ ወልድ፤ በሙቀቱ መንፈስ ቅዱስ ይመስላሉ፡፡ ፀሐይና እሳት አንዳንድ ሲሆኑ ሦስትነት እንዳላቸው፤ ሦስትነት ሳላቸው አንድ እንደሆኑ ሥላሴም በአካል ሦስት ሲሆኑ በባሕርይ በመለኮት አንድ ናቸው፡፡

ሥላሴ በፀሐይና በእሳት መመሰላቸውንም ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ራሱ ለሐዋርያት እንዲነገራቸው የሚያስረዳ ትውፊትም አለ፡፡ እኔና አባቴ መንፈስ ቅዱስም ፀሐይ (ክበብ) ብርሃን ሙቀትም ነን፤ እኔና አባቴ መንፈስ ቅዱስም እሳትና ነበልባል ፍሕምም ነን፡፡ እሳት የተባለ አካሉ ነው፤ ነበልባል ብርሃኑ፤ ፍሕም ሙቀቱ ነው፡፡ ጌታችን ይህን የተናገረው ሐዋርያት ባሕርይህ አንድነትህ ሦስትነትህ እንዴት ነው ብለው ጠይቀውት ሲያስረዳቸው ነው፤ ሐዋርያትም ይህን ጽፈውት ቀሌምንጦስ በተባለው መጽሐፍ ይገኛል፡፡ ቅዳሴ ዘሠለስቱ ምእት ተመልከት፡፡

ከዚህ በላይ በተነገሩት ምሳሌዎች እንደተገለጸው ሁሉ ሥላሴ በአካላት ሦስት ሲሆኑ በባሕርይ በመለኮት አንድ ናቸው፡፡ አንድ እግዚአብሔር፤ አንድ አምላክ ናቸው፡፡ ይህን ሲያስረዱ መጻሕፍት እንዲህ ይላሉ፤ እስራኤል ሆይ ስማ እግዚአብሔር አምላካችን አንድ እግዚአብሔር ነው፡፡ ዘጸ.6÷4 እግዚአብሔር አንድ ነው፡፡ ኤፌ. 4÷5 ሦስት ስም አንድ እግዚአብሔር ነው፡፡ ቅዳሴ ማርያም፡፡

ሀ. የምስጢረ ሥላሴን  ትምህርት የገለጸልን 

   አምላካችን ፈጣሪያችን ነው፡፡

የምስጢረ ሥላሴን ትምህርት የጀመረ ራሱ እግዚአብሔር ነው፡፡ መጀመሪያ አዳምን ሲፈጥረው ሰውን እንፍጠር በመልካችን እንደ ምሳሌያችን ብሏል፤ ዘፍ.1÷26 እንሆ በዚህ አንቀጽ እንፍጠር በመልካችን እንደምሳሌያችን የሚለው ንግግር የሦስት ተነጋጋሪዎች ነው እንጂ ያንድ ተናጋሪ ቃል አይደለም፡፡ ስለዚህ እግዚአብሔር፤ ሰውን እንፍጠር በመልካችን እንደምሳሌያችን፤ ሲል ሦስትነቱን ማስተማሩ ነው፡፡ ሙሴም ይህን የእግዚአብሔርን ነገር ሲጽፍልን ሰውን እንፍጠር በመልካችን እንደ ምሳሌያችን ያለውን የብዙውን አነጋገር ለአንድ ሰጥቶ፤ እግዚአብሔር አለ፤ ብሎ መጻፉ በአካል ሦስት ሲሆን በባሕርይ በህልውና አንድ ስለሆነ በአንድ ቃል መናገሩን ከእግዚአብሔር ተረድቶ ለእኛ ሲያስረዳን ነው፡፡

ቃሉም ይህ ነው፤ እግዚአብሔር አምላክም አለ እነሆ አዳም ከእኛ እንደ አንዱ ሆነ፤ ዘፍ. 3÷22 እንደዚያ አስተሳሰብ አሳቢ አነጋገርስ ቢሆን፤ አንዱ አካል ራሱን ከፍሎ ከእኛ እንደ አንዱ ሆነ፤ ሊል ባልተናገረም ነበር፤ ስለዚህ እግዚአብሔር ከእኛ እንደ አንዱ ሆነ በማለቱ ሦስትነቱን ያስረዳል፡፡ ምንአልባትም እግዚአብሔር አለ፤ አዳም ከእኛ እንደ አንዱ ሆነ፤ የሚለው ቃል ሦስት ተነጋጋሪዎች በአንድ ቦታ ቢኖሩ አንዱ ሁለቱን ከእኛ እንደ አንዱ ሆነ ብሎ ሲነገር ከአንድ የበዙ ተናጋሪዎች ቃል መሆኑን ነው የሦስትነት ተነጋጋሪዎች መሆኑን ስለሚያስረዳ እግዚአብሔር ሦስት አካል መሆኑ በዚህ አነጋገር ግልጽ ነው፡፡

እግዚአብሔርም አለ ኑ እንውረድ ቋንቋቸውንም ከዚያ እንደባልቀው አንዱ የባልንጀራውን ነገር እንዳይሰማ ብሏልና፡፡ ዘፍ. 11÷7 እነሆ በዚህ አንቀጽ እግዚአብሔር ኑ እንውረድ ብሎ በመናገሩ ከሁለትነት የተለየ ሦስትነቱን ያስረዳል፡፡ መረጃውም ሦስት ተነጋጋሪዎች በአንድ ቦታ ሁነው ሲነጋገሩ ሦስተኛው ሁለቱን ኑ እንውረድ ሊላቸው ይችላል፤ ምክንያቱም ሁለት ሆነው ግን አንዱ ሁለተኛውን ና እንውረድ ቢለው እንጂ ኑ እንውረድ ሊለው ስለማይችል ነው፡፡ ከዚህ በላይ የተጠቀሱት የእግዚአብሔር ቃላት ተገልጸው ሲተረጐሙ፤ አካላዊ ልባቸው አብ አካላዊ ቃሉ ወልድንና አካላዊ ሕይወቱ (እስትንፋሱ) መንፈስ ቅዱስን፤ ሰውን እንፍጠር በመልካችን እንደ ምሳሌያችን፤ እንሆ አዳም ከእኛ እንደ አንዱ ሆነ፤ እንዲሁም ኑ እንውረድ፤ ብሎ እንዳነጋገራቸው ይታወቃል፡፡

የእግዚአብሔር የአንድነቱና የሦስትነቱ ማስረጃ ሁነው የታመኑ እነዚህ ሦስቱ ቃላት ከአንድ የበዙ የሁለት ተነጋጋሪዎች፤ ከሁለትም የበዙ ተነጋጋሪዎች ቃላት መሆናቸው ይታወቃል እንጂ ከሦስት ያልበለጡ የሦስት ብቻ ተነጋጋሪዎች ቃላት እንደ ሆኑ ቃላቶቹ ራሳቸው ስለሚያስረዱ፤ እግዚአብሔር በእነዚህ አነጋገሮች ከሦስት ያልበዛ ሦስት አካላት ብቻ መሆኑ አይታወቅም የሚል አሳብም ቢነሳ፤ መጽሐፍ ቅዱስ ከዚህም በሌላ አንቀጽ ይመልሳል፡፡ ኢሳይያስ እግዚአብሔርን አይቶት እንዲህ ይላል፤ ዖዝያን ንጉሥ በሞተበት ዓመት እኔ እግዚአብሔርን ከፍ ባለ በረጅም ዙፋን ተቀምጦ አየሁት፡፡ ሱራፌልም ከርሱ በላይ ቁመው ነበሩ አንዱም ላንዱ ይጮኸ ነበር፤ እንዲህ ሲሉ ቅዱስ ቅዱስ ቅዱስ እግዚአብሔር የሠራዊት ጌታ ምድር ሁሉ ምስጋናውን መልታለች፤ ኢሳ. 6÷1-3

እንሆ የእግዚአብሔር ቀራቢዎች አገልጋዮች ሱራፌል በምስጋናቸው ሦስት ጊዜ ብቻ ቅዱስ ቅዱስ ቅዱስ ማለታቸው የሦስትነቱን አካላት መጥራታቸው ነው፤ እግዚአብሔር የሠራዊት ጌታ በማለት በአንድ ስም ጠርተው ምድር ሁሉ ምስጋናህን መልታለች በማለት ያንድ ተመስጋኝ ምስጋናን መስጠታቸው ሦስቱ አካላት አንድ ሕያው እግዚአብሔር፤ አንድ ገዥ፤አንድ አምላክ፤ አንድ ተመስጋኝ አምላክ መሆኑን መመስከራቸው ነው፡

ሱራፌልም በዚህ ምስጋናቸው እግዚአብሔር በአካል ከሦስትነት ያልበዛ ሦስት ብቻ እንደ ሆነ በባሕርይ በህልውና ከአንድነት ያልበዛ ሦስት አካል አንድ አምላክ ብቻ መሆኑን ይመሰክሩልናል፡፡ ከሦስቱ አካላት አንዱ ወልድ ሰው ሁኖ ሲያስተምርም፤ እኔ ከአብ ዘንድ ለእላንት የምሰደው ከአብ የሚወጣው የእውነት መንፈስ የሚያጸና ጰራቅሊጦስ ግን በመጣ ጊዜ እርሱ ስለእኔ ይመሰክራል፡፡ እንግዲህ ሂዱና አሕዛብን ሁሉ አስተምሩ፤ አጥምቋቸውም በአብና በወልድ በመንፈስ ቅዱስም ስም፤ ሲል ራሱን፤ አብንና መንፈስ ቅዱስን፤ በመግለጽ ከሦስቱ አካላት ያልበለጠ፤ ከአንድ አካልነት በላይ የሆነ ሦስቱ አካላት ብቻ መሆኑን አስረድቷል፡፡ ዮሐ. 15÷26፣ማቴ. 28÷19

የጌታችን የመድኃኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ስብከት

መጥምቀ መለኮት ቅዱስ ዮሐንስ ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ አስቀድሞ መንፈቅ ከአስተማረ በኋላ በሄሮድስ ትእዛዝ ተይዞ ተጋዘ፣ ማቴ. 14÷3 ሉቃ.3÷20

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስም ጾሙን ፈጽሞ የሰይጣንን ፈተና ድል ነሥቶ ከገዳም ወደ አገር ወጣ፣ ዮሐንስ እንደ ተያዘ በሰማም ጊዜ ወደ ገሊላ ሄደና በዛብሎንና በንፍታሌም ዕፃ በባሕር አጠገብ ባለች ቅፍርናሆም በተባለች አገር ዋለ አደረ፡፡ ማቴ. 4÷12-16

በዚያም ማስተማር ጀመረ፡፡ በትምህርቱም መጀመሪያ “የኲነኔ ዘመን ተፈጸመ አለፈ፡፡ መንግሥተ ሰማያት ቀርባለችና ንስሓ ግቡ” እያለ ይሰብክ ነበር፣ ማቴ. 4÷17፣ ማር. 1÷15

በገሊላ ባሕርም እየተመላለሰ ሲያስተምር መረበኞችን (ዓሣ አጥማጆችን) ዓሣን በማጥመድ፣ ፈንታ ሰውን በትምህርት ከድንቁርና ወደ ዕውቀት እንድትመሩ ከአጋንንት ወጥመድ እንድታላቅቁ  አደርጋችኋለሁና ኑ ተከተሉኝ፣ እያለ ይጠራ ነበር፣ እነርሱም መረባቸውንና መርከባቸውን እየጣሉ ከቤተሰባቸው እየተለዩ ይከተሉት ነበር፡፡ ማቴ. 4÷18-20፣ ማር. 1÷16-20

ጌታችን በእስራኤል አገር ሁሉ በገጠሩም በከተማውም እየዞረ ለሰው ሁሉ ያስተምር ነበር፡፡ ታላላቅ ተአምራትም ያደርግ ነበር፡፡ ማለት የታመሙትን ያድን፤ አጋንንት ያደሩባቸውን ከአጋንንት ያስለቅቅ፤ የሞቱትን ያስነሣ ነበር፡፡ ማቴ.4÷23-24፣ 9÷25-35፣ ሉቃ. 7÷1-17 ትምህርቱን በመስማት ተአምራቱን በማየትም ከየአገራቸው እየወጡ ብዙ ሕዝብ ይከተሉት ነበር፣ ማቴ. 4÷25፣ ሉቃ. 6÷17

ከብዙውም ሕዝብ ተለይተው ከሄደበት የሚሄዱ ከዋለበት የሚውሉ ከአደረበት የሚያድሩ ትምህርቱን የሚያጠኑ 120 ቤተሰብ ነበሩ፣ የሐዋ.ሥ 1÷15 እነዚያውም 84ቱ ወንዶች 36ቱ ሴቶች ናቸው፡፡ ጌታም ከ84ቱ ወንዶች ዐሥራ ሁለቱን መርጦ ዓለምን ዙረው እንዲያስተምሩ ሐዋርያት ብሎ ሹሟቸዋል፣ ማቴ.10÷1-8 ሰብዐ ሁለቱንም የዐሥራ ሁለቱን ተከታዮች አድርጎ ዙረው እንዲያስተምሩ አርድእት ብሎ ሹሟቸዋል፡፡ ሉቃ. 10÷1 ኤፌ. 4÷11

120ው ቤተሰብ እየተከተሉት ሦስት ዓመት ከሦስት ወር ዙሮ አስተምሯል፡፡ ትምህርቱም ወንጌል ተብሏል፡፡ ማቴ. 9÷30 ወንጌልም ማለት የምሥራች ማለት ነው፡፡

መንግሥተ ሰማያት ቀርባለችና ንስሓ ግቡ እያለ የመንግሥተ ሰማይን መሰጠት ያበሥራልና፡፡ ማቴ. 4÷17 የዚህ ዓለም መኰንን ይፈረድበታል፣ እያለ የዲያብሎስን መሻር ይናገራልና ስለዚህ ወንጌል ተብሏል፡፡ ዮሐ. 16÷11-33

አይሁድ ግን ሲያስተምር የእግዚአብሔር ልጅ ነኝ ቢላቸው በማመን ፈንታ ይህን እንደ በደል ቆጥረው ሊገድሉት ይፈልጉት ነበር፣ ዮሐ.8÷ 48 የሚሰቀልበት ጊዜ ሲደርስ የተነገረለትን ትንቢት ሊፈጽም በ፭ሺ፭፻፴፬ ዓ.ም. በመጋቢት 22 እሑድ ቀን በአህያ ግልገል ተቀምጦ ወደ ኢየሩሳሌም መጣ፣ ዘካ. 9÷9 ማቴ. 21÷7

ሕዝቡም ሁሉ እያመሰገኑ ተቀብለውታል፡፡ ሕፃናት እንኳ ሳይቀሩ አንደበታቸው ቀንቶላቸው አፋቸው ተፈቶላቸው አመስግነውታል፡፡ ማቴ. 21÷8-9፣ 15-16 ከዚህ ቀን ጀምሮ አይሁድ እንደምን አድርገው እንደሚይዙት ይመክሩ ጀመሩ፡፡ በዚህው ሰሞን ውስጥ መጋቢት 26 ቀን ሐሙስ ወደ ማታ ጊዜ ጌታ ዐሥራ ሁለቱን ደቀ መዛሙርት ሰብስቦ በወዳጁ በአልዓዛር ቤት የኦሪትን የፋሲካውን ምሳ በላ፣ ማቴ. 26÷16-20

የኦሪቱን መሥዋዕት ከበሉም በኋላ ወዲያው የበሉትን በተአምራት ከሆዳቸው አጥፍቶ ሰዎች ለራት (ለበረከት) ያመጡለት ኅብስት ነበር፡፡ ከዚያ አንዱን አንስቶ ይዞ ጸልዮ ከኅብስትነት ለውጦ ሥጋውን አድርጎ ስለናንት የሚሰጥ ሥጋዬ ይህ ነው እንኩ ብሉ ብሎ ሰጣቸው፡፡ ጽዋውንም ይዞ ጸልዮ ከወይንነቱ ለውጦ ደሙን አድርጎ ኃጢአትን ለማስተስረይ ስለብዙ ሰዎች የሚፈስ ደሜ ይህ ነውና እንኩ ጠጡ ብሎ ሰጣቸው፡፡ እናንተም እንዲህ አድርጉ ብሎ ምስጢረ Ìርባንን አስተማራቸው ማቴ. 26÷26-28፣ ማር. 14÷22-25፣ ሉቃ. 22÷19-20፣ 1ቆሮ. 11÷23-25

ከኦሪት መሥዋዕት እንደ አንዱ ሊቆጠር የሚችለውን የፋሲካውን ምሳ ከፈጸመ በኋላ በላዩ ላይ የወንጌል መሥዋዕት ሥጋውን መሠዋቱ ግን የኦሪት መሥዋዕት አለፈ የወንጌል መሥዋዕት ተተካ ለማለት ለማስገንዘብ ነው፡፡ ምስጢረ Ìርባንን ካሳያቸው በኋላ ደቀ መዛሙርቱን ይዟቸው ጌቴሴማኒ ወደ ተባለው ስፍራ ሄደ፡፡ ከዚያም ደቀ መዛሙርቱን ተግታችሁ ጸልዩ ብሎ በአንድ ስፍራ ትቷቸው ለብቻው ይጸልይ ነበር፡፡ ደቀ መዛሙርቱንም ሦስት ጊዜ እየተመላለሰ ወደ መከራ እንዳትገቡ ተግታችሁ ጸልዩ እያለ ያነቃቃቸው ነበር፡፡ ይህ አምላካዊ ትእዛዝ ዛሬም ምእመናን ሁሉ ተግተው ቢጸልዩ ከፈተና እንደሚድኑ የሚያሳስብ ነው፡፡ ማቴ. 26÷40-41

እጅግ በመሸም ጊዜ ከደቀ መዛሙርቱ ወገን የነበረ ይሁዳ የተባለ ሰው ከአይሁድ በ30 ብር ተገዝቶ ሊያስይዘው ሾተል ጐመድ የያዙ ብዙ ጭፍሮቹን ከአይሁድ አለቆች ገንዘቡን ተቀብሎ እየመራ ይዟቸው መጣ፡፡ ጌታችንም ሊይዙት እንደመጡ አውቆ የነበረበት ቦታ ዱር ስለነበር ወደ ውጭ ወጣላቸው፡፡ ዮሐ. 18÷4 ይሁዳም እኔ አስቀድሜ እጅ እነሣዋለሁና (እስማዋለሁና) እጅ የምነሣውን አይታችሁ ያዙት ሲል ለጭፍሮቹ ምልክት ሰጣቸውና እርሱም ሄዶ መምህር ሆይ ደህና አለህን? ብሎ በተንኰል እጅ ነሣው ተሳለመውም፣ “ኦ ይሁዳ በስኢምኑ ታገብአኒ” በመሳም አሳልፈህ ትሰጠኛለህን? አለው ማቴ. 26÷48-49

ጭፍሮችም በመጡ ጊዜ ማንን ትሻላችሁ? ብሎ ጠየቃቸው እነዚያም የናዝሬቱን ሰው ኢየሱስን አሉት፡፡ ጌታም ኢየሱስ እኔ ነኝ ቢላቸው የኋሊት ተመልሰው ወደቁ፡፡ ሁለተኛም ማንን ትሻላችሁ? ብሎ ቢጠይቃቸው የናዝሬቱን ኢየሱስን አሉ፤ ኢየሱስ እኔ ነኝ የምትሹኝ እኔን ከሆነ (ሐዋርያትን) እነዚህን ተዋቸው አላቸው፡፡ ዮሐ. 18$9 ወዲያው እንዲይዙት በፈቀደ ጊዜ ጭፍሮቹ ይዘው አስረው ወስደውታል፡፡ ዮሐ. 18÷12-14 በነጋው ዓርብ ከቀኑ ስድስት ሰዓት ሲሆን ጎልጎታ በተባለው ቦታ ላይ ሰቀሉት ማቴ. 27÷33፡፡ ጌታችንም በተሰቀለ ጊዜ ፀሐይና ጨረቃ ከብርሃናቸው ተለይተዋል፣ ማለት ፀሐይ ጨልሟል፤ ጨረቃም ደም መስሎ ታይቷል፤ ከዋክብትም ከብርሃናቸው ተለይተው ወደምድር ወድቀዋል፡፡ (ሉቃ. 23÷44-45 ሃይማኖተ አበው ዘአትናቴዎስ ሐዋርያዊ) ጌታችንም ዘጠኝ ሰዓት ሲሆን በመስቀሉ ላይ ሳለ ሞተ ሉቃ. 23÷46፡፡ ሞተም ማለት ነፍሱ ከሥጋው ተለየ ማለት ነው እንጂ በመለኮቱ ግን መቸም መች ሕያው ነው ሞት አያገኘውም፡፡ ስለዚህ በሥጋ ሙቶ ሳለ በመለኮቱ ሕያው ነው ብለን እናምናለን፡፡ …እርሱ ስለ እኛ በለበሰው ሥጋ ቢሰቀልም በእግዚአብሔርነቱ ኃይል ሕያው ነውና፣… 2ቆሮ. 13÷4 ነፍሱ ከሥጋው በተለየም ጊዜ ማለት በሥጋ በሞተ ጊዜ መለኮቱ ከነፍሱም ከሥጋውም አልተለየም፡፡ በዚህም ጊዜ በአካለ ነፍስ ወደ ሲኦል ሂዶ በሲኦል ተግዘው የኖሩ ነፍሳትን አውጥቶ ወደ ዕረፍትና ወደ ደስታ አገር ወደ ገነት አግብቷቸዋል፡፡

ይኸን ሲያስረዳን… በሥጋ ሞተ በመንፈስ ግን ሕያው ነው (ሆነ) እርሱም በግዞት ወዳሉ ነፍሳት ሂዶ ነጻነትን ሰበከላቸው፤ ብሏል ጴጥሮስ ሐዋርያ 1ኛ ጴጥ.3÷18-19፡፡ ከሞተም በኋላ ከጭፍሮች አንዱ ቀኝ ጐኑን በጦር ቢወጋው ትኩስ ደምና ጥሩ ውኃ እንደ ለ ፊደል ሆኖ ከጐኑ ወጥቷል፡፡ ስለምን ደምና ውኃ ከጐኑ እንዲፈስ አደረገ ቢባል ውኃው መጠመቂያችን ደሙ የሕይወት መጠጣችን እንዲሆን፡፡ ጌታችን በመስቀሉ ላይ ሳለ ዐሥራ አንድ ሰዓት ሲሆን ዮሴፍና ኒቆዲሞስ የተባሉ ደጋግ ሰዎች መጥተው ሥጋውን ከመስቀሉ አውርደው ሽቶ ቀብተው በድርብ በፍታ ገንዘው ከተሰቀለበት ቦታ አቅራቢያ (አጠገብ) ከተክል ቦታ ውስጥ ዮሴፍ ለራሱ ብሎ ባሳነጸው አዲስ መቃብር ቀብረውታል፤ ማቴ.27÷59፡፡ ዮሐ. 19÷38-42

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በአይሁድ ጭፍሮች ከተያዘ ጀምሮ እስከ ሞቱ ድረስ የደረሰበትን ሥቃይና ያደረገውን ተአምራት ሁሉ በዚህች በትንሿ መጽሐፋችን ውስጥ መጻፍ ስላልተቻለን ይህን በሰፊው መረዳት እንድትችሉ ወደ ቅዱስ ወንጌል መርተን ለአንባቢዎች ትተንላችኋል፤ ማቴ. 26÷46፣ 27÷1-54 ማር. 14÷42-65፣ 15÷1-39 ሉቃ. 22÷47፣ 23÷1-47 ዮሐ. 18÷3-38፣ 16÷1-34 በማንበብ የተቀበለውን ሥቃይና ያደረገውን ተአምራት በይበልጥ መረዳት ይቻላል፡፡

ሀ. የጌታ ትንሣኤ

ጌታም ሦስት ቀን በመቃብር ውሎ አድሮ በሞተ በሦስተኛው ዕለት እሑድ በመንፈቀ ሌሊት መግነዝ ፍቱልኝ መቃብር ክፈቱልኝ ሳይል ነፍስና ሥጋው ተዋሕደው ከሞት ተነሣ፡፡ ማቴ. 28÷5-6 የጌታችንም ትንሣኤ ለእኛ ትንሣኤ መሠረት ነው፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ ስለዚህ እንዲህ ሲል አስተምሯል፤ “በኃጢአት የሞትን ስንሆን ክርስቶስ አዳነን፤ ከእርሱም ጋር አሥነሣን ከርሱም ጋር በሰማያት አስቀመጠን፡፡ ኢየሱስ ክርስቶስ ሙቶ እንደተነሣ ከአመንን እንዲሁም በኢየሱስ ክርስቶስ ያንቀላፉትን እግዚአብሔር ከርሱ ጋር ያመጣቸዋልና፡፡ 1ኛ ተሰ. 4÷14

ከተነሣም በኋላ እስከ ዐርባ ቀን ድረስ እየተገለጸ ለሐዋርያት መጽሐፈ ኪዳንን አስተምሯቸዋል፤ ዮሐ. 21÷14፣ የሐዋ. 1÷3 በተነሣ በዐርባኛው ዕለት ሐሙስ ቀን ከጧቱ ሦስት ሰዓት ሲሆን ሐዋርያት ተሰብስበው ወደ ነበሩበት አዳራሽ መጣና ታያቸው፡፡ ከዚያም ቢታንያ ወደ ተባለው ቦታ ይዟቸው ወጣ፤ በቢታንያም ላይ በአንብሮተ እድ ባረካቸው፡፡ ሉቃ. 24÷50

በዚህ ቡራኬ ከዲቁና እስከ ፓትርያርክነት ድረስ ያለውን የክህነት ሹመት አሳድሮባቸዋል፡፡ ሲባርካቸውም ከምድር (ከፍ) ብድግ አለና እያዩት በክብር ወደ ሰማይ ዐረገ፡፡ ሉቃ. 24÷51 ሐዋርያትም ከዐይናቸው እስከ ተሰወረ ድረስ ወደ ሰማይ አተኩረው እሱን እሱን ይመለከቱ ነበር፡፡ ሰማይ ሰማይ ሲመለከቱም ሳለ ሁለት መላእክት መጥተው… እናንት የገሊላ ሰዎች ሰማይ ሰማይ እያያችሁ ለምን ቁማችኋል? ይህ ከእላንት ተለይቶ ወደ ሰማይ የወጣው ኢየሱስ ነው ወደ ሰማይ ሲወጣም እንዳያችሁት እንዲሁ ዳግመኛ ይመጣል ሲሉ ዕርገቱን መስክረውለታል፤ ዳግመኛ መምጣቱንም ለሐዋርያት አስረድተዋቸዋል፡፡ የሐዋ.ሥ 1÷10-11

ሐዋርያትም የጌታን ዕርገቱን አይተው የመላእክትን ምስክርነት ሰምተው እጅ ነስተው፤ ሰግደው ደስ እያላቸው ወደ ቦታቸው ተመልሰዋል፤ ሉቃ. 24÷ 52 የሐዋ. ሥ 1÷12

ለ. ምሥጢረ ቊርባን (የሕይወት እንጀራ እኔ ነኝ!)

ምስጢረ ቁርባን ድኅነታችን የተፈጸመበትና የታተመበት ታላቅ ምስጢር ነው፡፡ ይህን ምስጢር የነገረን፣ በተግባር ሠርቶ ያሳየን ባለቤቱ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ነው፡፡ የትምህርቱም ይዘት ከምሳሌ ወደ አማናዊው እንዲህ ሲል ያመጣዋል፡፡ “እንግዲህ አይሁድ ከሰማይ የወረደ እንጀራ እኔ ነኝ ስላለ ስለ እርሱ አንጐራጐሩ… ኢየሱስ መለሰ፤ አላቸውም… የሕይወት እንጀራ እኔ ነኝ፡፡ አባቶቻችሁ በምድረ በዳ መና በሉ፤ ሞቱም፤ ሰው ከእርሱ በልቶ እንዳይሞት ከሰማይ አሁን የወረደ እንጀራ ይህ ነው፤ ከሰማይ የወረደ ሕያው እንጀራ እኔ ነኝ፤ ሰው ከዚህ እንጀራ ቢበላ ለዘለዓለም ይኖራል፤ እኔም ስለ ዓለም ሕይወት የምሰጠው  ሥጋዬ ነው፡፡ … እውነት እውነት እላችኋለሁ የሰውን ልጅ ሥጋ ካልበላችሁ ደሙንም ካልጠጣችሁ በራሳችሁ ሕይወት የላችሁም፡፡ ሥጋዬን የበላ ደሜንም የጠጣ የዘለዓለም ሕይወት አለው፤ እኔም በመጨረሻ ቀን አስነሣዋለሁ፡፡ ሥጋዬ እውነተኛ መብል ደሜም እውነተኛ መጠጥ ነውና” ዮሐ. 6÷56፡፡

በጌታችን ዘመን የነበሩት አይሁድ ሥጋዊነትና ፍቅረ መብልዕ አጥቅቷቸው አባቶቻችን እንደበሉት ያለ መና አብላን ባሉት ጊዜ ያን መና የበሉት ከሞት መቅረታቸውን ካስታወሳቸው በኋላ ቅዱስ ሥጋውንና ክቡር ደሙን የተቀበለውን ግን ሰማያዊ ርስት እንደሚያወርሰው ነገራቸው፡፡ እንዲሁም በምሴተ ሐሙስ ለደቀ መዛሙርቱ ምስጢሩን አሳይቷቸዋል፡፡ “ሲበሉም ኢየሱስ እንጀራን አንሥቶ ባረከ፤ ቆርሶም ለደቀ መዛሙርቱ ሰጠና” እንካችሁ ብሉ ይህ ሥጋዬ ነው አለ፡፡ ጽዋንም አንሥቶ አመስግኖም ሰጣቸው፤ እንዲህም አለ፤ ሁላችሁ ከእርሱ ጠጡ፤ ስለ ብዙዎች ለኃጢአት ይቅርታ የሚፈስ የሐዲስ ኪዳን ደሜ ይህ ነው፡፡  ማቴ. 26÷26

ቁርባን ምንድር ነው? ቁርባን ለሚለው ቃል ሁለት ትርጉም አለው፡፡ አንደኛው ትርጉም ቁርባን ማለት ለእግዚአብሔር የሚያቀርቡት፤ ወደ እግዚአብሔር የሚያቀርብ ማለት ነው፡፡ ሁለተኛው ትርጉም ቁርባን ማለት የሚቀበሉት፤ የሚያቀብሉት ማለት ነው፡፡ ቁርባን የክርስቶስ ሥጋውና ደሙ ነው፤ ኤፌ. 5÷2 ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ስለ ሥጋውና ደሙ እንዲህ ብሎ ነበር፡፡ “እውነት እውነት እላችኋለሁ ሙሴ እንጀራን ከሰማይ እንዳልሰጣችሁ ነገር ግን አባቴ እውነተኛ እንጀራን ከሰማይ ይሰጣችኋል የእግዚአብሔር እንጀራ እርሱ ከሰማይ የወረደ ነውና ሕይወትንም የሚሰጥ ነው ዮሐ. 6÷32-33 እኔ ነኝ የሕይወት እንጀራ ከእርሱ የሚበላ ሁሉ፤ እንዳይሞት ከሰማይ የወረደ እንጀራ ይህ ነው፤ እኔ ነኝ ሕያው እንጀራ ከሰማይ የወረደ ማንም ከዚህ እንጀራ የበላ ለዘለዓለሙ ይኖራል እኔም የምሰጠው እንጀራ ስለዓለም ሕይወት እሰጠው ዘንድ ያለኝ ሥጋዬ ነው፡፡ ዮሐ. 6÷35-48፣ 50-51 ጌታችን ይህን ነገር በቃሉ ሲነግራቸው መጀመሪያ ለሰሙት ሰዎች በሥራ እስኪያሳያቸው ድረስ ሊታመን የማይቻል ረቂቅ ነገር ነበር፡፡ ዮሐ. 6÷60፡፡ በኋላ ግን ሰርቶ ባሳያቸው ጊዜ ተረድተው አምነውታል፡፡ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ መጀመሪያ የሥጋውንና የደሙን ምስጢር ሲያሳይ እንዲህ ነበር፡፡ ዓርብ ሊሰቀል ሐሙስ ምሽት  አልዓዛር በተባለ ሰው ቤት ጌታችን ከደቀ መዛሙርቱ ጋራ ራቱን በልቷል፡፡ ወዲያውኑ የበሉትን  በተአምራት ከሆዳቸው አጥፍቶ ሰዎች ለእራት ካመጡለት ኅብስት አንዱን አንሥቶ ያዘና ወደ ባሕርይ አባቱ እግዚአብሔር አብ ጸልዮ ኅብስቱን በሥልጣኑ ለውጦ አማናዊ ሥጋ ወልደ እግዚአብሔር አድርጎ፤ “ይህ ስለ እናንት የሚሰጥ ሥጋዬ ነውና እንኩ ብሉ” ብሎ ለደቀመዛሙርቱ ሰጣቸው፡፡ ቀጥሎም ወይን በጽዋ ቀድቶ ያዘና ጸልዮ በስልጣኑ ለውጦ አማናዊ ደመ ወልደ እግዚአብሔር አድርጎ “ይህ ስለ እናንት የሚፈስ ደሜ ነው እንኩ ጠጡ” ብሎ ሰጥቷቸዋል፡፡ ማቴ. 26÷26-28፣ ማር.14÷22-24፣ ሉቃ. 22÷19-20 1ቆሮ. 11÷24-25 ሳይሰቀል አስቀድሞ ምስጢረ ቁርባንን ያሳየበት ምክንያትም ዐርብ ዕለት በተሰቀለ ጊዜ ከደቀ መዛሙርቱ ጋር ተገናኝቶ ሥራ ለመሥራት ስለማይቻል ነው፡፡ ዮሐ.16÷32

ሐ. የምስጢረ ቁርባን አማናዊነት

ሐዋርያትም ኅብስትና ወይን አቅርበው በጸሎት ባርከው በመለወጥ አማናዊ ሥጋ ወልደ እግዚአብሔርና አማናዊ ደመ ወልደ እግዚአብሔር እያደረጉ ያቆርቡ ነበር፡፡ 1ቆሮ. 10÷16 ዛሬም በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሥርዐት መሠረት ሥጋውና ደሙ በካህናት እጅ ይሰጠናል፡፡ መናፍቃን ግን ምስጢረ ቊርባን በጌታችን ከተመሠረተ ጀምሮ አማናዊ ሥጋውና ደሙ ሆኖ አያውቅም በማለት ይሳሳታሉ፡፡ ይኸውም በወንጌል ራሱ ባለቤቱ የተናገረውን ስለማያምኑ፣ የቅዱሳን ሐዋርያትን ትምህርት ስለማይቀበሉና በተለያዩ ቅዱሳን ዜና ሕይወት የተፈጸመውን ስለማያነቡ እንጂ በጻሕሉ ላይ በአምሳለ ሕፃን፣ በአምሳለ በግዕ ንጹሕ ሆኖ ካህኑ “ኀበነ ንኅበር በዘዚአከ መንፈስ ቅዱስ” እያለ ይፈትተዋል፡፡ የክርስቶስን ሥጋና ደም የምንቀበለው በንጽሕና ሁነን፤ ንስሓ ገብተን፣ በጾም በጸሎት ጸንተን ነው፡፡

ለምሳሌ የእስክንድርያ ፓትርያርክ የነበረው ቅዱስ አባት አባ ማቴዎስ ቅዳሴ በሚቀድስበት ጊዜ ጌታችን በመሠዊያው ላይ ይታየው እንደነበር ተጽፏል፡፡ “… በአንዲት ዕለትም በቊርባን ቅዳሴ ላይ ሲያገለግል ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስን በመሠዊያው ላይ ተቀምጦ አየው፡፡” በታናሽ ሕፃን አምሳል በጻሕል ውስጥ ተኝቶ ነበር፡፡ ኅብስቱንም በሚፈትትበት ጊዜ እጆቹን ዘርግቶ ከታላቅ ልቅሶ ጋር ፈጽሞ እያደነቀ በመፍራትም ለረጅም ጊዜ ዜማውን ያቆማል፤ ይህንም ራእይ ለማንም አይናገርም፡፡

መምህሩም ለረጅም ሰዓት ሲቆም ባየ ጊዜ ያደንቅ ነበር፡፡ ይህንንም ይገልጽለት ዘንድ ወደ እግዚአብሔር ጸለየ፡፡ በአንዲትም ዕለት አባ ማቴዎስ እንደ ልማዱ ሊቀድስ ገባ፡፡ ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስን በሕፃን አምሳል በጻሕሉ ውስጥ ተኝቶ ኅብስትንም መስሎ በአባ ማቴዎስ እጅ ሲቆረስ ለመምህሩ ለአበምኔቱ ታየ፡፡ አበምኔቱም አደነቀ፤ ለእኛ ለሰው ልጆች ይህን ታላቅ ጸጋ የሰጠኸን አቤቱ ላንተ ምስጋና ይገባል አለ፡፡ (ስንክሳር ጥር 5) ስለዚህ ቃሉ “በእምነት እንጂ በማየት አንመላለስም” እንዳለን የምስጢረ ቊርባንን አማናዊነት እናምናለን፤ በእርሱም እንኖራለን፡፡ 2ኛ. ቆሮ. 5÷6

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን መገልገያ ንዋያት ዘመሥዋዕት ንዋየ ቅድሳት ይባላሉ፡፡ በአማርኛም የክብር የንጽሕና የቅድስና እቃዎች ማለት ነው፡፡ ከንዋየ ቅድሳትም ለቅዱስ ሥጋውና ለክቡር ደሙ ማቅረቢያና ማቀበያ የሆኑ ሦስት የተቀደሱ እቃዎች አሉ፡፡ እቃዎቹም ጻሕል፤ ጽዋና ዕርፈ መስቀል ናቸው፡፡ የዕለቱ ቀዳሽ የሆነው ካህን ኅብስቱን በጻሕል ወይኑን በጽዋ አድርጎ በቤተ መቅደስ ውስጥ በታቦቱ ላይ አድርጐ “አንዱ አብ ቅዱስ ነው፤ አንዱ ወልድ ቅዱስ ነው”፡፡ አንዱ መንፈስ ቅዱስም ቅዱስ ነው፡፡ ብሎ ሃይማኖቱን ሲመሰክር ሕዝቡም ቃሉን ተቀብለው “አብ በእውነት ቅዱስ ነው፤ ወልድ በእውነት ቅዱስ ነው፤ መንፈስ ቅዱስ በእውነት ቅዱስ ነው፡፡” ሲሉ የሃይማኖታቸውን እውነተኛነት ያረጋግጣሉ፡፡ የዕለቱ ልኡካን በቤተ መቅደስ ውስጥ ሆነው በመምራት ሕዝቡም በመቀበል ምሉእ ጸሎተ ቅዳሴን ያደርሱበታል፤ ከጸሎተ ቅዳሴውም ውስጥ ካህኑ የጌታችንና የአምላካችን የመድኃኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ሥጋውንና ደሙን አማን (እውነት) ያደርገው ዘንድ አቤቱ ቅዱስ መንፈስህን ወደዚህ ኅብስትና ወደዚህ ጽዋ እንድትልክ እንለምንሀለን፤ የሚለውን ጸሎት ሲጸልይ በመንፈስ ቅዱስ ኃይል ተለውጦ በአማን (በእውነት) ኅብስቱ የክርስቶስን ሥጋ ወይኑም ተለውጦ እውነተኛ የክርስቶስን ደም ይሆናል፡፡ (የሐዋርያት ቅዳሴ ቁ. 48-49)

ከዚህ በኋላ ሥጋውን ካህኑ እንደ ሥርዐቱ ፈትቶ ለሚገባቸው ያቆርባቸዋል፡፡ ዲያቆኑ ደሙን በዕርፈ መስቀሉ ያቀብላቸዋል፡፡ ክርስቲያን የሆነ ሁሉ ሥጋውን ደሙን ተቀብሎ ከኃጢአት ፍርድ ይነጻል፡፡ የዘለዓለምን ሕይወት ወርሶ በመንግሥተ ሰማይ ለዘለዓለም ይኖራል፡፡ ስለዚህም ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ እንዲህ ብሏል፤ ሥጋዬን የበላ ደሜንም የጠጣ ለእርሱ የዘለዓለም ሕይወት አለው እኔም በኋለኛው ቀን አስነሣዋለሁ፡፡ ሥጋዬ የእውነት መብል ነውና ደሜም እውነት መጠጥ ነውና ሥጋዬን የበላ ደሜንም የጠጣ በእኔ ይኖራል እኔም በእርሱ እኖራለሁ የላከኝ አብ ሕያው እንደሆነ እኔም ስለ አብ ሕያው ነኝ ሥጋዬን የሚበላ ደሜንም የሚጠጣ ደግሞ እርሱ ስለእኔ ሕያው ይሆናል፤…  ዮሐ. 6÷54-57

ከብፁዕ አቡነ ሳሙኤል

 በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን

የልማትና ክርስቲያናዊ ተራድኦ ኮሚሽን ሊቀጳጳስ

አዲስ አበባ

 

 

 

ሀ. ትንቢተ አብርሃም፡- “በዘርእከ ይትባረኩ ኵሎሙ አሕዛበ ምድር” የሚል ተስፋ ተነግሮት ስለነበረና የክርስቶስን ሰው መሆን ሥጋን ለብሶ መታየቱን ደጅ ይጠና ስለበረ “በመዋዕልየኑ ትፌኑ ወልደከ፣ ወሚመ አልቦ” ልጅህን በእኔ ዘመን ትልከዋለህን ወይስ በሌላ ጊዜ? ብሎ ምኞቱን በትንቢት ገልጿል፡፡ (ዘፍ. 12÷3፣ 22÷18)

ለ. ትንቢተ ሙሴ፡- “ነቢየ ያነሥእ ለክሙ እግዚአብሔር እምአኀዊክሙ ዘከማየ፤ ወሎቱ ስምዕዎ” እግዚአብሔር ከወንድሞቻችሁ ወገን እንደኔ ያለ መምህር /ነቢይ ያስነሳላችኋል ብሎ የተነበየውን ምሳሌውንም በነበልባልና በሐመልማል አምሳል አይቷል፡፡ ዘጸ. 3÷4

ሐ. ትንቢተ ዳዊት፡- “ተዐውቀ እግዚአብሔር በይሁዳ፣ ወዐብየ ስሙ በእሥራኤል” እግዚአብሔር በይሁዳ ታወቀ ስሙም በእሥራኤል ከፍ ከፍ አለ፡፡ ይልና ጌታችን መድጋኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በቤተልሔም እንደሚወለድ ገልጾ “ናሁ ሰማዕናሁ በኤፍራታ፣ ወረከብናሁ ውስተ ዖመ ገዳም” እነሆ በኤፍራታ ሰማነው፣ በዱርም ምድረ በዳ አገኘነው በማለት ተንብዮአል፡፡ መዝ. 75÷1፣ 131÷6፡፡

መ. ትንቢተ ኤርምያስ፡- “ለሊሁ ኢየሱስ አምላክ ወልደ አምላክ ይመጽእ ወየኀሪ ዐሠርተ ወክኤልተ ሐዋርያተ ወይከይድ ውስተ ደብረ ዘይት ዘአነ ርኢኩ ሥግወ” አምላክ ሐዋርያትን ይመርጣል፡፡ እግሩም እኔ ሰው ሆኖ ያየሁበት ደብረ ዘይትን ይረግጣል በማለት ተንብዮአል (ተረፈ ኤርምያስ 11÷51-52)

ሰ. ትንቢተ ዕዝራ፡- “አንበሳ ተንሥአ እም ገዳም ውእቱኬ ወልድ ውእቱ” አንበሳ ከገዳም ተነሳ ይኸውም ወልድ ነው፡፡ መጽሐፈ ዕዝራ ሱቱኤል 11÷37

ከዚህ በላይ የተጠቀሱት ነቢያት በምሳሌ የመሰሉትንና የተናገሩትን ትንቢት ከዐበይት ነቢያት አንዱ የሆነው ነቢዩ ቅዱስ ኢሳይያስ ቅድመ ልደተ ክርስቶስ ሰባት መቶ ሃምሳ ዘመን ላይ “ናሁ ድንግል ትፀንስ ወትወልድ ወልደ ወትሰምዪዮ ስሞ አማኑኤል” እነሆ ድንግል ትፀንሳለች ወንድ ልጅም ትወልዳለች ስሙንም አማኑኤል ትለዋለች ብሎ አምልቶ፣ አስፍቶ አጉልቶ ገልጾታል፡፡ ኢሳ. 7÷14

ነቢዩ ሚክያስ ደግሞ የሚወለድበትን አገር ሲያስረዳ “ወአንቲኒ ቤተልሔም ምድረ ኤፍራታ ኢትቴሐቲ እምነገሥተ ይሁዳ፣ እስመ እምኔኪ ይወፅእ ንጉሥ ዘይርዕዮሙ ለሕዝብየ እስራኤል” አንቺም ቤተልሔም የኤፍራታ ምድር የይሁዳ መስፍን ከአንቺ ይወጣልና በማለት ተንብዮዋል፤ ትንቢቱም ጊዜውን ጠብቆ ተፈጽመዋል፡፡ (ሚክ. 5÷1)

“እነሆ ታላቅ የምሥራች እነግራችኋለሁ፣ መድኃኒት እርሱም ክርስቶስ ጌታ የሆነ ተወልዶላችኋል” ሉቃ. 2÷10

በከብቶች በረት ከድንግል ማርያም የተወለደው እርሱ አምላክ ነው፡፡ እርሱ በነቢያት የተናገረው ትንቢት ለመፈጸም የሰውን ልጅ ለማዳን የዘመኑ ፍጻሜ ሲደርስ ተወለደ ገላ. 4÷4 ተወለደ፡፡

የጌታ ልደት እንደ እንግዳ ደራሽ እንደ ውኃ ፈሳሽ ድንገት የሆነ የመጣ የሆነ አልነበረም፡፡ በነቢያት ያናገረው ትንቢት ነበርና “እነሆ ድንግል ትፀንሳለች፤ ወንድ ልጅም ትወልዳለች” ኢሳ. 7÷14 ዳግመኛም” ሕፃን ተወልዶልናል ወንድ ልጅም ተሰጥቶናል ተብሎ አስቀድሞ ተነግሮአልና ኢሳ. 9÷6፣ መዝ. 72÷11፣ ዘካ.9÷2 የዲያብሎስን ሥራ ለማፍረስ ተወልዷል፡፡ እርግጥ ነው የነቢያትን ትንቢትና ትምህርት የተተነበየለት በአበው ተስፋ ሲደረግበት የነበረው እርሱ ካንቺ ይወለዳል በማለት ቅዱስ ገብርኤል ሲያበሥራት “ይህ እንዴት ይሆንልኛል” በማለት ስትጠይቅ ቅዱስ ገብርኤል የተናገረውን ማስተዋል ያስፈልጋል “ለእግዚአብሔር የሚሳነው ነገር የለም” ሉቃ. 1÷29፡

የክርስቶስን መወለድ የሚያምን ሁሉ ግን ክርስቶስን በአምላክነቱ መጠን አያውቀውም የዓለም ብርሃን እርሱ ሲገለጥ በጨለማ ክሕደት ውስጥ ያሉ ሁሉ አያውቁትም “የጌታን ልብ ማን አውቆት”

ኢየሱስ ክርስቶስ የአብ የባሕርይ ልጁ ነው፡፡ ቅድመ ዓለም ከአብ ያለ እናት ተወልዷልና “አንተ ልጄ ነህ” መዝ. 8÷2 ተብሎ እንደተጻፈ፡፡ በኋለኛው ዘመን ከድንግል ማርያም ያለ አባት በድንግልና ተፀንሶ በድንግልና ተወልዷል፡፡ “እኔ ዛሬ ወልጄሃለሁ” መዝ. 8÷2 ተብሎ እንደተነገረ በዚህም መሠረት ለቀዳማዊ ልደቱ እናት ለደኃራዊ ልደቱ አባት የለውም ሕዝ. 44÷1-3፡፡ ከእመቤታችን ሰው ሆኖ በመወለዱ አንዳንዶች በክሕደት የነበሩ ሁሉ ተሰናክለውበታል ማቴ. 13÷53፡፡ ጌታ በእኔ የማይሰናከል ብፁዕ ነው ብሎ እንደተናገረው በልደቱ እምነት እንጂ ጥርጥር የለም፡፡ ነገሥታት ወርቅ፣ ዕጣን፣ ከርቤ የገበሩለት፣ እረኞች የሰገዱለት መላእክት የዘመሩለት የድንግል ማርያም ልጅ በእርግጥ ያለ ጥርጥር አምላክ ነው፡፡

አምላክነቱም የባሕርዩ ነው፡፡ “እመን እንጂ አትፍራ” ተብሎ እንደተጻፈ በእንደዚህ ያለ ልደት ወደ ወገኖቹ በመጣ ጊዜ አልተቀበሉትም፡፡ ላመኑት ለተቀበሉት ግን የእግዚአብሔር ልጅ ክርስቶስ አምላክ ባይሆን “አዳኝ” “ጸጋን የሚያድል” ጌታ መድኃኒት ወዘተ ተብሎ ይነገርለታልን? መላእክትስ የአምልኮት ምስጋና ዝማሬ ያቀርቡ ነበርን? ሰብአ ሰገልስ ወርቅ ለመንግሥቱና ለንጽሐ ባሕርዩ ዕጣን ለክህነቱ ከርቤ ለሞቱ በፍቅር ለሚሆነው መሪር ሞቱ መታሰቢያ ይሰጡ ነበርን? ያመነ የተጠመቀ ይድናልና በዚህ ምድር ሳላችሁ እመኑ እንጂ አትካዱ፡፡ ኋላ በእናንተ እና በእውነተኞች ክርስቲያኖች መካከል ገደል ይሆንና እንደ አልዓዛርና ነዌ አብዝታችሁ እንዳትጮሁ ክርስቶስ እውነተኛ አምላክና የዘለዓለም ሕይወት ነውና ሰው ሆኖ በመገለጡ እመኑ 1ኛዮሐ. 5÷20፣ 1ኛዮሐ. 4÷8፡፡

ኢአማንያን በሥጋ መንፈስ ሊመረምሩ የፈለጉት “መጽሐፍ ቅዱስ” የተዘጋ ምስጢር ሆኖባቸዋል፡፡ መቼም ቢሆን የእግዚአብሔር ቃል በየትኛውም ዓይነት ቋንቋ ይጻፍ በሃይማኖት ካልሆነ በቀር በቀላሉ መረዳት አይቻልም፡፡

“ለእናንተ ግን ምስጢርን ማወቅ ተሰጥቷችኋል ማቴ.13÷36 ከተባሉት ወገን ለመቆጠር ከእግዚአብሔር ጋር መኖር ያስፈልጋል፡፡ ከእግዚአብሔር ያልሆነ ሁሉ ጠላት ነው፡፡ ነገር ግን የማያሸንፍ ጠላት ተቃዋሚ ነው፤ የክርስቲያኖች ተቃዋሚ ደግሞ በእግዚአብሔር ተሸናፊ ይሆናል፡፡ እርግጥ የእግዚአብሔር በጎ ፈቃዱ ሰው ሁሉ እንዲድን ነው፡፡ የክርስቶስን ቤተ ክርስቲያን የሚያስተዳድረውም እርሱ ክርስቶስ ነው፡፡

ከእውነተኛው ዓለት ጋር መታገል ውጤቱ መሸነፍ ነው፡፡

“የመውጊያውን ብረት ብትቃወም ለአንተ ይብስብሃል” የሐ. ሥራ 9÷5 ተብሎ እንደተጻፈ ክርስቶስ እነግሥ አይል ንጉሥ የባሕርይ አምላክ ነው፡፡

“በእኔ የማይሰናከል ብፁፅ ነው” የሚለው ኃይለ ቃል የሚያስተምረን ምስጢር ቢኖር የክርስቶስ ሰው የመሆን ምስጢር እጅግ ረቂቅ በሥጋዊ ጥበብ የማይመረመር ነውና እንዴት ሊሆን ይችላል ብለው በሥጋ ብቻ ለሚያስቡት ሞኝነት ለእኛ ለምንድን ግን የእግዚአብሔር ኃይል ነው፡፡

ለ. ልደተ አምላክ

እግዚአብሔር አዳምና ሔዋንን በአርአያውና በመልኩ ከፈጠራቸው በኋላ ሕግን መጠበቅ እንደሚገባቸው ዐውቆ በገነት መካከል ካለችው ዕፀ በለስ ፍሬ እንዳይበሉ አዘዛቸው፡፡ ሕጉን ጥሰው ትእዛዙን ተላልፈው ቢበሉ ግን ሞት እንደሚፈረድባቸው ነግሮና አስጠንቅቆ ትእዛዝ የመጠበቅን፣ ሕግ የማክበርን ሥርዐት ሠራላቸው፡፡ ዘፍ. 2÷27 ነገር ግን የሰው ልጅ ጠላት የሆነው ዲያብሎስ “ለእመ ትበልዑ እምዝንቱ በለስ አኮ ሞተ ዘትመውቱ አላ አማልክተ ትከውኑ” ከዚች ዕፀ በለስ የበላችሁ እንደሆነ የሞት ሞት የምትሞቱ አይደለም፤ አምላክ ትሆናላችሁ እንጂ ብሎ አስቶ ዕፀ በለስን እንዲበሉ አደረጋቸው፡፡ ዘፍ. 3÷4 በዚህ ምክንያት ሕገ እግዚአብሔርን ጣሱ፣ ትእዛዘ እግዚአብሔርን አፈረሱ፣ መርገም ወደቀባቸው፣ ምድርም የበረከት ቦታ በመሆን ፈንታ የመርገም ቦታ ሆነች፡፡ እሾኽና አሜከላ በቀለባት፡፡ ዘፍ. 3÷16-19 ከዚህ በኋላ በአዳምና በሔዋን በልጆቻቸውም ሁሉ ሞተ ሥጋ፣ ሞተ ነፍስ፣ ርደተ መቃብር፣ ርደተ ገሃነም ተፈረደባቸው፡፡ ዘፍ. 5÷5

“አልቦቱ ካልእ ኅሊና ለአዳም ዘእንበለ ብካይ ላዕለ ኃጢአቱ” በኃጢአቱ፣ በመበደሉ፣ የፈጣሪውን ሕግ በመጣሱ፣ ትእዛዙን በማፍረሱ ከማዘንና ከማልቀስ በስተቀር አዳም ሌላ ሐሳብ አልነበረውም ተብሎ በመቅድመ ወንጌል እንደተገለጸው አዳም ተጸጸተ፣ አዘነ፣ አለቀሰ፡፡ “ንጉሥ በመንግሥቱ፣ ጎልማሳ በሚስቱ ቀናኢ” እንደሆነ አምላክ በአምላክነቱ ቀናኢ ነውና ጌታዬ! የምድር ንጉሥ አድርጎ ቢፈጥረኝ የሰማይ ንጉሥ እሆናለሁ ብዬ በአምላክነቱ ገብቼ አትብላ ያለኝን ዕፀ በለስ በልቼ ፈጣሪዬን በደልሁ፤ ራሴን ጎዳሁ በማለት በመፀፀቱ እና በማልቀሱ ንስሐ በመግባቱ፣ ትእዛዙን ተላልፈው ስለሠሩት ክፉ ሥራ ንስሐ ገብተው ቢለምኑት ኃጥአንን ከሞት ወደ ሕይወት መመለስ የሚፈቅድ እግዚአብሔር 2ጴጥ. 3÷9-1፣ ጢሞ. 2÷4 “በሐሙስ ዕለት ወበመንፈቃ ለዕለት እትወለድ እምወለተ ወለትከ ወእድኅክ ውስተ መርሕብከ ወእከውን ሕፃነ በእንቲኣከ ወእትቤዘወከ በሞትየ ወበመስቀልየ” አምስት ሺህ አምስት መቶ ዘመን ሲፈጸም ከልጅ ልጅህ ተወልጄ፣ በመስቀል ተሰቅዬ ሙቼ አድንኻለሁ ብሎ ለአዳም ተስፋውን እንደነገረው በመጽሐፈ ቀሌምንጦስ ይነበባል፡፡ አምስት ቀን ተኩል ማለት አምስት ሺህ አምስት መቶ ማለት እንደሆነ ሊቃውንተ ቤተ ክርስቲያን ይተረጒማሉ፡፡ የትርጒማቸውም መሠረት መንሥኤ አንድ ሺህ  ዘመን ትላንት በጌታ ፊት እዳለፈች እንደ አንዲት ቀን ናት፡፡ ነገር ግን ወንድሞቼ ይህንን ነገር አትዘንጉ በእግዚአብሔር ዘንድ አንድ ቀን በሰው ዘንድ እንደ አንድ ሺህ ዓመት ናት፡፡ ሺ ዓመትም እንደ አንድ ቀን እንደሆነ ይህን አንድ ነገር አትርሱ” እግዚአብሔር የተናገረውን ቃል ተብሎ በአፈ ዳዊት እና በአፈ ቅዱስ ጴጥሮስ የተነገረው ነው፡፡ (መዝ. 89÷4፣ 2ጴጥ. 3÷8)

ከላይ የተሰጠውን አምላካዊ ተስፋ (ቀጠሮ) መሠረት በማድረግ ሰዓቱን፣ ዕለቱን ወሩን ዓመቱን ደጅ ይጠኑ የነበሩ በየዘመኑ የተነሡ ቅዱሳን ነቢያት ስለ ሥጋዌ ማለትም ስለ ክርስቶስ ልደት እግዚአብሔር በቀድሞ ዘመናት በተለያየ መንገድ በነቢያት አማካይነት ለአባቶቻችን ብዙ ጊዜ ተናግሮ ነበር፡፡ ዕብ. 1÷1 እንደተባለው በብዙ አነጋገር ትንቢቱን ተናግረዋል፡፡ ምሳሌውንም መስለዋል፡፡

ከብፁዕ አቡነ ሳሙኤል

 በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን

የልማትና ክርስቲያናዊ ተራድኦ ኮሚሽን ሊቀጳጳስ

                    አዲስ አበባ

 

   

ቸሩ እግዚአብሔር  አምላካችን  እንኳን ለ ፳፻፲ ዓ.ም  የጌታችን  መድኃኒታችን  ኢየሱስ  ክርስቶስ በዓለ ልደት በሰላም በጤና በሕይወት አደረስዎ!

ʻʻእነሆ ታላቅ የምሥራቸ እነግራችኋላሁ፤ እነሆ ዛሬ በዳዊት ከተማ  መድኃኒት እርሱም ክርስቶስ ጌታ የሆነ ተወልዶላችኋል”  ሉቃ 2፥ 10

በከብቶች በረት ከድንግል ማርያም የተወለደው እርሱ አምላክ ነው።  እርሱ በነቢያት የተነገረው ትንቢት ለመፈጸም የሰውን ልጅ ለማዳን የዘመኑ ፍጻሜ ሲደርስ ተወለደ  ገላ. 4፥4

ኢትዮጵያዊው  ሊቅ  ቅዱስ ያሬድ   ʻʻሰማይ ወምድር ዘኢያገምሮ ማኅፀነ ድንግል ፆሮ’

                     ሰማይና ምድር  የማይችሉትን አምላክ የድንግል ማኅፀን ቻለው /ተሸከመው       

                    ብለዋል።  ድጓ  ዘልደት 

የኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን  አስተምህሮ፦  ቅድመ ዓለም የነበረ እግዚአብሔር  ወልድ አካላዊ ቃል ከእመቤታችን ከቅድስት ድንግል ማርያም ከሥጋዋ ሥጋ ከነፍሷ ነፍስን ነሥቶ ህሊና ሊገምተው በማይችለው ፍጥነት መጥቶ ከቅድስተ ቅዱሳን ቅድስት ድንግል ማርያም ሥጋን ተዋሕደ፤ በማኅፀኗ አድሮ ተወለደ። በዚህም ተዋሕዶ አምላክ ሰው ሆነ፤  ሰው አምላክ ሆነ። ወልደ አብ በመለኮቱ ወልደ ማርያም በትስብእቱ ተባለ። ከመ ይቤዝወነ  እንዘ  አምላክ ውእቱ ሰብአ ኮነ። ቅዱስ ያሬድ

እንኳን ለብርሃነ ልደቱ በሰላም አደረሶ!

እግዚአብሔር አምላክ ለቤተ ክርስቲያናችንና ለሕዝባችን፤ ለሀገራችንና ለዓለማት በሙሉ ሰላሙን፤ ፍቅሩን፤ በረከቱንና ረድኤቱን ያድለን።  የሰላም  የፍቅር፤  የአንድነት ያድርግልን።

                                                        ሰላመ  እግዚአብሔር ከሁላችን ጋር ይሁን!!